Uchambuzi wa Ayubu 28: Wakati Hekima Haiwezi Kuchimbwa
- Pr Enos Mwakalindile
- 1 day ago
- 18 min read
Updated: 13 hours ago
Kuna hazina ambazo mikono ya mwanadamu inaweza kuzifikia, na kuna hazina ambazo hakuna sululu inayoweza kuzigusa. Katika Ayubu 28, shairi linashuka ndani ya ardhi pamoja na wachimbaji wanaotoboa njia katika giza, kung’oa milima na kuyaleta vito vilivyofichika nuruni. Fedha, dhahabu, chuma, shaba, yakuti samawi na mawe ya thamani yanaweza kupatikana kwa ustadi wa mwanadamu. Lakini ndipo swali kuu linapoinuka: “Hekima itapatikana wapi?” Haiko vilindini. Haiko baharini. Haiwezi kununuliwa kwa dhahabu ya Ofiri. Mauti imeisikia kama uvumi tu. Mungu peke yake ndiye anayeijua njia yake. Na kwa mwanadamu, hekima inaanzia hapa: mche Bwana na uepukane na uovu.
1.0 Utangulizi: Ustadi wa Mwanadamu Unapofikia Kikomo
Wanadamu wanastaajabisha.
Tunaweza kuchimba milima, kuvuka bahari, kupasua atomu, kuchora ramani ya vinasaba, kutuma vyombo kuvuka angani, na kuchota maarifa kutoka mahali ambapo vizazi vilivyotutangulia havikuwahi kuwazia. Tunaweza kuligeuza giza kuwa mahandaki, miamba kuwa hazina, na metali zilizofichika kuwa zana, taji, nyaya, injini na miji.
Lakini Ayubu 28 inasema kuna hazina moja ambayo hatuwezi kuichota kwa nguvu.
Hekima haiwezi kuchimbwa.
Sura hii inakuja baada ya mazungumzo kati ya Ayubu na marafiki zake kukaribia kuvunjika kabisa. Marafiki wamesema maneno mengi, lakini ushauri wao umeshindwa. Ayubu amepinga teolojia yao, amefunua jinsi waovu wanavyofanikiwa, ametaja dhuluma za wazi katika jamii, amekataa mashtaka ya uongo, ameimba kuhusu miisho ya njia za Mungu, na ameapa kuushikilia uadilifu wake. Hata hivyo, fumbo kuu bado halijatatuliwa: Mungu anautawalaje kwa hekima ulimwengu ambamo wenye haki wanateseka, waovu wanafanikiwa, na maskini wanalia chini ya ukandamizaji?
Ayubu 28 inasimamisha mabishano kwa muda na kutupa shairi.
Shairi hilo halijibu moja kwa moja mateso ya Ayubu. Halielezi baraza la mbinguni. Halimwambii kwa nini alipoteza watoto wake, afya, mali na heshima. Badala yake, linatufundisha hekima ilipo—na mahali ambapo haipo.
Shairi linaanza kwa kuonyesha uwezo wa mwanadamu. Wachimbaji wanajua mahali fedha ilipo. Wanasafisha dhahabu. Wanatoa chuma ardhini na shaba ndani ya jiwe. Wanatoboa giza na kufika mahali ambapo ndege na wanyama hawajawahi kuona. Wanang’oa milima kwa mizizi na kuyaleta yaliyofichika nuruni.
Kisha shairi linauliza: Lakini hekima iko wapi?
Hilo ndilo swali linalodunda kama moyo wa sura hii. Wanadamu wanaweza kupata hazina, lakini hawawezi kuipata hekima inayoeleza muundo wa kimaadili wa ulimwengu. Tunaweza kufunua kilicho chini ya mwamba, lakini si kilicho ndani ya shauri la Mungu. Tunaweza kupeleka vito sokoni, lakini hekima haina bei. Tunaweza kuchunguza vilindi, lakini hekima haiko huko. Mauti yenyewe imeisikia kama uvumi tu.
Mungu peke yake ndiye anayeijua njia ya hekima.
Hata hivyo, shairi halihitimishi kwa kukata tamaa. Mungu amemfunulia mwanadamu namna ya kuishi kwa hekima: “Tazama, kumcha Bwana ndiyo hekima, na kujiepusha na uovu ndiyo ufahamu” (Ayubu 28:28).
Swali kuu la Ayubu 28 ni hili:
Hekima inaonekanaje wakati maelezo yamefichwa, mateso hayajatatuliwa, na utafutaji wa mwanadamu umefikia ukingo wa uwezo wake?
Sura hii inahusu uzuri na mipaka ya maarifa ya mwanadamu, thamani isiyopimika na hali iliyofichika ya hekima, ufahamu wa pekee wa Mungu kuhusu uumbaji, na utiifu wa unyenyekevu unaokuwa hekima kwa wanadamu.
2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi: Wimbo Kati ya Mabishano na Ushuhuda wa Mwisho
Ayubu 28 ni tofauti na hotuba zinazoizunguka.
Kabla yake, Ayubu anabishana na marafiki zake. Baada yake, Ayubu anaanza ushuhuda wake mkuu wa mwisho katika sura 29–31, akikumbukia heshima aliyokuwa nayo zamani, akiomboleza fedheha yake ya sasa, na kuapa kiapo cha kutokuwa na hatia. Ayubu 28 inasimama kati ya mazungumzo yaliyoporomoka na utetezi wa mwisho wa Ayubu kama njia tulivu kati ya dhoruba mbili.
Wafasiri wengi wamegundua kwamba sauti ya sura hii ni tofauti. Ni ya kutafakari, imetulia, na karibu na tafakuri ya kimya. Haisikiki kabisa kama Elifazi, Bildadi, Sofari, wala hata kama Ayubu mwenye maumivu wa sura zinazoizunguka. Hartley anaieleza kama wimbo wa fahari kuhusu hekima unaofunga mazungumzo na kuwa daraja kati ya mabishano na hotuba zinazofuata. Muundo wake uko wazi:
Ustadi wa mwanadamu katika teknolojia ya uchimbaji (28:1–11).
Thamani ya hekima iliyo juu ya ununuzi (28:12–19).
Ujuzi wa Mungu kuhusu hekima (28:20–27).
Hekima kwa mwanadamu (28:28).
Clines pia anaelekeza macho kwenye ufundi wa mwanzo wa shairi. Shairi linaanza na uchimbaji, si kwa kuitaja hekima mara moja. Kwanza msomaji anawaona wanadamu wakitafuta sehemu zilizofichika za ardhi. Baadaye ndipo swali la kina zaidi linapotokea: kama fedha na dhahabu vina mahali pake, hekima ina mahali gani?
Mahali sura hii ilipowekwa ndani ya kitabu cha Ayubu ni muhimu.
Marafiki wa Ayubu wamedai kwamba wana hekima. Wamenukuu mapokeo, wametetea fundisho la malipo na adhabu, na kusisitiza kwamba mateso ya Ayubu lazima yatokane na dhambi. Lakini hekima yao imeshindwa, kwa sababu haiwezi kuelezea ukosefu wa hatia wa Ayubu wala ugumu wa namna Mungu anavyoutawala ulimwengu.
Ayubu naye amefikia mipaka yake. Anaujua uadilifu wake. Anajua kwamba maumivu yake siyo stahiki yake. Anaona kwamba waovu mara nyingi wanafanikiwa na maskini mara nyingi wanateseka. Lakini hajui kwa nini hekima ya Mungu inaruhusu machungu anayoyapitia.
Kwa hiyo, Ayubu 28 inazungumza na pande zote mbili. Inawanyenyekeza marafiki kwa sababu hekima si mali yao. Inamnyenyekeza Ayubu kwa sababu hekima haipatikani kwa utafutaji wa mwanadamu peke yake. Inamnyenyekeza msomaji kwa sababu hata uchunguzi wenye akili, mapokeo ya kitheolojia na malalamiko ya kimaadili haviwezi kuchimba mpaka ndani kabisa ya shauri lililofichika la Mungu.
Hata hivyo, Ayubu 28 inahifadhi njia ya kutembea:
mche Mungu na uepukane na uovu. Huenda wanadamu hawana ramani yote ya Mungu, lakini hawajaachwa bila njia.
3.0 Kufuata Mtiririko wa Andiko: Kutafuta Hazina Iliyo Chini ya Hazina Zote
3.1 “Hakika Kuna Mgodi wa Fedha”: Ulimwengu Ambao Wanadamu Wanaweza Kuuchunguza (28:1–2)
Shairi linaanza:
“Hakika kuna mgodi wa fedha, na mahali pa dhahabu wanayoisafisha. Chuma hutolewa ardhini, na shaba huyeyushwa kutoka katika jiwe.” (Ayubu 28:1–2)
Mwanzo wake ni wa vitendo na karibu nwa kitaalamu. Mshairi anataja metali moja baada ya nyingine: fedha, dhahabu, chuma na shaba. Wanadamu wanajua hazina hizi zinapatikana wapi na jinsi ya kuzisafisha. Ardhi huficha utajiri, lakini si milele. Ustadi wa mwanadamu unaweza kuugundua.
Haya ndiyo maelezo marefu pekee kuhusu uchimbaji katika Biblia ya Kiebrania. Shairi linaanza kwa kuusifu uwezo wa mwanadamu. Haliidharau maarifa ya kibinadamu. Halikatai teknolojia. Wala halichukulii kana kwamba wanadamu ni viumbe wasiojiweza. Mwanadamu ana uwezo halisi wa kuchunguza uumbaji.
Hilo ni muhimu. Unyenyekevu wa kibiblia haupingi akili. Hautuiti tufumbe macho mbele ya sayansi, ufundi, kilimo, uhandisi, tiba au kujifunza kwa nidhamu. Muumba aliufanya ulimwengu uweze kuchunguzwa. Wito wa mwanadamu unahusisha kutaja, kulima, kugundua na kuleta uwezo uliofichika nuruni.
Lakini shairi linaanza na uchimbaji kwa sababu fulani. Uchimbaji ni picha kamili ya uchunguzi wa mwanadamu: tunapita chini ya uso unaoonekana, tunaingia gizani, tukitafuta kile chenye thamani. Kwa asili yetu sisi ni watafutaji.
Hata hivyo, shairi litasema hivi karibuni kwamba kuna hazina moja ambayo ardhi haiitoi.
Wanadamu wanaweza kuvumbua mahali zilipo maliasili za fedha, lakini kamwe hawawezi kuvumbua chemchemi ya hekima.
3.2 “Mwanadamu Hulikomesha Giza”: Ujasiri na Hatari ya Ugunduzi wa Mwanadamu (28:3–4)
Shairi linaendelea:
“Mwanadamu hulikomesha giza, na kutafuta mpaka mwisho wa mbali sana madini yaliyo gizani na katika kivuli cha mauti. Huchimba shimo mbali na makazi ya watu; wamesahauliwa na wapita njia, huning’inia mbali na watu, wakiyumba huku na huku.” (Ayubu 28:3–4)
Picha hii ina uhai. Mchimbaji anaingia mahali pa giza na penye kivuli kizito. Analeta nuru gizani. Anachimba mashimo mbali na makazi ya watu. Ananing’inia katika sehemu zilizofichika, akiyumba kati ya hatari na ugunduzi.
Lugha hiyo karibu ni ya kishujaa. Wanadamu huenda mahali ambapo wanyama hawaendi. Wanahatarisha maisha kwa ajili ya hazina. Hawaruhusu giza lihifadhi siri zake. Wanashuka ndani ya ardhi wakiwa na zana, taa, kamba na ujasiri.
Kuna uzuri katika jambo hili. Wanadamu si viumbe wanaokaa tu. Tunachunguza, tunauliza, tunasoma, tunahatarisha na kugundua. Shairi linauheshimu ujasiri huu.
Lakini pia kuna onyo. Uwezo wa kulikomesha giza katika eneo moja unaweza kutushawishi tufikiri tunaweza kulikomesha kokote. Kwa sababu tunaweza kuichora ramani ya dunia, huenda tukadhani tunaweza kumchora Mungu kwenye ramani. Kwa sababu tunaweza kutoa madini, huenda tukafikiri hekima inaweza kutolewa kwa nguvu ileile. Kwa sababu tumevumbua baadhi ya mafumbo, tunaweza kudhani kila fumbo linasubiri zana bora zaidi.
Marafiki wa Ayubu walifanya kosa kama hilo katika teolojia. Walifikiri zana zao za mapokeo zingeweza kufika chini kabisa ya mateso ya Ayubu. Walidhani wamelikomesha giza. Lakini taa zao hazikuangaza kwa kina cha kutosha.
Taa ya mgodini si sawa na nuru ndani ya shauri la Mungu.
3.3 “Ardhi Hupinduliwa Kana Kwamba kwa Moto”: Uzuri Uliofichika Chini ya Udongo wa Kawaida (28:5–6)
Kisha shairi linatofautisha uso wa ardhi na vilindi vyake:
“Ardhi hutoa chakula, lakini chini yake hupinduliwa kana kwamba kwa moto. Mawe yake ni makao ya yakuti samawi, na humo mna mavumbi ya dhahabu.” (Ayubu 28:5–6)
Juu ya ardhi, udongo hutoa mkate. Chini yake, huficha moto, yakuti samawi na mavumbi ya dhahabu. Ardhi ileile inayomlisha mkulima pia humzawadia mchimbaji. Uumbaji una tabaka.
Huu ni ufahamu mzuri. Ulimwengu ni zaidi ya kile kinachoonekana juu. Chini ya udongo wa kawaida kuna rangi, metali, joto, shinikizo na utukufu uliofichika. Shamba la kawaida na mgodi wa fumbo ni sehemu za ardhi ileile.
Maisha ya Ayubu pia yana tabaka. Juu yake, mateso yake yanaonekana kwa marafiki kama ushahidi wa hatia. Lakini chini ya uso kuna ukweli mwingine: uadilifu, fumbo, mgogoro wa mbinguni, ruhusa ya Mungu, na hekima ambayo bado hajafunuliwa. Marafiki wanahukumu kwa kuangalia uso na kukosa kufikia vilindi.
Ayubu 28 inatufundisha kuheshimu yaliyofichika. Ulimwengu una tabaka. Watu wana tabaka. Mateso yana tabaka. Utawala wa Mungu una tabaka. Tusidhani kwamba kile kinachoonekana juu kinaonyesha kila kilicho chini.
Ardhi hutoa chakula juu ya uso wake, lakini chini kabisa, imeficha mambo yasiyosomeka kwa macho ya kawaida.
3.4 “Jicho la Tai Halijaiona”: Njia za Mwanadamu Zilizofichika kwa Wanyama (28:7–8)
Shairi linaendelea:
“Njia hiyo ndege wa kuwinda hawaijui, wala jicho la tai halijaiona. Wanyama wenye kiburi hawajaikanyaga, wala simba hajapita juu yake.” (Ayubu 28:7–8)
Njia ya mchimbaji imefichwa kwa viumbe wenye hisi za ajabu. Tai huona kutoka juu, lakini halioni handaki hili. Simba hutembea kwa nguvu, lakini hapiti njia hii. Wanyama wenye nguvu hawafiki mahali ambapo ubunifu wa mwanadamu hufika.
Hili ni shairi la kusifu ukuu na wito wa pekee wa mwanadamu. Sisi si viumbe wenye nguvu zaidi wala wenye macho makali zaidi, lakini tuna uwezo wa pekee wa kusaka hekima, kubuni zana, na kufukua yaliyojificha. Mchimbaji wa madini hupenya katika njia ambazo hata ndege wa angani au mnyama mkali wa mwituni hawezi kuziona.
Lakini hapa tena, shairi hili linatuwekea mpaka: Wanadamu wanaweza kuvumbua njia zilizojificha kwa macho ya wanyama, lakini kamwe hawawezi kuipata njia ya hekima kwa nguvu zao wenyewe. Tunaweza kumzidi tai kwa upeo katika eneo moja, lakini tukabaki vipofu kabisa katika jingine. Tunaweza kukanyaga mahali ambapo simba hajawahi kupata fursa ya kutembea, lakini bado tukawa mbali mno na siri za Mungu.
Ukweli huo unatunyenyekeza. Akili inaweza kuwa kiburi. Ugunduzi unaweza kuwa majivuno. Maarifa katika eneo moja hayatoi uhakikisho wa hekima katika eneo jingine.
Marafiki wanayajua mapokeo, lakini hawayajui majanga ya Ayubu. Ayubu anajua kutokuwa na hatia kwake, lakini hajui kusudi la Mungu. Mchimbaji anajua njia chini ya mlima, lakini hajui njia ya hekima.
Kuona kile ambacho tai hakiwezi kuona bado si kuona kile ambacho Mungu peke yake anaweza kuona.
3.5 “Huangusha Milima kwa Mizizi”: Nguvu ya Kuyaleta Yaliyofichika Nuruni (28:9–11)
Sehemu ya kwanza inahitimishwa kwa kuonyesha nguvu na mafanikio ya mwanadamu:
“Mwanadamu huweka mkono wake juu ya mwamba mgumu na kuangusha milima kwa mizizi. Huchonga mifereji katika miamba, na jicho lake huona kila kitu cha thamani. Huyazuia maji yasitiririke, na kile kilichofichika hukileta nuruni.” (Ayubu 28:9–11)
Mchimbaji anaukabili mlima wenyewe. Anaangusha kile kinachoonekana kudumu. Anachonga njia kwenye mwamba. Anatawala maji ya chini ya ardhi. Jicho lake huona vito vya thamani. Anazileta hazina zilizofichika nuruni.
Hii ni picha ya kushangaza ya uwezo wa mwanadamu. Shairi haliupunguzi. Wanadamu wanaweza kufanya mambo ya ajabu. Tunaweza kufunua kile uumbaji umefikicha.
Lakini aya ya 11 pia ni sehemu ya kugeuka. Mchimbaji huleta yaliyofichika nuruni. Hilo linafanana na kile ambacho Ayubu anakitamani. Anataka ukweli uliofichika uletwe nuruni. Anataka sababu iliyofichika ya mateso yake ifunuliwe. Anataka haki iliyofichika ya Mungu ionekane. Anataka uadilifu wake uliofichika utambuliwe. Lakini sasa shairi litasema kwamba hekima haiwezi kuletwa nuruni kwa namna ileile kama madini.
Hapa ndipo uwezo wa mwanadamu unapokutana na mpaka mtakatifu. Tunaweza kuyaleta mambo mengi yaliyofichika nuruni, lakini si hekima ya ndani kabisa ya Mungu kwa nguvu zetu. Mlima unaweza kutoa yakuti, lakini hautatoa siri ya majaliwa ya Mungu.
Mikono ya mwanadamu inaweza kuufungua mwamba, lakini haiwezi kulifungua kwa nguvu shauri lililofichika la Mungu.
3.6 “Hekima Itapatikana Wapi?”: Swali Lililo Chini ya Kila Swali (28:12)
Sasa shairi linauliza swali lake kuu:
“Lakini hekima itapatikana wapi? Na mahali pa ufahamu ni wapi?” (Ayubu 28:12)
Kila kitu kilichotangulia kimetuandaa kwa swali hili. Mshairi ametuonyesha kwamba metali za thamani zina mahali pake. Fedha ina mgodi. Dhahabu ina mahali pa kusafishwa. Chuma hutoka ardhini. Shaba hutoka katika jiwe. Lakini hekima—mahali pake ni wapi?
Swali hili linakusanya pamoja kitabu kizima cha Ayubu.
Hekima iliyo na uwezo wa kuelezea mateso ya asiye na hatia iko wapi? Hekima inayoweza kujibu uhakika wa uongo wa marafiki iko wapi? Hekima inayoweza kushikilia pamoja haki ya Mungu na maumivu ya Ayubu iko wapi? Hekima inayoweza kuelezea mafanikio ya waovu na kuchelewa kwa hukumu iko wapi? Hekima inayoweza kumfundisha anayeteseka jinsi ya kuishi kabla jibu halijaja iko wapi?
Swali hili si la kiakili tu, bali ni la pambano halisi kati ya uzima na mauti. Yobu haombi kupewa maana ya neno 'hekima' ki-kamusi, bali anaishi akiililia hekima hiyo katikati ya maumivu na uhitaji wake mkubwa.
Ndiyo maana Yobu 28 imewekwa mahali hapa mahususi. Baada ya sura nyingi za mivutano na mabishano makali, shairi hili linatukumbusha kuwa hekima haipatikani kwa yule mwenye sauti kubwa zaidi. Marafiki wamenena, Ayubu naye amenena, lakini hekima ile ya dhati kabisa bado haijavumbuliwa.
Mabishano yote yakishaisha kuishiwa nguvu na hoja zote kuenea vumbi, swali kuu lasalia palepale: hekima inapatikana wapi?
3.7 “Haiko Kwangu”: Vilindi na Bahari Haviwezi Kutoa Hekima (28:13–14)
Shairi linajibu kwa kusema hekima haipo katika maeneo fulani:
“Mwanadamu hajui thamani yake, wala haipatikani katika nchi ya walio hai. Vilindi husema, ‘Haiko kwangu,’ na bahari husema, ‘Haiko pamoja nami.’” (Ayubu 28:13–14)
Hekima haipo katika mazingira ya kawaida ya maisha ya mwanadamu kama mali ya kutafutwa. Hata vilindi na bahari—mahali panapohusishwa na fumbo, hatari, vurugu na siri—vinasema havina hekima.
Hili linashangaza kwa sababu mchimbaji tayari amepenya gizani. Wanadamu wanaweza kuingia katika maeneo yaliyofichika ya ardhi, lakini hekima imefichika kwa kina kuliko vilindi. Iko nje ya hifadhi ya bahari.
Katika Maandiko, bahari mara nyingi huwakilisha kile kisichotawalika na kisichoeleweka. Kama hekima haiko baharini, basi hakuna safari ndani ya vurugu itakayoitoa. Hakuna kiumbe cha vilindini, shimo lisilo na mwisho, wala giza la maji linaloweza kuitoa kama mbinu ya siri.
Ukweli huu unamnyenyekeza msomi mwenye maarifa pamoja na mcha Mungu mwenye uzoefu. Hekima si kitu kilichozikwa tu ndani ya uumbaji kikisubiri kuvumbuliwa na mwanadamu; haipatikani kwa nguvu au vurugu, wala haijafichwa vilindini kama siri ya kugunduliwa na kutumiwa kwa maslahi binafsi.
Hekima ni ya Mungu.
Vilindi vina siri nyingi, lakini havina ufunguo wa hekima ya Mungu.
3.8 “Haiwezi Kununuliwa”: Hekima Iliyo Juu ya Kila Soko (28:15–19)
Sasa shairi linahamia kutoka mahali ilipo hekima kwenda kwenye thamani yake:
“Haiwezi kununuliwa kwa dhahabu, wala fedha haiwezi kupimwa kuwa bei yake.” (Ayubu 28:15)
Kisha linamwaga orodha ya vitu vya thamani: dhahabu ya Ofiri, shohamu, yakuti samawi, kioo, dhahabu safi, marijani, fuwele, lulu na topazi ya Kushi. Hakuna kinachoweza kulinganishwa na hekima. Hakuna kinachoweza kuinunua.
Orodha hii ni ya fahari. Shairi linamwaga hazina ya ulimwengu wa kale juu ya meza na kusema: bado haitoshi.
Ni muhimu kuzingatia hayo kwa sababu Elifazi alikuwa ametaja hivi karibuni dhahabu na fedha ya thamani, akimwambia Ayubu amfanye Mwenyezi kuwa dhahabu yake (Ayubu 22:24–25). Ayubu 28 inaenda mbali zaidi: hata dhahabu bora kabisa haiwezi kununua hekima. Hekima si bora tu kuliko hazina; iko katika aina tofauti kabisa ya uhalisi.
Ukweli huu unaikabili kila zama. Tunaishi katika masoko ya maarifa, ushawishi, vyeti, majukwaa, teknolojia na uzalishaji. Mara nyingi tunadhani mambo muhimu zaidi yanaweza kupatikana tukilipa vya kutosha, tukisoma vya kutosha, tukijenga mahusiano ya kutosha, au tukidhibiti vya kutosha. Lakini hekima haiwezi kununuliwa kama mali. Haiwi ya matajiri kwa sababu tu wana utajiri. Haiwezi kupimwa katika mizani ya biashara.
Hiyo ni habari njema kwa maskini na onyo kwa matajiri. Maskini hawazuiliwi kupata hekima kwa kukosa dhahabu. Matajiri hawahakikishiwi hekima kwa kuwa na dhahabu nyingi.
Hekima hupokelewa; hainunuliwi.
Nafsi haiwezi kununua kwa dhahabu kile ambacho heshima kwa Mungu pekee inaweza kupokea.
3.9 “Basi Hekima Hutoka Wapi?”: Kurudiwa kwa Swali Kama Kilio Kitakatifu (28:20–22)
Swali linarudi:
“Basi hekima hutoka wapi? Na mahali pa ufahamu ni wapi?” (Ayubu 28:20)
Kurudiwa huko kuna maana. Shairi haliulizi mara moja kisha kusonga mbele. Linazunguka swali hilo kwa sababu swali halituachi.
Sasa hekima imefichwa kwa macho ya viumbe wote walio hai, hata kwa ndege wa angani (28:21). Abadoni na Mauti husema, “Tumeisikia habari yake kwa masikio yetu” (28:22).
Ripoti yatishia na kuvutia kwa kiasi gani! Hata Mauti haina hekima. Ufalme unaowapokea wanadamu wote umeisikia tu kama uvumi. Kaburi linajua mengi kuhusu mwisho wa maisha, lakini halijui hekima inayotawala vyote. Mauti inaweza kujua kufa, lakini haijui shauri la Mungu.
Mstari huu una nguvu kubwa ya kichungaji. Watu wengi hudhani kwamba mateso na mauti huwafanya watu kuwa wenye hekima moja kwa moja. Vinaweza kutufanya kuwa wa kina zaidi, wanyenyekevu zaidi na wenye huruma zaidi—lakini si moja kwa moja. Mauti yenyewe imeisikia hekima kama uvumi tu. Maumivu yanaweza kuufungua moyo, lakini peke yake hayawezi kutoa jibu la njia za Mungu.
Mateso ya Ayubu yamempa ufahamu mkubwa kuhusu teolojia ya uongo na dhuluma za kijamii. Lakini hata Ayubu bado hana hekima iliyofichika ya kusudi la Mungu.
Shairi linatufundisha kuwa waangalifu. Mtu aliyeteseka anaweza kuona mambo ambayo mwenye starehe huenda asiyaone, lakini mateso si kujua kila kitu. Msomi anaweza kujua mengi, lakini elimu si kujua kila kitu. Mzee anaweza kuwa na mtazamo mpana, lakini umri si kujua kila kitu. Mauti yenyewe imeisikia hekima kama uvumi tu.
Hata kaburi haliwezi kufundisha kile ambacho Mungu peke yake anakijua.
3.10 “Mungu Anaijua Njia Yake”: Hekima Mbele ya Macho ya Muumba (28:23–27)
Sasa, baada ya majibu yote ya kukataa, jibu chanya linakuja:
“Mungu anaijua njia yake, naye anajua mahali pake.” (Ayubu 28:23)
Mchimbaji anajua njia ya kwenda kwenye fedha. Mungu anajua njia ya kwenda kwenye hekima.
Sababu inatolewa:
“Kwa maana yeye hutazama mpaka miisho ya dunia, na kuona kila kitu kilicho chini ya mbingu.” (Ayubu 28:24)
Maono ya mwanadamu ni ya sehemu. Maono ya Mungu ni ya yote. Tunaona tukiwa kwenye kona mojawapo ya ulimwengu; Mungu huona ulimwengu mzima. Tunaishi tukipitia wakati mmoja, jeraha moja, hoja moja na kizazi kimoja. Mungu huona miisho ya dunia na kila kilicho chini ya mbingu.
Kisha shairi linageukia uumbaji:
Mungu aliupa upepo uzito.
Mungu aliyapima maji kwa kipimo.
Mungu aliiwekea mvua amri.
Mungu alitengenezea radi na umeme njia (28:25–26).
Picha hizi hazijachaguliwa bila sababu. Upepo, maji, mvua, umeme na radi vina nguvu, hubadilika, vinaweza kuwa hatari na pia kutoa uhai. Wanadamu huviona kama nguvu zilizo nje ya udhibiti wao. Lakini Mungu hupima, huweka mizani, huamuru na kuchora njia yao. Hali ya uumbaji isiyotawalika kwa mwanadamu haiko nje ya hekima.
Kisha shairi linasema:
“Ndipo alipoiona na kuitangaza; aliithibitisha na kuichunguza.” (Ayubu 28:27)
Hekima imefumwa ndani ya uumbaji kwa sababu Mungu anaijua, anaichunguza, anaithibitisha na kuitumia. Ulimwengu hautawaliwi kwa bahati, hata unapohisi kutatanisha. Kuna hekima chini ya upepo, mvua, radi na dhoruba.
Hapa tunaandaliwa kwa hotuba za Bwana. Baadaye Mungu atakaposema kutoka katika kisulisuli, atamwuliza Ayubu kuhusu uumbaji, hali ya hewa, wanyama wa porini na mpangilio wa ulimwengu. Ayubu 28 tayari imetuambia sababu: uumbaji ni jukwaa la hekima ya Mungu.
Lakini hili pia linatunyenyekeza. Hekima ya Mungu si sawa na maelezo yetu. Ukweli kwamba Mungu anaijua hekima haumaanishi tunaweza kufumbua kila tukio.
Mungu huiona ramani yote ya maisha, wakati sisi tunaona tu kile kilichopo ndani ya bonde letu.
3.11 “Kumcha Bwana”: Hekima Iliyotolewa Kama Njia, Si Mchoro Kamili (28:28)
Shairi linahitimisha:
“Naye akamwambia mwanadamu, ‘Tazama, kumcha Bwana ndiyo hekima, na kujiepusha na uovu ndiyo ufahamu.’” (Ayubu 28:28)
Hili ndilo jibu pekee la moja kwa moja ambalo mwanadamu anapewa katika shairi.
Baada ya utafiti wote, uchimbaji wa vilindini, upimaji wa thamani, na kuhoji kila fumbo la ulimwengu—hekima kwa mwanadamu si nadharia wala maelezo yanayogusa akili tu. Hekima kimsingi ni mtazamo wa moyo: kumcha Bwana; na ni mtindo wa maisha: kujiepusha na uovu.
Kumcha Bwana si hofu inayomfunga mtumwa, bali ni kujisalimisha kwa kicho mbele ya Mtakatifu. Ni unyenyekevu unaosema kwa uwazi: ‘Mungu pekee ndiye Mungu, na mimi ni kiumbe tu.’ Ni mshangao Mtakatifu wa ibada unaozaa tumaini hai, utii wa dhati, na msingi imara wa kimaadili.
Kujiepusha na uovu ni hekima iliyovalia mwili. Inamaanisha hekima si uwezo wa kiakili peke yake. Ni mwelekeo wa kimaadili. Mtu anaweza kujua mambo mengi na bado akawa mpumbavu kama anatembea kuelekea upotevuni. Mtu anaweza kukosa majibu mengi na bado akawa mwenye hekima kama anamcha Mungu na kugeuka kutoka uovu.
Aya ya mwisho inaturudisha kwa Ayubu mwenyewe. Utangulizi wa kitabu ulimweleza Ayubu kama mtu aliyemcha Mungu na kujiepusha na uovu (Ayubu 1:1, 8; 2:3). Huenda Ayubu haielewi hekima iliyofichika nyuma ya mateso yake, lakini tayari anatembea katika hekima ambayo Mungu amewapa wanadamu. Anamcha Mungu hata katikati ya uchungu. Anajiepusha na uovu hata anaposhtakiwa.
Anakataa kusema uongo. Hajiungi na shauri la waovu.
Hili lina uzito mkubwa. Ayubu hana jibu, lakini anayo njia.
Kwa wasomaji wa Kikristo, aya hii pia inatuelekeza kwa Yesu, ambaye ndani yake hekima ya Mungu ilifanyika mwili. Kristo hatupi nadharia tu kuhusu hekima. Anatembea njia ya utiifu wenye heshima, anajiepusha na uovu, anamwamini Baba katika mateso, na kufungua njia ya uumbaji mpya. Ndani yake, hekima inachukua umbo la msalaba: si udhibiti, bali upendo mwaminifu; si kumiliki, bali kujisalimisha; si maelezo peke yake, bali utii unaoleta uzima.
Licha ya kuwa hekima haipatikani kwa zana za uchimbaji, bado inaweza kufikiwa na kutembelewa kupitia hatua za miguu yetu.
4.0 Tafakari ya Kitheolojia: Hekima Iliyofichwa kwa Mungu, Hekima Iliyotolewa kwa Safari
Ayubu 28 ni mojawapo ya vilele vya kitheolojia vya kitabu hiki.
Haitatui fumbo la mateso kwa kutoa majibu mepesi au maelezo ya kiakili; badala yake, inabadilisha kabisa mtazamo na mwelekeo wetu wa kutafuta majibu hayo. Inatukumbusha kuwa kuna hekima iliyojificha nyuma ya uumbaji na mipango ya Mungu—lakini hekima hiyo si maliasili inayoweza kumilikiwa au kudhibitiwa na mwanadamu.
Hili linawanyenyekeza marafiki wa Ayubu. Wamezungumza kana kwamba hekima iko mfukoni mwao. Teolojia yao ni zana ya uchimbaji wanayodhani inaweza kutoa sababu ya mateso ya Ayubu. Lakini wamemwelewa vibaya Ayubu na kumwelewa vibaya Mungu. Wana mapokeo, lakini hawana hekima kwa wakati huu.
Hili linamnyenyekeza Ayubu. Amesema kweli kwa njia nyingi. Ameutetea uadilifu wake. Amefunua ukatili wa marafiki. Ametaja dhuluma kwa uwazi wa kinabii. Lakini yeye pia hawezi kufikia hekima yote ya njia za Mungu. Anajua vya kutosha kukataa uongo, lakini hajui vya kutosha kulieleza fumbo.
Hili linatunyenyekeza sisi pia. Tunaishi katika zama zinazothamini habari. Tunaweza kutafuta karibu kila kitu kwa haraka. Tunaweza kukusanya data, kulinganisha tafsiri, kugundua mifumo na kujenga taratibu. Vipawa hivi ni halisi, lakini Ayubu 28 inatukumbusha kwamba habari si hekima. Mbinu si ufahamu. Ugunduzi si utambuzi wa kiroho. Udhibiti si ushirika na Mungu.
Kitheolojia, sura hii inatupa maono ya hekima yenye sehemu tatu.
Kwanza, hekima imefichika. Haipatikani katika nchi ya walio hai, vilindini, baharini wala sokoni. Mwanadamu hawezi kuimiliki kwa kutumia tu akili au uchunguzi wake wa kisayansi, kwani asili ya hekima iko juu zaidi ya uelewa wetu wa kawaida.
Pili, hekima inajulikana na Mungu. Mungu anaijua njia yake kwa sababu anaona uumbaji wote na kutawala upepo, maji, mvua, umeme na radi. Hekima ya Mungu si wazo la mbali; imefumwa ndani ya uumbaji na utawala wake.
Tatu, hekima inatolewa kwa mwanadamu kama vazi la utiifu na unyenyekevu. Hatukukabidhiwa ramani nzima ya maisha, bali tulipewa taa ya kutuongoza njiani: kumcha Bwana na kujitenga kabisa na uovu..
Jambo hili la mwisho ni la kichungaji sana. Katika mateso, mara nyingi tunataka mchoro. Tunataka kujua kwa nini jambo hili limetokea, lina maana gani, litaisha lini, na kila kipande kinaingiaje mahali pake. Huenda Mungu asitupe hayo yote. Lakini anatupa njia ya kutembea: heshima, tumaini, kusema kweli, kukataa uovu na utiifu wa uaminifu.
Ukweli huo haunyamazishi maombolezo. Ayubu ataendelea kusema. Haufuti hitaji la haki. Ayubu ataendelea kutoa ushuhuda. Haufanyi mateso yasiwe na maumivu. Vidonda vya Ayubu vinabaki. Lakini unamzuia anayeteseka asimezwe na vurugu. Majibu yanapofichwa, kumcha Bwana huwa taa ya hatua inayofuata.
Katika simulizi pana la Biblia, hekima inakuwa ya karibu zaidi. Mithali inazungumza kuhusu hekima ikiwa pamoja na Mungu katika uumbaji (Mithali 3:19; 8:22–31). Agano Jipya linamtaja Kristo kuwa “hekima ya Mungu” (1 Wakorintho 1:24, 30; Wakolosai 2:2–3). Ndani ya Yesu, hekima iliyofichika ya Mungu inafunuliwa kwa sura ya kushangaza: Masihi aliyesulubiwa! Msalaba unaonekana kuwa upumbavu kwa viwango vya ulimwengu, lakini ni hekima na nguvu ya Mungu (1 Wakorintho 2:7–8). Katika Kristo, Mungu anazibeba dhambi zetu msalabani (Isaya 53:4–6; 1 Petro 2:24; 2 Wakorintho 5:21), anazivunja nguvu za mauti (Waebrania 2:14–15; 1 Wakorintho 15:54–57), na kutufungulia tumaini hai la ufufuo na uumbaji mpya (1 Wakorintho 15:20–22; 1 Petro 1:3; Ufunuo 21:1–5).
Kwa hiyo, Ayubu 28 inatuandaa kuitambua hekima yenye umbo la msalaba: hekima ambayo si kila mara inaelezea mateso kutoka juu, bali hutembea kwa uaminifu katikati yake kwa heshima, utii na upendo.
Sura inatuacha na unyenyekevu na tumaini. Hatuwezi kuchimba shauri la siri la Mungu. Lakini tunaweza kumcha. Tunaweza kujiepusha na uovu. Tunaweza kuishi kwa kutumia hekima aliyokwisha kutuangazia tayari, huku tukiamini kwa amani kuwa Mungu anashikilia hekima yote ambayo bado hajatufungulia.
5.0 Ayubu 28 Katika Maisha: Kutembea kwa Hekima Wakati Majibu Yamefichwa
5.1 Heshimu Ustadi wa Mwanadamu, Lakini Usiiabudu
Ayubu 28 inausifu ubunifu wa mwanadamu. Uchimbaji, utafiti, tiba, teknolojia na kujifunza ni vipawa. Wakristo hawapaswi kuvidharau. Lakini ustadi wa mwanadamu una mipaka. Tutumie maarifa kwa shukrani bila kudhani kwamba yanaweza kuchukua nafasi ya heshima mbele za Mungu.
5.2 Usichanganye Habari na Hekima
Tunaweza kujua ukweli mwingi na bado tukakosa hekima. Tunaweza kusoma vitabu vingi na bado tukautumia ukweli vibaya. Marafiki walikuwa na mawazo, lakini hawakuwa na utambuzi. Hekima inahitaji unyenyekevu, uwazi wa kimaadili, huruma na kumcha Bwana.
5.3 Acha Kujaribu Kununua Kile Kinachopaswa Kupokelewa
Hekima haiwezi kununuliwa kwa dhahabu. Haihakikishwi na utajiri, cheo, elimu au ushawishi. Maskini anaweza kuwa mwenye hekima. Tajiri anaweza kuwa mpumbavu. Hekima hupokelewa katika uhusiano wa heshima na Mungu na kuonekana katika utii.
5.4 Ruhusu Yaliyofichika Yakufundishe Unyenyekevu, Si Kukata Tamaa
Kuna mambo ambayo huenda hatutayaelewa kikamilifu katika maisha haya. Hilo halimaanishi Mungu hayupo au hekima si halisi. Mungu anaijua njia ya hekima. Wito wetu ni kutembea kwa uaminifu katika nuru tuliyopewa.
5.5 Tembea kwa Hekima Uliyokwisha Kupewa
Aya ya mwisho ni ya vitendo: mche Bwana na uepukane na uovu. Usipojua jibu lote, fanya jambo la uaminifu lililo mbele yako. Sema kweli. Kataa uovu. Walinde walio dhaifu. Omba kwa uaminifu. Abudu kwa unyenyekevu. Endelea kutembea.
6.0 Maswali ya Kutafakari
Kwa nini Ayubu 28 inaanza na uchimbaji kabla ya kuuliza kuhusu hekima?
Shairi linatufundisha nini kuhusu uzuri na mipaka ya maarifa ya mwanadamu?
Ni wapi leo unaona watu wakichanganya habari, teknolojia au utajiri na hekima?
Kwa nini ni muhimu kwamba Mauti na Abadoni zimeisikia hekima kama uvumi tu?
Ayubu 28 inawanyenyekezaje marafiki wa Ayubu na Ayubu mwenyewe?
Kwa vitendo, kumcha Bwana na kujiepusha na uovu kunamaanisha nini wakati maisha bado yanatatanisha?
Yesu, aliye hekima ya Mungu, anaongezaje kina katika namna tunavyosoma Ayubu 28?
7.0 Sala ya Mwitikio
Bwana Mungu,
Wewe unaijua njia ya hekima.
Unaiona miisho ya dunia.
Unaupima upepo,
unayapima maji,
unaiamuru mvua,
na kuichorea radi njia yake.
Tunakiri kwamba sisi ni watafutaji,
lakini sisi si watawala wa yote.
Tunaweza kuchimba milima,
lakini hatuwezi kulifungua kwa nguvu shauri lako lililofichika.
Tunaweza kuleta dhahabu kutoka mavumbini,
lakini hatuwezi kununua hekima kwa dhahabu.
Tufundishe kumcha Bwana.
Tupe heshima isiyo hofu ya utumwa,
unyenyekevu usio kukata tamaa,
maarifa yasiyo kiburi,
na utii usiochelewa.
Tusipoelewa mateso yetu,
uielekeze miguu yetu katika njia ya hekima.
Mabishano yanaposhindwa,
tufundishe kujiepusha na uovu.
Giza linapobaki,
tusaidie kutembea kwa nuru uliyotupa.
Na utuongoze kwa Yesu Kristo,
hekima ya Mungu iliyofanyika mwili,
aliyetembea kwa uaminifu katikati ya mateso,
akashinda uovu kwa upendo,
na kufungua mapambazuko ya uumbaji mpya.
Amina.
8.0 Dirisha la Sura Inayofuata: Ayubu Anapokumbuka Siku za Nuru
Ayubu 28 inatuambia kwamba hekima haiwezi kuchimbwa, kununuliwa wala kunyakuliwa. Mungu peke yake ndiye anayeijua njia yake, na hekima ya mwanadamu ni kumcha Bwana na kujiepusha na uovu. Ukweli huo ukiwa kama taa kati ya hotuba, sasa Ayubu anaingia katika ushuhuda wake wa mwisho.
Katika Ayubu 29, anakumbuka siku za zamani Mungu alipomlinda, taa ya Mungu ilipong’aa juu ya kichwa chake, watoto wake walipomzunguka, hatua zake zilipooshwa kwa wingi, na alipoketi kwa heshima katika lango la mji. Hakumbuki mafanikio peke yake, bali pia wito wake: aliwaokoa maskini, alimsaidia yatima, aliufanya moyo wa mjane kuimba, alivaa haki kama vazi, na kuvunja meno ya wadhalimu.
Sura inayofuata itaonyesha kwamba uadilifu wa Ayubu si madai yasiyo na msingi. Una historia. Una ushahidi. Una maisha ya haki nyuma yake.
Ayubu 29 itauliza maana ya kukumbuka nuru wakati umeketi gizani.
9.0 Bibliografia
Alter, Robert. The Wisdom Books: Job, Proverbs, and Ecclesiastes: A Translation with Commentary. New York: W. W. Norton, 2010.
BibleProject. The Book of Job: Guide with Key Information and Resources. Portland: BibleProject, 2026.
Clines, David J. A. Job 21–37. Word Biblical Commentary 18A. Nashville: Thomas Nelson, 2006.
Hartley, John E. The Book of Job. New International Commentary on the Old Testament. Grand Rapids: Eerdmans, 1988.
Newsom, Carol A. The Book of Job: A Contest of Moral Imaginations. Oxford: Oxford University Press, 2003.
Walton, John H., and Tremper Longman III. How to Read Job. Downers Grove: IVP Academic, 2015.
Comments