Matokeo ya Unachotafuta

Hii si sura ya ngurumo, bali ni sura ya mbao, mawe, malango, na hatua zilizopimwa kwa makini. Yothamu anafanya yaliyo sawa, lakini watu bado wanajifanyia mambo ya uharibifu. Anaiimarisha nyumba ya Mungu, anaujengea mji boma, na kuwashinda maadui, lakini haitibu taifa kwenye mizizi yake. Sura hii inasonga mbele kama nyundo tulivu katika enzi ya msukosuko. Inafundisha kuwa uaminifu wa agano si mara zote jambo la kustaajabisha kwa nje, lakini kamwe si jambo dogo. Mikononi mwa Mungu, utii wa mpangilio unakuwa nguvu inayodumu, na kicho kinakuwa taa inayowaka kati ya kiburi cha mfalme mmoja na uasi-imani wa mfalme mwingine. Nguvu ya kweli si ya kelele wala maonesho makubwa, bali hukua kupitia utii wa kudumu, kicho, na uaminifu unaoendelea kuwasha nuru ya Mungu katikati ya nyakati za giza. Yothamu alikuwa na umri wa miaka ishirini na mitano alipoanza kutawala; akatawala katika Yerusalemu miaka kumi na sita; na jina la mamaye aliitwa Yerusha binti Sadoki. 2 Akafanya yaliyo ya adili machoni pa Bwana, sawasawa na yote aliyoyafanya Uzia babaye; isipokuwa hakuingia hekaluni mwa Bwana. Lakini watu walikuwa wakali kufanya maovu.... 1.0 Utangulizi Baadhi ya nyakati hazianguki zote kwa mpigo mmoja; zinainama polepole. Watu wanaweza bado kuwa na taasisi, kuta, ibada, na kumbukumbu, huku kwa ndani wakitangatanga kuelekea uozoni. Katika nyakati kama hizo, tunajaribiwa kudharau utii wa kawaida. Tunataka maonyesho ya ajabu (spectacle). Tunataka uamsho wa papo hapo. Tunataka mfalme anayebadilisha kila kitu kwa mara moja. Lakini 2 Mambo ya Nyakati 27 inatupa kitu fulani tulivu zaidi na, kwa namna yake, chenye kuchunguza zaidi. Inauliza: Uaminifu unaonekanaje wakati uongozi ni thabiti lakini watu bado wamepotoka? Andiko hili linahusu mpangilio wenye kicho kugeuka kuwa nguvu inayodumu. Yothamu hawasilishwi kama mleta mageuzi wa kiwango cha Hezekia au Yosia, wala kama onyo la kusikitisha kama Ahazi. Yeye ni kitu cha nadra zaidi kuliko anguko la kutisha na asiyesherehekewa sana kama uamsho mkuu: yeye ni thabiti (steady). Anajifunza kutokana na anguko la Uzia, anakataa kujiinua kwa kujichukulia kazi ya ukuhani, anaimarisha lango la hekalu, anaizungushia Yuda boma, anamshinda Amoni, na kuziweka njia zake katika mpangilio mbele za BWANA (2 Nya 27:2–6). Hata hivyo, sura inakataa ushindi wa uongo. “Watu walikuwa wangali wakifanya mambo ya uharibifu” (2 Nya 27:2). Mfalme ni mwaminifu, lakini taifa bado ni wagonjwa. Mvutano huo ndio mzigo na uzuri wa sura hii. 2.0 Muktadha wa Kihistoria na wa Kifasihi Yothamu anasimama kati ya tawala mbili zenye giza. Nyuma yake ni Uzia, ambaye nguvu zile ziligeuka kuwa kiburi alipoingia hekaluni kinyume cha sheria kufukiza uvumba, akivuka mpaka uliowekwa kwa ajili ya makuhani pekee (2 Nya 26:16–21; Hes 18:1–7). Mbele yake ni Ahazi, ambaye hatapuuza tu nyumba ya Mungu bali atainajisi maisha ya agano kabisa (2 Nya 28:1–4, 22–25). Yothamu, kwa hiyo, ni ukingo mwembamba wa kiaminifu kati ya kujiinua (presumption) na uasi-imani (apostasy). Mwandishi wa Mambo ya Nyakati anafanya tofauti hiyo kuwa wazi: Yothamu “alifanya yaliyo sawa machoni pa BWANA,” lakini “yeye hakuingia ndani ya hekalu la BWANA” (2 Nya 27:2). Mstari huo si wa bahati mbaya. Ni mwangwi wa makusudi wa dhambi ya Uzia katika sura iliyopita. Yothamu amejifunza kuwa kuwa karibu na mambo matakatifu hakunapi haki ya kuyanyakua. Anaiheshimu nyumba ya Mungu bila kuvamia ofisi ambayo Mungu hakumpa. Mambo ya Nyakati mara kwa mara huwapima wafalme kwa ibada, uaminifu wa agano, na kama wanamtafuta BWANA (2 Nya 14:4; 17:3–6; 26:5). Yothamu anafuata mfumo huo. Hata hivyo, yeye si yule mwana wa Daudi aliyengojewa kwa utimilifu wote. Utawala wake ni mzuri, lakini si wa kilele cha mwisho. Watu wanabaki kuwa mafisadi, na sura inafungwa si kwa uamsho unaoenea nchini, bali kwa mfululizo wa kutisha wa Ahazi (2 Nya 27:9). Kwa jumuiya ya baada ya uhamisho, jambo hili lilikuwa na uzito mkubwa: mtu anaweza kuwa mwaminifu katika enzi iliyoharibika bila bado kuona watu wote wakiponywa. 3.0 Uchambuzi wa Maandiko 3.1 Kicho Bila Kujiinua (27:1–2) Sura inaanza na kanuni inayofahamika ya kifalme: umri wa Yothamu, muda wa kutawala, Yerusalemu kama kitovu chake, na jina la mama yake, Yerusha binti Sadoki (2 Nya 27:1). Kisha inakuja tathmini inayotawala kila kitu: “Akafanya yaliyo sawa machoni pa BWANA” (2 Nya 27:2). Lakini mwandishi anafanya ulinganifu na Uzia mara moja: “ila hakuingia ndani ya hekalu la BWANA” (2 Nya 27:2). Huu ni mmoja wa mistari mikali zaidi katika sura hii. Yothamu anaiga kile kilichokuwa chema kwa baba yake bila kurudia kile kilichomwangamiza. Amejifunza kuwa utakatifu una mipaka iliyowekwa na Mungu. Mahali patakatifu si ngazi ya kujiinulia nafsi. Mfalme anaweza kulinda hekalu, lakini haruhusiwi kunyakua nafasi ya kuhani (Hes 3:10; 18:7). Kisha inakuja sauti ya upande wa pili: “lakini watu walikuwa wangali wakifanya mambo ya uharibifu” (2 Nya 27:2). Uongozi mwaminifu ni muhimu, lakini haubadilishi moja kwa moja moyo wa taifa. Mambo ya Nyakati ni mkweli sana kiasi cha kutochanganya mtawala mwadilifu na watu waliobadilika. 3.2 Kuimarisha Vizingiti (27:3–4) Uadilifu wa Yothamu unachukua sura inayoonekana. “Alijenga lango la juu la nyumba ya BWANA,” na akajenga sana juu ya ukuta wa Ofeli; pia alijenga miji, ngome, na minara katika milima ya Yuda na misituni (2 Nya 27:3–4). Mpangilio huu unavutia. Anaanza na nyumba ya BWANA. Katika Mambo ya Nyakati, hilo kamwe si suala la usanifu wa majengo tu. Hekalu ni moyo wa maisha ya agano, mahali ambapo Mungu ameliweka jina Lake na ambapo sala hupanda kuelekea mbinguni (2 Nya 6:18–21). Kuimarisha lango lake ni kuhudumia kizingiti cha ibada. Lango ni picha inayofaa. Malango ni mahali pa kuingilia, hukumu, kumiliki, na kulinda. Kazi ya Yothamu inadokeza zaidi ya ujenzi tu; anapanga jinsi ya kufikia kile kilichotakatifu. Kisha anaimarisha Ofeli, ukingo uliokuwa hatarini karibu na hekalu na makao ya kifalme. Anaona sehemu zenye udhaifu na kuzirekebisha. Neno “alijenga” linatoa mdundo kwa aya hii. Yothamu anakumbukwa si kwa maonyesho, bali kwa kazi ya kudumu. Anahudumia nyumba, mji, na nchi aliyokabidhiwa. 3.3 Ushindi Bila Udanganyifu wa Nafsi (27:5) Yothamu kisha anapigana na mfalme wa Waamoni na kuwashinda. Waamoni wanampa fedha, ngano, na shayiri kwa miaka mitatu (2 Nya 27:5). Mwandishi hatoi maelezo mengi ya kijeshi kwa sababu nia yake ni ya kiteolojia: mpangilio wa agano huzaa matunda yanayoonekana. Tukio hili linatoa mwangwi wa nyakati za awali ambapo mataifa ya jirani yalileta kodi kwa watawala wa Kidaudi (1 Nya 18:1–13; 2 Nya 9:22–24). Lakini kiwango cha hapa ni cha wastani. Yothamu amebarikiwa, lakini yeye si mfalme wa mwisho wa ahadi. Mataifa hayamiminiki Sayuni katika utimilifu wa kiunabii wa Isaya (Isa 2:2–4; 60:1–6). Huu ni upendeleo halisi, lakini ni ishara ya sehemu tu. Mwandishi anatoa mwanga wa kutosha kuonyesha kibali cha Mungu, lakini si mwanga wa kutosha kumchanganya Yothamu na pambazuko la mwisho. 3.4 Siri ya Nguvu ya Kweli (27:6) Aya muhimu inafasiri sura nzima: “Basi Yothamu akawa na nguvu, kwa sababu alizitengeneza njia zake mbele za BWANA, Mungu wake” (2 Nya 27:6). Hii ndiyo teolojia ya mwandishi kuhusu nguvu katika sentensi moja. Uzia naye alipata nguvu, lakini alipokwisha kupata nguvu, moyo wake uliinuka hata akafanya machafuko (2 Nya 26:16). Yothamu anakuwa na nguvu kwa njia nyingine: anatengeneza njia zake mbele za Mungu. Maisha yake hayasukumwi na msukumo wa ghafula, tamaa ya madaraka, au kujionyesha. Yamepangwa chini ya macho ya BWANA. Hii ni hekima ya agano. Kumbukumbu la Torati tayari ilikuwa imeunganisha baraka na utii wa mpangilio (Kum 28:1–14), huku ikionya kuwa ufisadi na kiburi husambaratisha watu kutoka ndani (Kum 8:11–18). Zaburi ya 1 inatumia picha ya mti uliotia mizizi; Mambo ya Nyakati inatupa mfalme anayejenga malango na kuta. Picha inabadilika, lakini ukweli haubadiliki: nguvu inayodumu hukua kutoka katika maisha yaliyopangwa mbele za Mungu. 3.5 Utawala Mwaminifu, Kizazi Kisichoponywa (27:7–9) Mistari ya kufunga ni mifupi: mambo ya Yothamu yameandikwa kwingineko, anakufa, anazikwa katika mji wa Daudi, na Ahazi mwanawe anatawala mahali pake (2 Nya 27:7–9). Ufupi huu una maana yake. Utawala wa Yothamu ni mzuri, lakini si wa maamuzi kwa ajili ya nafsi ya taifa. Mvutano wa sura unabaki bila kutatuliwa. Mfalme alitembea kwa unyoofu, lakini watu walibaki mafisadi (2 Nya 27:2). Na sasa Ahazi anakuja. Mambo ya Nyakati inatukumbusha kuwa uaminifu wa agano haurithiwi moja kwa moja. Kila kizazi lazima kimtafute BWANA upya (2 Nya 15:2; 34:33). 4.0 Tafakari ya Kiteolojia 4.1 Utakatifu Unahitaji Unyenyekevu Uadilifu wa Yothamu unajumuisha kiasi (restraint). Haingii hekaluni kama Uzia alivyofanya (2 Nya 27:2; 26:16–21). Katika Maandiko, kuwa karibu na mambo matakatifu kamwe hakuondoi uhitaji wa kicho (Law 10:1–3). Yothamu anaelewa kuwa mpangilio wa Mungu si mzigo bali ni rehema. Hanyakui kile kilicho nje ya wito wake. Hili linaandaa njia kwa Mwana mkuu wa Daudi, ambaye ndani yake ufalme na ufikiaji wa kikuhani hatimaye vinakutana bila kujiinua kwa kiburi. Anaingia patakatifu si kama mhalifu bali kama mpatanishi aliyeteuliwa (Zab 110:1–4; Ebr 9:11–12). 4.2 Hekalu Linaweza Kuimarishwa Huku Watu Wakibaki Wapotovu Yothamu anarekebisha lango, lakini watu bado wanajiharibu (2 Nya 27:2–3). Mambo ya Nyakati haituruhusu kuchanganya mpangilio wa nje na uamsho wa ndani. Majengo ni muhimu. Mpangilio wa ibada ni muhimu. Makuhani, malango, dhabihu, na maeneo matakatifu ni muhimu. Lakini moyo lazima pia ugeuke (2 Nya 7:14; 30:18–20). Onyo hilo linapita pia kupitia manabii. Mungu havutiwi na dini iliyong'arishwa bila ukweli wa ndani (Isa 1:11–17; Yer 7:1–11). Sura ya Yothamu inaheshimu kazi ya matengenezo huku ikisisitiza kwa upole kuwa matengenezo ya miundo si sawa na toba. 4.3 Nguvu ni ya Kimaadili Kabla ya Kuwa ya Kisiasa Sura hii inatafsiri nguvu katika vigezo vya kimaadili na kiteolojia. Yothamu anakuwa na nguvu kwa sababu anazitengeneza njia zake mbele za BWANA (2 Nya 27:6). Mambo ya Nyakati haichukulii mamlaka kama kitu kinachojieleza chenyewe. Inauliza nguvu inatoka wapi, inatumikia nini, na kama inasujudu mbele za Mungu. Ndiyo maana sura hii fupi bado inazungumza kwa uzito. Ufalme unaweza kuwa na minara na kodi, lakini ikiwa moyo wake hauna mpangilio, nguvu yake tayari inapasuka. Kinyume chake, maisha tulivu yaliyowekwa mbele za Mungu yanamiliki uthabiti wa kina zaidi kuliko ule ambao maonyesho makubwa yanaweza kutoa (Mt 7:24–27). 5.0 Matumizi Jifunze kutokana na kuanguka kwa kiongozi mwingine. Yothamu anafuata mazuri ya Uzia bila kurudia makosa ya Uzia. Linda vizingiti vya ibada. Rekebisha kile kinachofanya sala, utakatifu, na uaminifu wa pamoja kuwezekana. Imarisha sehemu dhaifu kwa uaminifu. Taja ukuta ulio hatarini badala ya kuuficha. Usigeuze huduma takatifu kuwa kujiinua nafsi. Kuwa karibu na huduma si ruhusa ya kuwa na kiburi. Tengeneza njia zako mbele za BWANA kupitia sala, Maandiko, toba, ukarimu, na utii. Usidharau uaminifu mdogo katika enzi iliyoharibika. Utii wa Yothamu ulikuwa na maana hata wakati watu walibaki wapotovu. 6.0 Maswali ya Tafakari Ni wapi ninapojaribiwa kuvuka utii wenye kicho na kuingia katika kujiinua kwa kiroho (presumption)? Ni lango gani katika maisha yangu, nyumbani, au kanisani linalohitaji matengenezo? Je, nimechanganya mpangilio wa kidini wa nje na toba ya ndani? Inamaanisha nini, kwa vitendo, "kutengeneza njia zangu mbele za BWANA" wiki hii? Je, ninaweza kubaki mwaminifu hata wakati jumuiya pana bado iko katika hali ya uozoni kiroho? 7.0 Sala ya Itikio Bwana wa nyumba na Bwana wa moyo uliyofichika, tulinde na kiburi kinachotafuta kile ambacho hujatupa. Tufundishe kupenda uwepo Wako bila kujaribu kuumiliki. Rekebisha malango ya ibada yetu. Imarisha kuta dhaifu za maisha yetu. Tengeneza njia zetu mbele za uso Wako. Na wakati watu wanapokuwa bado wapotovu na uamsho unapoonekana kuwa wa sehemu tu, tulinde tuwe waaminifu, wanyenyekevu, na macho, hadi Mwana wa kweli wa Daudi atakapoleta utakaso wa kina zaidi kuliko kile ambacho mawe na mbao vinaweza kushikilia. Amina. 8.0 Dirisha la Kitakachofuata Yothamu anaiacha Yuda ikiwa na nguvu zaidi kuliko alivyoikuta, lakini haijaponywa. Lango limesimama likiwa limerekebishwa, kuta zimeimarishwa, adui amedhibitiwa. Hata hivyo, ugonjwa ndani ya watu unabaki, na sura inayofuata itaonyesha jinsi utulivu wa nje unavyoweza kupotezwa haraka wakati moyo unapomwacha BWANA. Ahazi anakuja, na pamoja naye ni kubomolewa kwa kile ambacho Yothamu alikilinda kwa utulivu. 9.0 Marejeo Dillard, Raymond B. 2 Chronicles. Word Biblical Commentary 15. (Ufafanuzi wa mtiririko wa fasihi na mifumo ya kiteolojia). Japhet, Sara. I & II Chronicles: A Commentary. Old Testament Library. (Uchambuzi wa kihistoria-kifasihi kwa wasomaji wa baada ya uhamisho). Sailhamer, John. First and Second Chronicles. Everyman’s Bible Commentary. (Kuhusu uhusiano kati ya ufalme, hekalu, na utii). Selman, Martin J. 2 Chronicles. Tyndale Old Testament Commentaries. (Mada za ibada, mageuzi, na uaminifu thabiti).

Alijenga minara nyikani na kuimarisha mji. Alipenda ardhi, akaandaa jeshi, na kuona sifa zake zikienea mbali, “kwa maana alisaidiwa kwa namna ya ajabu” (2 Nya 26:15). Hata hivyo, mpasuko wa kina zaidi katika Yuda haukuwa kwanza kwenye ukuta, bali ulikuwa moyoni. Nguvu, ambayo hapo awali ilipokelewa kama rehema, ikawa ngazi ya kujiinua. Mfalme aliyekuwa amesaidiwa na Mungu alinyoosha mkono kufikia utakatifu ambao hakuwa amepewa kuubeba. Katika Mambo ya Nyakati, uharibifu mara nyingi huanza pale shukrani inapofifia na kicho kutoweka. Sura hii haihusu tu kuanguka kwa taji moja; inahusu hatari ya mafanikio bila kutetemeka, mamlaka bila mipaka, na kuwa karibu na Mungu bila utii. Mungu anapokupa nguvu, piga magoti mbele zake kwa shukrani na kicho, kwa maana mafanikio yasipopiga magoti, moyo huanza kuanguka kabla hata ya ufalme kuanguka. Na watu wote wa Yuda wakamtwaa Uzia, naye alikuwa mwenye miaka kumi na sita, wakamfanya awe mfalme mahali pa Amazia babaye. 2 Huyo akajenga Elathi, akaurudisha kwa Yuda, baada ya kulala mfalme pamoja na babaze. 3 Uzia alikuwa na umri wa miaka kumi na sita alipoanza kutawala; akatawala huko Yerusalemu miaka hamsini na miwili; na jina la mamaye aliitwa Yekolia wa Yerusalemu.... 1.0 Utangulizi Baadhi ya majaribu hayaji wakati wa njaa, bali yanakuja wakati wa shibe. Yanakuja baada ya maendeleo, baada ya majibu ya sala, na baada ya milango kufunguka na kazi kuzaa matunda. Nafsi huanza kwa kumshukuru Mungu kwa nguvu, lakini huishia kwa kutenda kana kwamba nguvu hizo ni urithi wake binafsi. Huo ndio mpigo wa 2 Mambo ya Nyakati 26. Uzia anaanza vizuri. Anamtafuta Mungu, anastawi, anajenga, anapigana, anapanda mimea, na kuiimarisha Yuda (2 Nya 26:4–10). Lakini sura inageuka kupitia mmoja wa mistari inayochunguza zaidi katika Mambo ya Nyakati: “Lakini alipokwisha kupata nguvu, moyo wake uliinuka, hata akafanya machafuko [uharibifu wake mwenyewe]” (2 Nya 26:16). Msiba hapa si kwamba alipata nguvu; msiba ni kwamba nguvu haikubebwa tena kama zawadi. Swali la msingi la moyoni ni hili: Nini hutokea wakati baraka haipokelewi tena kwa unyenyekevu? Andiko hili linahusu nguvu tulizopewa kugeuka kuwa ujasiri wa kujiinua na kukiuka mipaka ya utakatifu. 2.0 Muktadha wa Kihistoria na wa Kifasihi 2 Mambo ya Nyakati 26 inasimama ndani ya simulizi ndefu la mwandishi wa Mambo ya Nyakati kuhusu wafalme wa Yuda, ambapo watawala wanapimwa si kwa mafanikio ya kisiasa pekee, bali kwa kigezo cha kama wanamtafuta BWANA, wanaheshimu nyumba ya Mungu, na kulinda ibada ya kweli (taz. 2 Nya 14:4; 17:3–6; 24:2; 31:20–21). Mambo ya Nyakati ni historia ya kiteolojia kwa ajili ya jumuiya inayojifunza jinsi ya kuishi baada ya hukumu. Swali si tu, "Nani alijenga vizuri?" bali, "Nani alimtafuta BWANA kwa uaminifu?" Uzia anakuja baada ya Amazia na kabla ya Yothamu. Utawala wake unaonekana kuvutia: ushindi wa kijeshi, utulivu wa mipaka, ustawi wa kilimo, na uvumbuzi wa kiufundi (2 Nya 26:6–15). Lakini mwandishi anachungulia chini ya nguvu hizo zinazoonekana kwa nje. Mpangilio wa hekalu, wito wa ukuhani, na mipaka ya utakatifu ni mambo muhimu kwa sababu maisha ya Yuda yamejikita katika nyumba ya BWANA. Dhambi kuu ya Uzia, kwa hiyo, si kosa dogo la kiutaratibu. Anakiuka ofisi takatifu ambayo haikupangiwa yeye (Hes 3:10; 18:7). Anachanganya mamlaka ya kifalme na wakfu wa ukuhani. Kwa watu wa baada ya uhamisho, somo hilo ni kali. Ufalme unaweza kukua na kuwa na nguvu na bado ukawa hauna afya ya kiroho. Mafanikio si kitu kimoja na uaminifu wa agano. 3.0 Uchambuzi wa Maandiko 3.1 Wakati Nguvu Inapoanza Katika Kumtafuta Mungu (26:1–5) Watu wanamfanya Uzia mfalme akiwa na umri wa miaka kumi na sita, na sura inabainisha haraka mwelekeo wake. Anaijenga upya Elothi (aya ya 2), anafanya yaliyo sawa machoni pa BWANA (aya ya 4), na kumtafuta Mungu katika siku za Zakaria, aliyemfundisha kicho cha Mungu (aya ya 5). Kisha mstari unaoongoza sura unajitokeza: “Na maadamu alimtafuta BWANA, Mungu alimstahisha” (aya ya 5). Sentensi hiyo inafasiri utawala wake wote. Katika Mambo ya Nyakati, kumtafuta BWANA si hali ya kiroho ya siri iliyotengwa na utii wa hadhara. Ni utegemezi wa agano unaodhihirika katika ibada, unyenyekevu, na imani. Kabla ya nguvu za Uzia kuelezewa, chanzo chake kinatajwa. Ustawi haujielezi wenyewe; umefinyangwa na neema. 3.2 Wakati Nchi Inapopumua Chini ya Msaada wa Mungu (26:6–10) Uzia anawashinda Wafilisti, Waarabu, na Wameuni; Waamoni wanatoa kodi; sifa zake zinafika hadi Misri (aya 6–8). Anajenga minara Yerusalemu na nyikani, anachimba kisima vingi, na kusimamia makundi ya wanyama, wakulima, na watunza mizabibu kwa sababu “alipenda kulima nchi” (aya 9–10). Huu ni zaidi ya ushindi wa kijeshi. Ni picha ya ustawi uliopangwa vizuri. Ulinzi wa mji, maji ya jangwani, mifugo, mizabibu, na ardhi iliyolimwa vinatoa mwangwi wa tumaini la agano la watu wanaokaa salama chini ya upendeleo wa Mungu (Kum 28:1–14). Ufalme mwema si tu kushinda vita; ni kulea maisha ili nchi iweze kupumua tena. Lakini kiitikio ni muhimu: “Mungu akamsaidia” (2 Nya 26:7). Sura inaendelea kukataa kumwona Uzia kama mtu aliyejifanya mwenyewe (self-made). 3.3 Wakati Sifa Inapokuwa Hatari (26:11–15) Mwandishi anaendelea kuelezea jeshi la Uzia lililopangwa vizuri, zana za kujihami, na mashine za ajabu za kurushia mishale na mawe (aya 11–15). Mfalme huyu ana uwezo, ana mikakati, na ni mbunifu. Yuda haiyumbi bali imeimarishwa kiutawala. Kisha sentensi ya bawaba inaanguka: “Sifa zake zikaenea mbali sana; kwa maana alisaidiwa kwa namna ya ajabu, hata akapata nguvu” (aya 15). Nguvu hapa hailaumiwi. Ni zawadi. Hatari iko katika kile ambacho nguvu inaweza kuamsha moyoni. Wakati msaada wa kimungu unaposahaulika, baraka huanza kulisha udanganyifu wa nafsi. Mkono uliowahi kuinuliwa kwa shukrani unaanza kuinuliwa kwa ajili ya kujiona wa muhimu. 3.4 Wakati Taji Inapofikia Chetezo (26:16–18) Anguko haliji uwanja wa vita, bali linakuja patakatifu: “Lakini alipokwisha kupata nguvu, moyo wake uliinuka, hata akafanya machafuko” (aya 16). Uzia anaingia hekaluni kufukiza uvumba juu ya madhabahu. Azaria kuhani na makuhani themanini wajasiri wanamkabili. Protesi yao ni ya wazi: kazi hii si ya mfalme bali ni ya wana wa Haruni waliowekwa wakfu kwa ajili hiyo (aya 17–18; taz. Kut 30:7–8). Hii ni mada kuu ya Mambo ya Nyakati. Ibada imepangwa. Utakatifu una mipaka. Mfalme hana mamlaka ya kuipanga upya. Dhambi ya Uzia si bidii ya kidini, bali ni kiburi—kukaribia pasipo ruhusa. Anajaribu kunyakua kile kinachopaswa kupokelewa tu kwa uteuzi wa Mungu. Kuna mwangwi hapa: Sauli aliwahi kufanya kazi ya ukuhani na kupoteza ufalme wake (1 Sam 13:8–14). Uzia anajaribu kufanya hivyo na kupoteza uwezo wa kuingia katika nyumba ya BWANA. 3.5 Wakati Kiburi Kinapotiwa Alama ya Unajisi (26:19–21) Uzia anafanya hasira. Hasira hiyo inafunua kuwa tatizo ni la kina zaidi kuliko kuchanganyikiwa kwa kiibada. Kiburi kinakataa kusahihishwa. Na wakati akiwa na ghadhabu, ukoma unatokea kwenye kipaji cha uso wake ndani ya nyumba ya BWANA, kando ya madhabahu ya kufukizia uvumba (aya 19). Hukumu ni ya papo hapo na inalingana na kosa. Mtu aliyetaka kujisogeza patakatifu kwa nguvu anatiwa alama hadharani kama mnyajisi. Anatolewa nje kwa haraka, na yeye mwenyewe anafanya haraka kutoka kwa sababu BWANA amempiga (aya 20). Maisha yake yaliyosalia yanatawaliwa na kutengwa: anaishi katika nyumba pekee, akiwa ametengwa na nyumba ya BWANA, wakati Yothamu anatawala mahali pake (aya 21; taz. Law 13:45–46). Kebehi hapa ni kali sana. Mfalme aliyeimarisha Yerusalemu hawezi kuingia katikati ya utakatifu wake. Katika Mambo ya Nyakati, hili ndilo jeraha la kina zaidi: si ugonjwa tu, bali ni kutengwa na mahali ambapo Mungu anakaa. 3.6 Wakati Mafanikio Yanaposhindwa Kushindana na Utakatifu (26:22–23) Sura inafungwa kwa kusema kuwa Isaya aliyaandika mambo ya Uzia. Mfalme anakufa na kuzikwa katika shamba la wafalme, lakini si katika makaburi ya wafalme, kwa sababu ni mwenye ukoma (aya 22–23). Mafanikio yake yanakumbukwa, lakini hayatawali hukumu ya mwisho. Utakatifu ndio unatawala. Mambo ya Nyakati haitawaruhusu ushindi wa kijeshi au ufanisi wa kishujaa kuwa na neno la mwisho. Mfalme anapimwa hatimaye kwa uhusiano wake na BWANA. 4.0 Tafakari ya Kiteolojia 4.1 Kumtafuta BWANA Ndilo Shina la Ustawi Teolojia ya sura hii imejikita katika 2 Mambo ya Nyakati 26:5. Uzia anastawi maadamu anamtafuta BWANA. Hili halifanyi maisha na Mungu kuwa kama mashine ya malipo ya kiufundi. Badala yake, linaonyesha kuwa maisha ya agano yana kitovu. Nguvu iliyotengwa na utegemezi inakuwa hatari. Mwandishi anafundisha jumuiya iliyovunjika kuwa uamsho hauanzi na maonyesho makubwa, bali huanza na kumtafuta Mungu. 4.2 Utakatifu Si Ukaribu wa Kujipangia Mwenyewe Anguko la Uzia linafunua kuwa utakatifu umewekwa na neno la Mungu. Makuhani, Walawi, madhabahu, na patakatifu si maelezo ya pambo tu. Ni sarufi ya ushirika wa Israeli na Mungu. Kupuuza mipaka hiyo ni kuchanganya zawadi na milki binafsi. Uwepo wa Mungu ni halali, lakini haufugwi na mwanadamu. Sinai bado inatoa mwangwi nyuma ya hekalu (Kut 19:22–24). 4.3 Kiburi Kinageuza Baraka Kuwa Uasi Andiko halisemi Uzia aliharibiwa na udhaifu, bali na kujiinua. Kiburi ni upotoshaji wa zawadi na kuifanya ionekane kama ni haki yako. Ni kukataa kubaki katika nafasi ya kiumbe, mwenye shukrani, na anayefundishika. Mambo ya Nyakati mara nyingi huonyesha mageuzi na uasi vikiwa karibu sana. Hapa, ustawi na kiburi ni majirani. 4.4 Shauku ya Mwana Bora wa Daudi Uzia anazidisha shauku ya kina ya kitabu hiki. Ana nguvu, lakini si mtakatifu wa kutosha. Anaweza kupanga majeshi, lakini hawezi kutawala moyo wake mwenyewe. Hawezi kuwa mwana wa mwisho wa Daudi. Sura hii, kwa hiyo, inapanua tumaini kuelekea kwa mfalme mwaminifu wa kweli—yule atakayeheshimu nyumba ya Mungu bila uasi, atakayeishi utii bila kiburi, na kuunganisha ufalme na utakatifu si kwa unyakuzi, bali kwa utume wa kimungu (Zab 2:6–12; Ebr 5:4–6). 5.0 Matumizi Pokea kila majira ya nguvu kama uwakili, si umiliki binafsi (1 Kor 4:7). Jenga kwa nje, lakini lindo moyo kwa ndani; miundo imara inaweza kuficha mmomonyoko wa kiroho. Karibisha masahihisho haraka. Karipio linaweza kuwa rehema inayokuja kabla ya hukumu (Mit 12:1). Heshimu mipaka ya wito, huduma, na ibada. Si kila jambo takatifu ni letu kulishughulikia kwa njia ileile. Kataa kuchanganya jukwaa la ushawishi na wakfu wa kiroho. Ushawishi si sawa na ukaribu na Mungu. Weka shukrani hai katika majira ya mafanikio. Kumbukumbu ni ngao dhidi ya kiburi (Kum 8:11–18). 6.0 Maswali ya Tafakari Ni wapi ambapo nguvu hivi karibuni imenifanya niwe mgumu kufundishika? Ni zawadi gani kutoka kwa Mungu ninayojaribiwa zaidi kuichukulia kama milki yangu mwenyewe? Je, nimepinga masahihisho ambayo yanaweza kuwa yalikuwa ni rehema ya Mungu kwangu? Ni mpaka gani mtakatifu katika maisha yangu ambao nimeuchukulia kijuujuu mno? Je, mafanikio yangu yanajenga kicho au yanajenga hali ya kujiamini kupita kiasi? 7.0 Sala ya Itikio Bwana wa kiti cha enzi na patakatifu, Wewe unatoa nguvu, na Wewe pekee ndiye unayeweka mipaka ya utakatifu. Tulinde na mioyo inayoinuka wakati inapaswa kusujudu. Wakati unapotustahisha, tufanye tuwe wenye shukrani. Wakati unapotusahihisha, tufanye tuwe laini. Wakati tunapojaribiwa kunyakua kile ambacho hujatupa, tufundishe kutetemeka na kutii. Tulinde na kiburi kinachoota katika mashamba yenye matunda. Nyumba Yako na ibaki kuwa takatifu machoni petu, na mioyo yetu na ibaki chini mbele ya rehema Yako. Kupitia Mwana wa kweli wa Daudi, aliyetii bila makosa na kujinyenyekeza bila masharti, amina. 8.0 Dirisha la Kitakachofuata Utawala wa Uzia unaisha kwa nguvu iliyofifia na uwezo wa kuingia hekaluni ukiwa umepotea, lakini ukoo wa Daudi unaendelea. Katika sura inayofuata Yothamu atatokea akiwa na kiasi na uthabiti. Swali litakuwa kali zaidi: inamaanisha nini kutembea kwa uaminifu katika kivuli cha kiburi cha mtu aliyekutangulia? 9.0 Marejeo Dillard, Raymond B. 2 Chronicles. Word Biblical Commentary 15. (Ufafanuzi wa muundo na mada za kiteolojia). Japhet, Sara. I & II Chronicles: A Commentary. Old Testament Library. (Uchambuzi wa kifasihi na mtazamo wa baada ya uhamisho). Sailhamer, John. First and Second Chronicles. Everyman’s Bible Commentary. (Kuhusu uhusiano kati ya ufalme, hekalu, na tumaini). Selman, Martin J. 2 Chronicles. Tyndale Old Testament Commentaries. (Mada za ibada, mageuzi, na tumaini la agano).

Ushindi unaweza kuonekana kama nguvu huku moyo ukiwa tayari umeanza kuinama. Mfalme anaweza kuikataa miungano ya uongo na bado akarejea nyumbani na miungu ya kigeni. Katika sura hii, utii unafubaa, kiburi kinainuka, na ibada inakuwa uwanja wa kweli wa vita. Mwandishi wa Mambo ya Nyakati anasimulia upya historia hii kwa ajili ya watu waliopata pigo, akifundisha kuwa anguko halianzi mara nyingi kwenye kuta za mji; huanza katika patakatifu pa tamaa ya moyo. Wakati moyo unapogawanyika, ufalme unakuwa tayari umeanza kupasuka. Taji linaweza kuendelea kung'aa wakati ufalme tayari unapasuka kwa ndani, kwa maana kiburi kinapoingia katika ibada na tamaa za mtawala zinapotangulia utii, nguvu ya kifalme hugeuka kuwa ishara ya kwanza ya anguko lililojificha. Amazia alikuwa na umri wa miaka ishirini na mitano alipoanza kutawala; akatawala katika Yerusalemu miaka ishirini na kenda; na jina la mamaye aliitwa Yehoadani wa Yerusalemu. 2 Akafanya yaliyo ya adili machoni pa Bwana, lakini si kwa moyo mkamilifu. 3 Basi ikawa, alipopata nguvu katika ufalme wake, akawaua watumishi wale waliomwua mfalme babaye.... 1.0 Utangulizi Kuna hatari inayokuja si tu baada ya kufeli, bali hasa baada ya mafanikio makubwa. Mtu anatii, anaona msaada wa wazi wa Mungu, na kisha kimyakimya anaanza kufikiri kuwa ushindi unaweza kumilikiwa kama milki ya kibinafsi bila kuendelea kumtegemea Mungu. Shukrani hufifia. Tahadhari hulegea. Moyo huanza kuazima na kukumbatia kile ulichowahi kukikataa kwa ujasiri hapo awali. Huo ndio mzigo mzito wa 2 Mambo ya Nyakati 25. Amazia hatambulishwi kama mwovu wa waziwazi tangu mwanzo. Anafanya yaliyo sawa machoni pa BWANA—lakini si kwa moyo mkamilifu (2 Nya 25:2). Mstari huo mmoja unakuwa mbegu inayozalisha msiba wa sura nzima. Inatukumbusha kuwa Mungu hapimi tu miondoko ya nje ya utii, bali anapima utimilifu wa ndani wa nia. Swali la msingi la moyoni ni hili: Nini hutokea wakati utii unapokuwa wa kweli katika matendo, lakini moyo unabaki umegawanyika katika uaminifu wake? Andiko hili linahusu mchakato wa kusikitisha ambapo nguvu za kuazima zinageuka kuwa ibada ya kuazima kupitia moyo uliogawanyika. 2.0 Muktadha wa Kihistoria na wa Kifasihi 2 Mambo ya Nyakati 25 inapatikana katika tafakari ndefu ya mwandishi wa Mambo ya Nyakati kuhusu wafalme wa Yuda, ambapo watawala wanapimwa si kwa upana wa milki zao au ushindi wa kijeshi, bali kwa kigezo cha kama wanamtafuta BWANA, wanaheshimu neno Lake, na kulinda ibada ya kweli (2 Nya 14:4; 17:3–6; 24:2, 17–19). Kitabu hiki hakielezi tu jinsi ufalme ulivyoanguka; kinafundisha jumuiya iliyovunjika na kurejea kutoka uhamishoni jinsi maisha na Mungu yanavyoweza kujengwa upya kupitia unyenyekevu, ibada ya dhati, na kumbukumbu ya agano. Sura hii inafuatia anguko la kusikitisha la Yoashi katika sura ya 24 na inakuja kabla ya kuinuka na kuanguka kwa kiburi kwa Uzia katika sura ya 26. Mpangilio huo ni muhimu sana. Mageuzi na uasi (reform and relapse) husimama karibu sana katika Mambo ya Nyakati. Suala halijawahi kuwa mpangilio wa nje wa kidini pekee; suala kuu ni kama moyo unabaki kuwa mnyofu na mkamilifu mbele za Mungu hata wakati wa mafanikio. Hadithi ya Amazia imejaa mambo yanayopingana (paradox). Anatii sheria ya Musa katika tukio moja la haki (25:4; Kum 24:16), anasikiliza onyo la unabii katika lingine (25:7–10), anashinda vita kwa msaada wa wazi wa kimungu, na kisha, kwa namna isiyoelezeka, anasujudu mbele ya miungu ya watu aliowashinda (25:14). Mpingano huu ndio mahubiri yenyewe. Kwa wasikilizaji wa mwandishi, ujumbe ungekuwa mkali: mageuzi yanaweza kuanza, miundo inaweza kurekebishwa, na maamuzi sahihi yanaweza kufanywa, lakini bila kumtafuta Mungu kwa moyo wote, uamsho huo unabaki kuwa dhaifu na wenye uwezo wa kugeuka kuwa usaliti. 3.0 Uchambuzi wa Maandiko 3.1 Mwanzo Sahihi na Moyo Uliogawanyika (25:1–4) Amazia anaanza vizuri na kwa tahadhari. Anawaadhibu watumishi waliomuua baba yake, lakini anakataa kuwaua watoto wao, akitenda kwa usahihi kulingana na sheria ya Musa: “kila mtu atakufa kwa sababu ya dhambi yake mwenyewe” (25:4; Kum 24:16; taz. Eze 18:20). Hii ni haki yenye kiasi na nidhamu ya kisheria, si kisasi kilicholowekwa damu ambacho kilikuwa kimezoeleka katika mataifa jirani. Hata hivyo, msimulizi tayari ametoa utambuzi wa kina wa kiroho: Amazia anafanya yaliyo sawa, lakini si kwa moyo mkamilifu (25:2). Hiyo inamaanisha kuwa tatizo lake la msingi si utovu wa nidhamu katika tabia ya nje kwanza, bali ni hali ya kutokukamilika kwa ndani (inward incompleteness). Anaweza kujisalimisha kwa maelekezo ya Mungu katika baadhi ya nyanja za kisheria bila kujitoa mwenyewe kikamilifu chini ya utawala wa Mungu. Usahihi wa nje si lazima uwe utimilifu wa agano (taz. Kum 6:5; 1 Nya 28:9). 3.2 Wakati Utii Unapogharimu Talanta Mia (25:5–10) Amazia anajiandaa kwa vita dhidi ya Edomu na kukodisha wapiganaji laki moja wenye uzoefu kutoka Israeli kwa gharama ya talanta mia za fedha. Kijeshi, inaonekana kuwa ni uamuzi wa busara; askari wengi inamaanisha nguvu zaidi na uhakika wa ushindi. Lakini mtu wa Mungu (prophet) anaingilia kati mahesabu hayo ya kibinadamu: Yuda haipaswi kwenda na Israeli, “kwa kuwa BWANA hayupo pamoja na Israeli” (25:7; taz. Hos 1:6–9). Swali la Amazia ni lile linalofahamika kwa wengi wetu tunapojikuta katika njiapanda ya imani na mantiki ya kibinadamu: Vipi kuhusu zile talanta mia? (25:9). Utii unaonekana kuwa na gharama kubwa mno mara tu fedha, mipango, na kiburi vinapokuwa vimekwisha wekezwa. Lakini jibu la unabii ni miongoni mwa mistari mikuu na yenye nguvu katika sura hii: “BWANA aweza kukupa hizi zaidi sana” (25:9; taz. Mwa 22:14; 2 Kor 9:8). Amazia anasikiliza. Anawageuza askari hao waondoke. Huu ni tendo la imani ya kweli na ushindi juu ya hofu. Anachagua neno la Mungu badala ya nguvu zinazoonekana za kijeshi. Mwandishi anataka tuone pande zote mbili: Amazia ana uwezo wa kutii na kufanya dhabihu kubwa, lakini bado ni dhaifu ndani. Moyo uliogawanyika unaweza kutii kwa ujasiri kwa wakati mmoja bila kuponywa kwenye shina lake la uaminifu. 3.3 Taji ya Ushindi Usio na Kina (25:11–13) Yuda inawashinda Waedomu katika Bonde la Chumvi, ikiua elfu kumi; elfu kumi wengine wanatupwa kutoka kwenye genge na kusambaratika chini (25:11–12). Mandhari ni mikali, ikionyesha uzito wa hukumu juu ya Edomu. Wakati huohuo, wale askari wa Israeli waliokosewa heshima na kurudishwa wanavamia miji ya Yuda, wanaua watu elfu tatu, na kuchukua nyara nyingi (25:13). Hapa kuna somo muhimu: hata utii wa kiaminifu unaweza kubeba gharama za papo hapo na maumivu. Kufanya yaliyo sawa hakuifanyi barabara kuwa nyororo kila wakati. Lakini hoja inabaki palepale: Yuda inashinda bila muungano uliokatazwa. Ushindi wenyewe ni halali na unathibitisha neno la unabii; unaonyesha msaada wa Mungu, ambaye hategemei nguvu za kuazima (taz. 1 Sam 14:6; Zab 20:7). Hatari ya kweli inaingia baadaye, wakati baraka iliyopokelewa haibebwi tena kwa unyenyekevu na ibada. Mfalme aliyetii chini ya shinikizo atafeli punde chini ya kilele cha ushindi. Mafanikio sasa yanakuwa jaribio gumu zaidi kuliko vita vyenyewe. 3.4 Kurejea Nyumbani na Miungu ya Walioshindwa (25:14–16) Hiki ndicho kitovu cha mvutano na kitendawili cha sura hii. Baada ya kumshinda Edomu, Amazia analeta miungu ya Seiri (Edomu), anaiweka kama kitovu chake, anaisujudu, na kuifukizia uvumba (25:14). Kebehi hapa ni ya kuhuzunisha na kusikitisha sana. Anawashinda watu na kisha anaanza kuiabudu miungu ambayo haikuweza kuwaokoa wafuasi wake mikononi mwake. Hasira ya BWANA inawaka kwa haki, na nabii anauliza swali lenye kuchoma na kufichua upumbavu wa mfalme: “Kwa nini umeitafuta miungu ya watu wasioweza kuwaokoa watu wao wenyewe mikononi mwako?” (25:15). Huku ni miongoni mwa kufichuliwa kukali na kwa wazi kwa upuuzi wa ibada ya sanamu katika Maandiko yote (Isa 44:9–20; Yer 2:11–13). Ibada ya uongo si tu kuvunja sheria ya kiungu; ni upumbavu wa kimaadili na kiroho (moral and spiritual absurdity). Zaidi ya hayo, ni usaliti wa agano unaotoa nafasi kwa nguvu za kiroho zinazoharibu, kama Musa alivyoonya (Kum 32:17; taz. Zab 106:36–37). Itikio la Amazia linathibitisha hatari kuu. Anamnyamazisha nabii kwa vitisho badala ya kupokea masahihisho (25:16). Hiyo ndiyo hatua ya mabadiliko ya mwisho. Wafalme wengine walitenda dhambi na baadaye wakajinyenyekeza (2 Nya 12:6–7; 33:12–13). Amazia anakataa neno ambalo lingeweza kumrejesha na kumponya. Karipio linageuka kuwa hukumu ya mwisho wakati rehema inapodharauliwa kwa kiburi (Mit 29:1). 3.5 Kiburi Kinapotafuta Jukwaa Pana Zaidi (25:17–24) Baada ya kukataa masahihisho ya unabii, Amazia—akisukumwa na ujasiri wa uongo—anamchokoza Yoashi mfalme wa Israeli. Yoashi anamjibu kwa mfano mkali na wenye dharau: mti wa miiba wa Lebanoni unauchokoza mwerezi mkuu, lakini unakanyagwa na mnyama anayepita (25:18). Picha hiyo inafichua kiburi kilichovimba cha Amazia; ushindi dhidi ya Edomu umemfanya afikiri kuwa yeye ni zaidi ya alivyo. Yoashi hata anamuonya kwa busara: jifurahie kwa heshima ya ushindi wako lakini baki nyumbani (25:19). Lakini Amazia hasikilizi, kwani moyo wake umeshafumba. Mwandishi anaongeza maelezo ya kutisha ya kiteolojia: “jambo hili lilitoka kwa Mungu” ili kuitoa Yuda mikononi mwa adui, kwa sababu waliitafuta miungu ya Edomu (25:20). Mara tu neno la rehema linapokataliwa, hata kiburi cha mwanadamu kinakuwa chombo cha hukumu ya kimungu. Yuda inashindwa vibaya kule Beth-shemeshi. Ukuta wa Yerusalemu unabomolewa, hazina za hekaluni zinachukuliwa, utajiri wa ikulu unaporwa, na mateka wanachukuliwa hadi Samaria (25:21–24). Angalia mfumo huu: ibada ya uongo haibaki kuwa jambo la siri la ndani. Inafika kwenye kuta za mji, hazina za hekalu, na maisha ya hadhara ya watu. Katika Mambo ya Nyakati; hekalu, mji, na mfalme ni kitu kimoja kinachoshikamana: wakati ibada inapofisidika, jumuiya nzima ya agano inakuwa hatarini. Kile kinachoanza sirini moyoni mwishowe kinatokea wazi nyumbani na mjini. 3.6 Maisha ya Baada ya Moyo Kupasuka (25:25–28) Amazia anaishi miaka mingi baada ya Yoashi, lakini utawala wake tayari ulikuwa umefubaa na kupoteza baraka. Hatimaye, fitina inainuka dhidi yake Yerusalemu kutokana na uasi wake. Anakimbilia Lakishi, anafuatwa, na kuuawa huko (25:27). Mwili wake unarejeshwa kwa aibu na kuzikwa pamoja na baba zake. Mwisho wake una heshima ya nje lakini ni wa kusikitisha ndani. Taji inavunjika hadharani kwa sababu moyo ulipasuka kwanza sirini mwa patakatifu pa nafsi. Mfalme aliyewahi kusikiliza kuhusu talanta mia alishindwa kusikiliza wakati jambo lilipohusu uaminifu wa moyo wake. 4.0 Tafakari ya Kiteolojia 4.1 Moyo Ndio Patakatifu pa Kweli Mambo ya Nyakati inafundisha mara kwa mara kuwa suala la msingi si mageuzi ya nje pekee, bali ni hali ya moyo mbele za Mungu (1 Nya 28:9; 2 Nya 16:9; 30:19). Amazia anathibitisha kuwa mtu anaweza kufanya matendo makubwa ya utii huku ndani akiwa bado amegawanyika. Hekalu ni muhimu kwa sababu ibada ni muhimu; na ibada ya hadhara haiwezi kusimama imara pale ambapo moyo wa mnyapara umegawanyika. Hekalu linafunua kile ambacho moyo wa watu unapaswa kuwa mbele za Mungu aliye hai: mahali pa uaminifu mmoja na usioyumba. 4.2 Ibada ya Sanamu ni Usaliti wa Agano na Upumbavu wa Kibinadamu Ibada ya sanamu ya Amazia inavunja amri ya kwanza na ya msingi (Kut 20:3–5; Kum 6:14–15). Lakini mwandishi pia anaonyesha upumbavu wake wa kiakili. Kwa nini uabudu kile kilichoshindwa kuokoa wafuasi wake? Sanamu hazijakatazwa tu kama kosa la kisheria; ni tupu na hazina uhai. Zinaharibu uoni wa mwanadamu, zinapotosha uaminifu, na kusambaratisha maisha ya jumuiya (Zab 115:4–8; Yer 10:3–5). Miungu ya Edomu ni “miungu ya kuazima,” nyara za kuchanganyikiwa kukubwa kwa kiroho. 4.3 Kukataa Masahihisho Kunafanya Hukumu Kuwa Ngumu Hatua ya maamuzi katika sura hii si tendo la ibada ya sanamu pekee, bali ni kukataa kwa kiburi karipio la unabii (25:16). Katika Mambo ya Nyakati, unyenyekevu unaweza kuchelewesha hukumu na hata toba ya kuchelewa inaweza kufungua tena milango ya rehema (7:14; 12:6–7; 33:12–13). Amazia hafanyi lolote kati ya hayo; anaziba masikio yake. Msiba wa sura hii si tu kwamba alianguka, bali ni kwamba alikataa kurejeshwa wakati mlango wa rehema ulikuwa bado wazi. 4.4 Sura Inatamani Mwana Bora wa Daudi Amazia hawezi kuunganisha utii, ushindi, ibada, na unyenyekevu kwa pamoja. Anasikiliza kwa muda, lakini si hadi mwisho. Anashinda, lakini habaki mwaminifu kwa mtoaji wa ushindi. Anasimama kwenye kiti cha enzi cha Daudi, lakini hawezi kulinda wito na kicho cha Daudi. Hivyo sura hii inazidisha tumaini la Kimasihi—mfalme wa kweli ambaye angekataa utukufu wa uongo, kumtii Baba kikamilifu, kuitakasa nyumba ya Mungu, na kubaki mwaminifu hadi kifo (Zab 40:7–8; Yoh 2:13–17; Flp 2:8–11). Tofauti na Amazia, aliyebeba miungu ya walioshindwa kurudi nyumbani, Yesu alikutana na mjaribu jangwani na kukataa kila ofa ya sanamu ya utukufu bila utii (Mt 4:1–10). Ndani yake, kiti cha enzi na hekalu hatimaye vinakutana bila mpasuko wa moyo. 5.0 Matumizi Mtii Mungu kabla ya kupiga hesabu za hasara. Zile talanta mia zilizokwisha tumika si mwongozo bora kuliko neno lililo hai la BWANA. Usiruhusu uwekezaji wako uwe kizuizi cha utii wako. Usiamini nguvu inayohitaji kuridhiana na dhambi. Si kila muungano wenye nguvu ni msaada; mingine ni mitego inayokuondoa kwenye uwepo wa Mungu. Chukulia mafanikio kama jaribio la ibada, wala si kama zawadi ya jitihada zako binafsi tu (Kum 8:10–18). Ushindi ni wakati wa kusujudu zaidi, si wa kujiinua. Kataa kurejesha “miungu iliyoshindwa” maishani mwako—hadhi, kibali cha watu, udhibiti wa kiburi, anasa, au sifa za kidunia ambazo hazina uwezo wa kuokoa nafsi. Pokea masahihisho haraka na kwa unyenyekevu. Karipio linalopingwa na kukataliwa linaweza kugeuka kuwa mlango wa uharibifu usioepukika. Rejesha ibada ya kweli na uongozi unaowajibika kanisani na nyumbani, kwa sababu ibada iliyofisidika haimjeruhi mtu mmoja mmoja tu; inaiweka jumuiya nzima ya agano katika hatari ya kuangamia. Linda maisha ya siri ya ibada, kwa sababu kuridhiana na dhambi kwa siri mwishowe hudhoofisha uaminifu na ujasiri wa hadharani. Omba kwa ajili ya moyo mkamilifu, si tu tabia iliyoboreshwa ya kidini (Zab 86:11). Omba Mungu aunganishe moyo wako ili uliogope jina Lake pekee. 6.0 Maswali ya Tafakari Ni wapi kuna utii wa nje katika maisha yako huku ukijua ndani yako kuwa moyo unabaki umegawanyika au hauna ukamilifu? Ni "talanta mia" gani—mipaka ya kifedha, kijamii au kiutendaji—zinazofanya uaminifu wako kwa Mungu uonekane kuwa na gharama kubwa mno kwa sasa? Ni sanamu gani zilizoshindwa (kama sifa au mali) ambazo bado zinaonekana kuvutia moyo wako, hata baada ya kuona utupu na udhaifu wake mara nyingi? Kawaida unajibuje (kwa unyenyekevu au kwa kujitetea) wakati Mungu anapokusahihisha kupitia Maandiko, sauti ya dhamiri, au muumini mwingine mwaminifu? Ni kuridhiana (compromise) gani kwa siri ambako tayari kunaweza kuwa kunadhoofisha kuta za maisha yako ya hadhara na ushahidi wako kwa wengine? 7.0 Sala ya Itikio Bwana wa hekalu na kiti cha enzi, tulinde tusishinde vita vya nje huku tukipoteza ibada ya kweli ya ndani. Usituruhusu kurejea nyumbani na miungu ambayo haina uwezo wa kuokoa. Chunguza vyumba vya siri vya moyo kwa nuru Yako. Pale ambapo utii ni wa nusu na uliogawanyika, ufanye kuwa mkamilifu na wa dhati. Pale ambapo kiburi kimevimba kwa sababu ya ushindi, tufanye kuwa wadogo na wanyenyekevu. Pale ambapo masahihisho yamekuja kupitia neno Lako, tupe neema ya kuyapokea kwa toba. Bomoa kila sanamu tuliyoizoea na kuikumbatia kwa siri. Takasa madhabahu ya ndani ya nafsi zetu. Tufundishe kuamini kuwa Wewe unaweza kutoa zaidi sana kuliko kile ambacho utii unaonekana kugharimu katika macho ya dunia. Na ufinyange ndani yetu imani thabiti, ya unyenyekevu, na inayodumu inayoendelea kukutafuta Wewe pekee hadi mwisho. Amina. 8.0 Dirisha la Kitakachofuata Taji iliyovunjika ya Amazia haiishii hadithi ya Daudi. Mwana mwingine anainuka katika sura inayofuata, na nguvu itachanua tena katika Yuda kwa namna ya kustaajabisha. Minara itajengwa na maadui watarudi nyuma. Ufalme utaonekana kustawi kuliko wakati mwingine wowote. Lakini Mambo ya Nyakati imetufundisha kutetemeka wakati nguvu zinapokua kwa kasi kuliko kicho cha kimungu. Katika 2 Mambo ya Nyakati 26, swali linazidi kuwa kali: nini hutokea wakati mfalme anapokuwa na nguvu za kutosha kiasi cha kusahau kuwa utakatifu bado unaweka mipaka ambayo hakuna mamlaka ya kidunia yanayoweza kuivuka? 9.0 Marejeo kwa Ajili ya Utafiti Zaidi Dillard, Raymond B. 2 Chronicles. Word Biblical Commentary 15. (Ufafanuzi thabiti wa kiufundi kuhusu muundo, syntax, na mtindo wa mwandishi). Japhet, Sara. I & II Chronicles: A Commentary. Old Testament Library. (Uchambuzi bora wa kifasihi na teolojia ya historia kwa ajili ya watu wa baada ya uhamisho). Klein, Ralph W. 2 Chronicles: A Commentary. Hermeneia. (Utafiti makini wa kihistoria, kulinganisha na vitabu vya Wafalme, na viungo vya maandiko). Sailhamer, John. First and Second Chronicles. Everyman’s Bible Commentary. (Inasisitiza kusudi la kiteolojia la Mambo ya Nyakati kama tumaini la agano na maandalizi ya Kimasihi). Selman, Martin J. 2 Chronicles. Tyndale Old Testament Commentaries. (Mwongozo wa kichungaji unaofaa sana kwa ajili ya kufuata mada za ibada, toba, na utimilifu wa moyo).

Mawe yanaweza kuinuliwa huku uaminifu ukizama. Milango inaweza kufunguliwa huku moyo ukifunga kimyakimya. Katika sura hii, nyumba ya Mungu inarekebishwa, matoleo yanarejea, na tumaini linaonekana kupumua tena. Hata hivyo, chini ya sauti ya nyundo kuna hadithi nyingine: mfalme anayeegemezwa na imani ya mtu mwingine, watu walio dhaifu mbele ya sauti za kurai, na ua wa hekalu ambao punde utatiwa doa na damu ya unabii. Sura hii inatuonya kuwa mageuzi yanayoonekana kwa macho ni ya thamani, lakini hayatoshi. Nyumba inaweza kurejeshwa, na bado moyo ukatanga-tanga. Moyo unaweza kushiriki kujenga upya nyumba ya Mungu kwa nje lakini ndani usiwe na mizizi katika Mungu, ikionyesha kuwa imani ya kuazima inaweza kubeba matengenezo kwa muda lakini haiwezi kuuweka moyo mwaminifu sauti nyingine zinapoanza kuita. Yoashi alikuwa na umri wa miaka saba alipoanza kutawala; akatawala miaka arobaini huko Yerusalemu; na jina la mamaye aliitwa Sibia wa Beer-sheba. 2 Yoashi akafanya yaliyo mema machoni pa Bwana siku zote za Yehoyada kuhani. 3 Yehoyada akamwoza wake wawili, naye akazaa wana na binti.... 1.0 Utangulizi Kuna baadhi ya watu wanaoishi kwa muda fulani kupitia nguvu za kuazima. Mtoto anaweza kusimama kupitia hekiba ya mlezi wake. Ushirika unaweza kubebwa na sala za waaminifu wachache. Mfalme anaweza kuonekana kuwa thabiti wakati kuhani mwadilifu amesimama kando yake. Lakini siku inakuja ambapo kimbilio la kuazima huondolewa, na kile kilichokuwa kimefichwa moyoni huanza kujidhihirisha. Huo ndio uchungu wa 2 Mambo ya Nyakati 24. Yoashi anaanza vizuri. Hekalu linarekebishwa. Watu wanafurahia kutoa. Ibada inapangwa upya. Hata hivyo, sura hii haituruhusu kuchanganya mageuzi ya awali na uaminifu unaodumu. Wakati Yehoyada anapokufa, Yoashi anainama kuelekea sauti nyingine, anaiacha nyumba ya Bwana, na kuamuru kifo cha Zakaria katika ua uleule ambao hapo awali ulitoa mwangwi wa uamsho (2 Nya 24:17–22). Swali la msingi la moyoni ni hili: Je, watu wanaweza kuijenga upya nyumba ya Mungu huku wakitanga-tanga kimyakimya mbali na Mungu anayekaa humo? Andiko hili linahusu imani ya kuazima inayowekwa wazi wakati wa jaribu. 2.0 Muktadha wa Kihistoria na wa Kifasihi 2 Mambo ya Nyakati 24 inafuatia kupinduliwa kwa Atalia katika sura ya 23. Ukoo wa Daudi ulikuwa karibu kufutika, lakini Yoashi alifichwa na kuhifadhiwa katika nyumba ya Mungu (2 Nya 22:10–12). Jambo hilo ni muhimu sana. Katika Mambo ya Nyakati, hekalu si pambo la kidini tu; ni kitovu cha agano, mahali ambapo jina la Mungu linakaa, sala zinapopanda, dhabihu zinapozungumza, na ambapo tumaini la Kidaudi lilihifadhiwa (2 Nya 6:18–21; 7:14–16). Mwandishi wa Mambo ya Nyakati anaandika kwa ajili ya jumuiya inayojifunza jinsi ya kuishi baada ya kuporomoka kwa taifa. Hivyo, anasimulia upya historia si tu kueleza jinsi Yuda ilivyoanguka, bali kuonyesha kile ambacho urejesho wa kweli unahitaji. Wafalme wanapimwa kwa kigezo cha kama wanamtafuta Bwana, kutii maneno ya unabii, na kulinda ibada ya kweli. Hadithi ya Yoashi, kwa hiyo, inakuwa zaidi ya wasifu; ni onyo la kiteolojia kwa kila mtu anayejenga upya. Sura hii pia inasimama katika mvutano wa makusudi na tumaini la awali. Yoashi ni mwana wa Daudi aliyekombolewa. Yehoyada ni kuhani mwaminifu. Nyumba imerekebishwa. Kila kitu kinaonekana kuwa tayari kwa utulivu. Lakini Mambo ya Nyakati inajua kuwa mageuzi na uasi mara nyingi husimama karibu sana. Hekalu lililorekebishwa linaweza kuwa mahali pa ufanyaji upya wa agano—au mahali pa usaliti wa agano. 3.0 Uchambuzi wa Maandiko 3.1 Mfalme Aliyeegemezwa na Imani ya Mtu Mwingine (24:1–3) Tathmini ya ufunguzi inaleta tumaini: Yoashi “akafanya yaliyo sawa machoni pa BWANA siku zote za Yehoyada kuhani” (2 Nya 24:2). Hata hivyo, sentensi hiyo inabeba kivuli chake. Utii wa Yoashi umefungwa kwenye maisha ya Yehoyada. Kuhani huyo anatenda kazi kama zaidi ya mshauri tu; anadhibiti ufalme, anahifadhi ibada, na kumsaidia mfalme kijana kubaki ndani ya mpangilio wa agano. Kuna rehema katika hili; Mungu mara nyingi hutumia watu waaminifu kuhifadhi maisha yaliyo dhaifu. Lakini mstari huo pia unatuonya kuwa ushawishi vya kuazima si sawa na utauwa uliotia mizizi. Yoashi amesimama, lakini ameegama. 3.2 Urejesho Unapochukua Sura Inayoonekana (24:4–14) Yoashi anaweka moyo wake katika kuifanyia matengenezo nyumba ya Bwana (24:4). Nia hiyo ni muhimu kwa sababu wana wa Atalia walikuwa wameivunja nyumba ya Mungu na kuvitumia vitu vyake vitakatifu kwa ajili ya Mabaali (24:7). Matengenezo hayo, kwa hiyo, si ya urembo tu; ni urejesho wa agano. Ukusanyaji wa fedha unarejea nyuma hadi kwa Musa. Yoashi anaitisha kodi inayohusiana na hema ya ushuhuda (24:6, 9), akitoa mwangwi wa michango ya jangwani kwa ajili ya maskani (Kut 30:11–16). Sanduku lililowekwa langoni linakuwa aina ya liturujia ya hadhara ya kurejea kwa Mungu. Viongozi na watu wanafurahia kutoa, fedha zinasimamiwa kwa uaminifu, na mafundi wanairejesha nyumba katika uimara wake (24:10–13). Hoja hapa ni wazi: uamsho wa kweli lazima uonekane. Toba haibaki kuwa jambo la ndani na la dhahania tu; inapanga kazi, inachochea ukarimu, na kurekebisha kile ambacho uzembe ulikiharibu. 3.3 Baada ya Yehoyada, Sauti Nyingine Zinainuka (24:15–19) Yehoyada anakufa akiwa mzee na mwenye kuheshimiwa, na anazikwa miongoni mwa wafalme kwa sababu alikuwa ametenda mema katika Israeli, na kwa Mungu na nyumba Yake (24:15–16). Maziko hayo ni ya kustaajabisha; kuhani anapata heshima ya kifalme kwa sababu alihifadhi ukoo wa Daudi na uhai wa hekalu. Kisha sura inageuka. Wakuu wa Yuda wanakuja, wanamsujudia Yoashi, na mfalme anawasikiliza (24:17). Yule aliyewahi kumsikiliza Yehoyada sasa anawasikiliza warai (flatterers). Matokeo ni ya papo hapo: wanaiacha nyumba ya Bwana na kuitumikia maashera na sanamu (24:18). Suala hapa si sera tu; ni uaminifu wa moyo. Hata hivyo, Mungu ni mwenye rehema; anatuma manabii “ili kuwarudisha” (24:19). Kirai hicho kimejaa neema. Kabla ya hukumu kuanguka, Bwana anatuma maneno yanayomwita mtangatanga arudi nyumbani. 3.4 Ua wa Hekalu Ukijawa na Damu ya Unabii (24:20–22) Roho wa Mungu anavikwa juu ya Zakaria mwana wa Yehoyada, naye anasimama juu ya watu na shtaka kuu la sura hii: “Kwa kuwa mmemwacha BWANA, Yeye naye amewaacha ninyi” (24:20). Hii ni lugha ya agano inayotoa mwangwi wa Kumbukumbu la Torati: ikiwa Israeli itamwacha Bwana, laana ya agano inafuata (Kum 28:15). Yoashi hatubu. Anaamuru Zakaria apigwe kwa mawe katika ua wa nyumba ya Bwana (24:21). Unyama huu unazidishwa na eneo unapotendeka. Nyumba iliyorekebishwa inakuwa mahali pa hatia ya damu. Yoashi anasahau fadhili alizofanyiwa na Yehoyada na kugeuza shukrani kuwa ukatili (24:22). Hili ndilo anguko la giza zaidi katika sura hii. Ni jambo moja kutanga-tanga mbali na Bwana, lakini ni jambo lingine kunyamazisha neno la unabii linalokuita urudi. Kumbukumbu ya baadaye ya Biblia inachukulia umwagaji damu kama huo patakatifu kama ishara ya uozo wa kina wa agano (taz. Mt 23:35). 3.5 Bwana Anafasiri Kushindwa (24:23–27) Mwishoni mwa mwaka, jeshi la Shamu linakuja dhidi ya Yuda. Jeshi lao ni dogo na la Yuda ni kubwa, lakini Bwana anaitoa Yuda mikononi mwao “kwa sababu walikuwa wammewacha BWANA” (24:24). Mambo ya Nyakati inakataa kusoma historia kama hesabu za kijeshi tu; nguvu za ndani kabisa zinazofanya kazi ni za kiagano na kiteolojia. Bwana ndiye anayemiliki matokeo. Yoashi anaachwa amejeruhiwa, kisha anauawa na watumishi wake mwenyewe kwa sababu ya damu aliyoimwaga (24:25). Anazikwa katika mji wa Daudi, lakini si katika makaburi ya wafalme. Hukumu hiyo ya mwisho ni ya kimaadili: mwana wa Daudi ameishia karibu na kumbukumbu ya kifalme, lakini nje ya heshima ya kifalme. 4.0 Tafakari ya Kiteolojia 4.1 Hekalu Ndilo Moyo wa Maisha ya Agano Katika Mambo ya Nyakati, hekalu ni mahali amapo rehema ya mbinguni inakutana na hitaji la dunia (6:18–21). Hivyo, wakati Yoashi anaporekebisha nyumba, hafanyi kazi ya ukarabati wa kihistoria tu; anawaunganisha watu upya karibu na mahali pa sala, dhabihu, utakatifu, na msamaha. Sura hii inatukumbusha kuwa ibada si jambo la pembeni; ni moyo ambapo afya ya jumuiya inatokea. 4.2 Kumtafuta Bwana Ndilo Shina la Mgawanyo Hadithi ya Yoashi inageukia upande mmoja: chini ya Yehoyada anatenda sawa; baada ya Yehoyada anamwacha Bwana (24:2, 18, 20, 24). Mambo ya Nyakati inatumia lugha hii ya kutafuta na kuacha mara kwa mara (taz. 15:2; 16:9). Suala si hali ya kiroho isiyo na mwelekeo. Kumtafuta Bwana ni kupanga maisha karibu na neno Lake, uwepo Wake, na ibada Yake. Kumwacha Yeye ni kujiweka mwenyewe, umati, au mamlaka shindani katikati. 4.3 Karipio la Unabii ni Rehema Kabla ya Hukumu Mungu alituma manabii ili kuwarudisha (24:19). Huo ni miongoni mwa mistari yenye upendo zaidi katika sura hii. Onyo la kimungu si ukatili; ni rehema inayozungumza kabla ya kuanguka. Lakini wakati watu wanapojifunza kupenda watawala warai kuliko ukweli uliojaa Roho, hukumu tayari iko mlangoni. 4.4 Yoashi Anazidisha Shauku kwa Mwana Bora wa Daudi Yoashi anaanza kama ahadi: uzao uliookolewa, hekalu lililorekebishwa, dhabihu zilizorejeshwa. Hata hivyo, hawezi kudumu katika uaminifu wa agano. Anahitaji kuhani kando yake, na hata hivyo habaki mwaminifu kwa nafsi yake. Sura hii, kwa hiyo, inapanua tumaini la Kimasihi. Yuda haihitaji tu mfalme anayeweza kuanza mageuzi; inahitaji mfalme ambaye moyo wake mwenyewe ni mwaminifu kikamilifu, anayepokea neno la Mungu bila kuyumba, na anayejenga hekalu lililo hai ambalo haliwezi kufisidiwa na imani ya kuazima (Zab 132:11–18; Yoh 2:17–21). 5.0 Matumizi Rekebisha kile ambacho uzembe umekiharibu, lakini usichanganye matengenezo yanayoonekana na uamsho wa ndani. Jiulize ni sauti ya nani inayokufinyanga: wasemakweli wa agano au washauri wanaokurai kwa faida zao? Chukulia masahihisho kutoka katika Maandiko na watu wa Mungu kama rehema, wala si kama usumbufu. Waheshimu wale ambao imani yao ya siri ilihifadhi ibada, mpangilio, na tumaini kwa ajili ya wengine. Jenga mazoea ya sala, ukarimu, kicho, na utii ambayo hayategemei kabisa kuwepo kwa kiongozi mmoja pekee. 6.0 Maswali ya Tafakari Ni nini katika maisha yako kinaonekana kurekebishwa kwa nje huku moyo ukibaki na hali ya kuyumba? Ni sauti gani unayoona kuwa rahisi kuisikiliza—karipio la kweli au sifa za uongo? Ni wapi shukrani kwa wale waliokufinyanga imeanza kufifia? Ni neno gani la unabii kutoka katika Maandiko umekuwa ukilipinga? Inamaanisha nini kumtafuta Bwana kwa imani ya kibinafsi na inayodumu badala ya kasi ya kuazima kutoka kwa wengine? 7.0 Sala ya Itikio Bwana wa nyumba na Bwana wa moyo, Unajua jinsi ilivyo rahisi kwetu kurekebisha nje huku tukipuuza nafsi. Tusamehe kwa kila mahali ambapo ibada imekuwa ya kidhahiri tu, pale ambapo shukrani imepungua, na pale ambapo tumependelea sauti tamu kuliko sauti za kweli. Fungua tena milango ya ndani. Takasa nyua za mioyo yetu. Tufundishe kusikia neno Lako kabla historia haijalazimika kutuhubiria kupitia maumivu. Tupe ujasiri wa kurejea tunaposahihishwa, unyenyekevu wa kuwakumbuka wale waliotulinda, na uthabiti usiosambaratika wakati vigezo vya kibinadamu vinapoondolewa. Jenga ndani yetu uaminifu ulio hai, wa moyo wote na unaodumu, kupitia Mwana wa kweli wa Daudi, aliye mwaminifu juu ya nyumba ya Mungu milele. Amina. 8.0 Dirisha la Kitakachofuata Yoashi anakufa akiwa amejeruhiwa na kufifia, hekalu lililorekebishwa likisimama nyuma ya mfalme aliyefeli. Lakini hadithi ya nyumba ya Daudi haijaisha. Mwana mwingine atainuka katika sura inayofuata, na mafanikio yenyewe yatakuwa jaribio jipya. Swali linazidi kuwa kali kadiri Mambo ya Nyakati inavyosonga mbele: je, ushindi unaweza kubebwa bila kiburi, na mageuzi yanaweza kunusurika katika ustawi? 9.0 Marejeo kwa Ajili ya Utafiti Zaidi Dillard, Raymond B. 2 Chronicles. Word Biblical Commentary 15. Waco, TX: Word, 1987. (Ufafanuzi makini wa kiufundi, hususan katika muundo na mada za kiteolojia). Japhet, Sara. I & II Chronicles: A Commentary. Old Testament Library. Louisville: Westminster John Knox, 1993. (Kitabu tajiri katika uchambuzi wa kifasihi na teolojia ya historia). Klein, Ralph W. 2 Chronicles. Hermeneia. Minneapolis: Fortress, 2012. (Uchambuzi wa kina wa muktadha wa kihistoria na viungo vya maandiko). Sailhamer, John. First and Second Chronicles. Everyman’s Bible Commentary. Chicago: Moody Press, 1983. (Husaidia kuona Mambo ya Nyakati kama historia ya kiteolojia inayolenga tumaini la Kidaudi). Selman, Martin J. 2 Chronicles. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press, 1994. (Mwongozo mfupi na wa kichungaji unaozingatia ujumbe kwa jumuiya ya baada ya uhamisho).

Wakati kiti cha enzi kinapoibiwa na ahadi inapoonekana kuwa karibu kufutika, Bwana huficha mustakabali Wake ndani ya nyumba Yake. Mtoto anahifadhiwa hai, agano linakumbukwa, na wimbo wa Sayuni unasubiri saa yake ifike. Katika 2 Mambo ya Nyakati 23, taa ya Daudi haizimwi; inalindwa hadi Mungu atakapoirejesha tena nuruni. Ahadi ya Mungu inaweza kufichwa kwa muda chini ya kivuli cha hofu na vurugu, lakini haiwezi kuzimwa; Joashi alipoletwa hadharani na kuvikwa taji, ilidhihirika kwamba Bwana hulinda taa ya Daudi kwa uaminifu wake mwenyewe, na kwa wakati wake huirudisha tena kwenye nuru mbele ya watu wake. Hata mwaka wa saba Yehoyada akajitia nguvu, akawatwaa maakida wa mamia, Azaria mwana wa Yerohamu, na Ishmaeli mwana wa Yehohanani, na Azaria mwana wa Obedi, na Maaseya mwana wa Adaya, na Elishafati mwana wa Zikri, akapatana nao. 2 Wakazunguka katikati ya Yuda, wakawakusanya Walawi kutoka katika miji yote ya Yuda, na wakuu wa nyumba za mababa wa Israeli, wakaja Yerusalemu.... 1.0 Utangulizi Baadhi ya nyakati uovu hauvizi pembeni tu; unachukua kiti cha mamlaka. Unazungumza kwa uthubutu, unaua kwa kasi, na kuifanya uaminifu uonekane kuwa jambo dogo lisilo na nguvu. Hilo ndilo giza la 2 Mambo ya Nyakati 23. Atalia amepora kiti cha enzi baada ya mauaji ya uzao wote wa kifalme (2 Nya 22:10). Nyumba ya Daudi inaonekana kusalia na mtoto mmoja tu kabla ya kufutika kabisa. Hata hivyo, kitabu cha Mambo ya Nyakati kinawafundisha watu waliojeruhiwa wasisome historia kwa kuangalia kile tu kinachoonekana kwa macho. Mustakabali wa kweli wa Yuda haujaketi kwenye kiti cha enzi cha Atalia; umefichwa ndani ya nyumba ya Bwana (2 Nya 22:11–12). Swali la msingi katika sura hii ni hili: Mungu hufanya nini wakati ahadi Yake inapoonekana kuwa karibu kufutwa kabisa? Andiko hili linahusu ahadi iliyotishwa kugeuka kuwa tumaini lililohifadhiwa. 2.0 Muktadha wa Kihistoria na wa Kifasihi 2 Mambo ya Nyakati 23 inakamilisha msukosuko (crisis) ulioanza katika sura ya 22. Ahazia amekufa. Atalia, binti wa nyumba ya Omri, amejaribu kuimeza nyumba ya Daudi kutokea ndani (2 Nya 22:2–4, 10). Lakini Yoashi amefichwa kwa miaka sita katika maeneo ya hekalu na Yehoshabeathi, akilindwa chini ya uangalizi wa Yehoyada kuhani (2 Nya 22:11–12). Mahali hapo palipotumika kumficha si jambo la bahati mbaya. Katika Mambo ya Nyakati, hekalu ndilo kitovu hai cha maisha ya agano. Wafalme wanapimwa kwa kigezo cha kama wanamtafuta Bwana, kulinda ibada, na kuheshimu nyumba ya Mungu (2 Nya 7:14–16; 17:3–6; 29:3–11). Hapa, mfumo unabadilika kwa muda: hekalu halimtegemei tu mfalme wa Daudi; bali hekalu linamhifadhi mfalme huyo. Nyumba ya Mungu inailinda ukoo ambao kupitia huo Mungu ameahidi kuleta utawala wa kudumu (1 Nya 17:11–14; Zab 132:11–18). Kwa jumuiya ya baada ya uhamisho iliyoishi baada ya kuanguka kwa ufalme na uharibifu wa Yerusalemu, sura hii ingezungumza kwa nguvu ya kimyakimya. Ahadi inaweza kufichwa bila kuvunjwa. Taa inaweza kufunikwa bila kuzimika (2 Sam 7:16; 2 Nya 21:7). 3.0 Uchambuzi wa Maandiko 3.1 Ujasiri Unapokusanyika Kimyakimya (23:1–7) “Katika mwaka wa saba Yehoyada akajitia nguvu” (2 Nya 23:1). Uamsho huanza hapo: si kwa makelele, bali kwa ujasiri uliotiwa nguvu na kumbukumbu ya agano. Yehoyada anakusanya majemadari, Walawi, na wakuu wa jamaa kutoka Yuda yote (23:1–2). Huku si kupindua serikali kwa fujo; ni kusanyiko lililopangwa kwa makini na lililofinyangwa na misingi ya agano. Ufunuo muhimu unakuja katika aya ya 3: “Tazama, mwana wa mfalme atatawala, kama BWANA alivyosema juu ya wana wa Daudi.” Urejesho huu haujengwi juu ya mikakati ya kibinadamu kwanza, bali juu ya ahadi. Yehoyada hagundui mustakabali mpya; anatenda kwa sababu Mungu amekwisha sema (taz. 1 Nya 17:11–14). Maelekezo ya kina kuhusu mgawanyo wa kazi, malango, na mipaka mitakatifu ni muhimu (2 Nya 23:4–7). Mambo ya Nyakati inachelewa kueleza habari za makuhani, Walawi, na milango kwa sababu mpangilio mtakatifu ni sehemu ya mageuzi ya kweli. Hata katika hali ya dharura, hekalu halichukuliwi kijuujuu. Ni watumishi waliowekwa wakfu pekee wanaoweza kuingia mahali patakatifu (23:6; taz. Hes 18:1–7). Sura hii inafundisha kuwa bidii iliyotengwa na utakatifu si uamsho wa kweli. Nyumba ya Mungu si jukwaa la kuigiza michezo ya kisiasa; inabaki kuwa nyumba Yake. 3.2 Mfalme Aliyefichwa Anapotokea Nuruni (23:8–11) Walawi na Yuda wote wanafanya sawasawa na vile Yehoyada alivyowaamuru (23:8). Utii huo ni mwangwi wa kimyakimya wa sura hii. Katika Mambo ya Nyakati, mageuzi mara nyingi husonga mbele kupitia kusikiliza kwa utaratibu. Kisha silaha za Daudi zinatolewa kutoka hekaluni (23:9). Picha hiyo ina utajiri mkubwa; kumbukumbu ya Daudi haijatoweka. Hekalu linahifadhi zaidi ya vitu vya kale; linahifadhi historia ya agano. Yale yaliyopita yako tayari kuhudumia wakati uliopo. Kutawazwa kwenyewe kuna ufupisho wenye uzito wa kiteolojia: wanamleta mwana wa mfalme, wanamvika taji, wanampa “ushuhuda” (the testimony), na kumfanya mfalme (23:11). Mfalme anapokea taji na agano kwa pamoja. Hajapewa mamlaka ya kujitawala mwenyewe; amefungwa chini ya neno la Mungu (taz. Kum 17:18–20; Zab 2:6–12). Katika Mambo ya Nyakati, ufalme si mamlaka ghafi tu. Utawala uliotengwa na ufunuo unakuwa ukatili uleule ambao Atalia anauwakilisha. Kisha unakuja ule ukelele: “Mfalme na aishi!” Taa iliyofichwa sasa imefunuliwa. Kile kilichohifadhiwa sirini sasa kinakiriwa hadharani. 3.3 Utawala wa Uongo Unapopiga Yowe la "Uasi" (23:12–15) Atalia anasikia sifa, anaingia hekaluni, na kumwona mfalme amesimama karibu na nguzo yake “kama ilivyo desturi,” akiwa na maafisa, mabaragumu, na umati wenye furaha (23:13). Mandhari hiyo ina mpangilio, ni ya hadhara, na ni halali. Kilio chake—“Uasi! Uasi!”—limejaa dhihaka. Mporaji anaiita haki kuwa ni uasi kwa sababu amechanganya wizi na mpangilio halali. Yehoyada anaamuru atolewe nje na kuuawa mbali na hekalu (23:14–15). Hili si jambo dogo. Hata hukumu lazima iheshimu utakatifu. Nyumba ya Bwana haitakaswi kwa kugeuzwa kuwa eneo la kisasi. Mahali patakatifu pasiloanishwe na damu ya malipizi ya kisiasa (taz. Yoe 3:17). Atalia anaangukia mlangoni mwa Lango la Farasi la nyumba ya mfalme, si katika nyua za hekalu. Mwisho wake unalingana na utawala wake: utawala wa uongo hauwezi kukaa mahali palipopangwa kulingana na uwepo wa Mungu. Unaweza kupiga kelele kwa msimu, lakini hauwezi kuhimili uaminifu wa agano la Bwana. 3.4 Ufanyaji Upya wa Agano Unapovunja Sanamu (23:16–17) Aya ya 16 ndiyo bawaba ya sura hii: Yehoyada anafanya agano kati yake, watu wote, na mfalme, “kwamba wawe watu wa BWANA.” Hili ndilo lengo kuu la mapinduzi haya. Suala si urithi tu; ni umiliki. Yuda lazima iwe tena kile ilichoitwa kuwa (Kut 19:5–6; Kum 29:10–13). Mara moja watu wanaibomoa nyumba ya Baali, wanavunja madhabahu na sanamu zake, na kumwua Matani, kuhani wa Baali, mbele ya madhabahu (23:17). Ufanyaji upya wa agano unazaa utakaso wa hadhara. Sura hii inakataa kuifanya toba kuwa jambo la kihisia tu. Ikiwa ibada pinzani imechukua nafasi ya katikati, ni lazima ibomolewe (Kum 12:2–3; 2 Nya 15:16). Mpangilio huu ni muhimu: agano kwanza, kisha utakaso. Neema inazaa mageuzi. Watu hawawi wa Bwana kwa kuharibu sanamu; wanaharibu sanamu kwa sababu wamejifunga upya kwa Bwana. 3.5 Ibada Inaporejeshwa na Jiji Kupumua Tena (23:18–21) Sura inaishia si kwa kifo cha Atalia pekee, bali kwa ibada kurudishwa katika mpangilio wake wa awali. Yehoyada anaweka usimamizi wa hekalu mikononi mwa makuhani wa Walawi, “kama Daudi alivyokuwa amewaagiza,” wakiwa na sadaka za kuteketezwa, shangwe, na wimbo “kama ilivyokuwa amri ya Daudi” (23:18; taz. 1 Nya 23–25). Walinda malango wanawekwa ili mtu asiyekuwa safi asiingie (23:19). Kisha mfalme anashushwa na kukalishwa kwenye kiti cha enzi (23:20). Mwisho huu unaakisi sana mtindo wa mwandishi wa Mambo ya Nyakati. Urejesho unakamilika pale tu ambapo kiti cha enzi na hekalu vimeunganishwa kwa usahihi, ufalme umewekwa chini ya agano, na ibada imetengenezwa. Sentensi ya mwisho ina uzuri wa unyenyekevu: “Na watu wote wa nchi wakafurahi, na mji ukatulia” (23:21). Huku si kimya cha hofu, bali ni utulivu wa maisha yaliyopangwa upya. Furaha inatangulia; utulivu unafuata. Ibada iliyotengenezwa inafungua njia ya amani. Amani ya kweli haizaliwi kwa kuanguka kwa mtawala mwovu peke yake, bali kwa watu wa Mungu kurudishwa tena katikati ya agano, ibada, na uwepo wake; pale madhabahu za uongo zinapobomolewa na nyumba ya Bwana kurejeshwa kuwa moyo wa taifa, ndipo furaha ya utakatifu na utulivu wa kweli huanza kurudi. 4.1 Mungu Anahifadhi Taa Yake Mafichoni Ukoo wa Daudi unakaribia kuzimwa, lakini hauzimwi. Mungu anahifadhi ahadi Yake kupitia hali ya kufichika—kupitia mtoto anayelindwa, mwanamke jasiri, kuhani mwaminifu, na mahali patakatifu (2 Nya 22:11–12; 23:3). Maandiko mara nyingi husonga mbele hivi: Isaka kule Moria (Mwa 22:11–14), Musa kwenye mafunjo (Kut 2:1–10), Daudi aliyepuuzwa miongoni mwa ndugu zake (1 Sam 16:11–13), na mtoto Kristo aliyelindwa dhidi ya mfalme mkatili (Mt 2:13–18). Mustakabali wa Mungu mara nyingi unanusurika katika sura zinazoonekana dhaifu lakini zimeshikiliwa na rehema yenye nguvu. 4.2 Hekalu Ndilo Moyo wa Maisha ya Agano Katika sura hii, hekalu si mandhari tu ya nyuma. Ni kimbilio, hifadhi, patakatifu, na kituo cha kuanzia mageuzi. Linamhifadhi mfalme, linahifadhi silaha za Daudi, linalinda utakatifu, na kuwa msingi wa ibada iliyorejeshwa (23:6–10, 18–19). Ndiyo maana Mambo ya Nyakati inatoa kipaumbele kikubwa kwa makuhani, Walawi, waimbaji, na walinda malango. Ibada si jambo la pembeni katika maisha ya hadhara; ni moyo ambao kutoka humo maisha ya watu yanapangwa (Zab 84:1–4; 122:1–9). Hili linafungua njia ya kikanoni kuelekea mbele. Tumaini la Mambo ya Nyakati si tu uzao unaonusurika, bali ni mwana wa kweli wa Daudi ambaye ataunganisha kikamilifu kiti cha enzi na hekalu, ufalme na utakatifu, utawala na uwepo (Isa 9:6–7; Zek 6:12–13). Agano Jipya linawasilisha muungano huo uliotimizwa katika Kristo, mwana wa Daudi na hekalu lililo hai (Yoh 2:19–21; Ufu 21:22). 4.3 Amani Inahitaji Zaidi ya Mabadiliko ya Uongozi Anguko la Atalia ni muhimu, lakini sura inafikia utatuzi kamili pale tu agano linapofanywa upya na ibada kurejeshwa (23:16–21). Mambo ya Nyakati haituruhusu kuwaza kuwa mabadiliko ya kisiasa pekee yanaponya watu. Mji unakuwa tulivu wakati ibada ya sanamu inapohukumiwa, hekalu kupangwa upya, na mfalme kutawazwa chini ya ushuhuda wa Mungu. Shalom (Amani) ina msingi wa agano kabla ya kuwa jambo la kijamii (Hes 6:24–26; Zab 85:8–10). 5.0 Matumizi kwa Maisha ya Leo Usipime uaminifu wa Mungu kwa kile tu kinachoonekana hadharani. Ahadi Yake inaweza kuwa imefichwa, lakini kufichwa si kufutika. Linda mambo matakatifu ya Mungu kwa kicho. Dharura haitoi ruhusa ya kuleta machafuko katika ibada. Ruhusu Maandiko yakae juu ya kila tamaa ya uongozi, kama Yoashi alivyopokea taji na ushuhuda. Uongozi usio na neno la Mungu unakuwa wa kudhulumu. Tarajia toba ya kweli iwe ya vitendo. Sanamu lazima zibomolewe, si kupewa majina mapya tu. Kumbuka kuwa uamsho katika familia, kanisa, au jumuiya ni jambo la kina zaidi kuliko kubadilisha watu. Kitovu ni lazima kielekezwe upya kwenye uwepo wa Mungu. Usikate tamaa mbele ya "mabaki" madogo. Mtoto aliyefichwa katika nyumba iliyotishwa anaweza kubeba mustakabali wa ufalme mzima. 6.0 Maswali ya Tafakari Ni wapi nimechanganya mamlaka yanayoonekana na ukweli wa mwisho wa mambo? Ni “taa gani iliyofichwa” ya uaminifu wa Mungu inayoweza kuwa bado inawaka katika maisha yangu au jumuiya yangu? Ni madhabahu gani pinzani yanayohitaji kubomolewa ili ibada irejee katikati ya maisha yangu? Je, wazo langu la uamsho ni kuhusu kubadilisha watu tu, au ni kuhusu kurejea kwenye uwepo na neno la Mungu? Ibada yenye mpangilio, furaha, na kicho ingeonekanaje katika maeneo ninayoyashawishi? 7.0 Sala ya Itikio Ee Bwana, mlinzi wa taa ya Daudi, wakati uovu unapotawala kwa sauti kuu katikati yetu, tufundishe tusikate tamaa na ahadi Yako. Linda kile kilicho kitakatifu miongoni mwetu. Hifadhi kile kinachobeba jina Lako. Tupe ujasiri kama wa Yehoyada, subira kama ya wale walioingoja saa Yako, na furaha kama ya wale waliomwona mfalme akitolewa nje. Vunja madhabahu zetu pinzani. Weka ushuhuda Wako juu ya tamaa zetu. Rejesha wimbo, utakatifu, na utii wa furaha katika nyumba Yako. Na amani ya Mfalme Wako wa kweli na ienee pale ambapo hofu imetawala. Amina. 8.0 Dirisha la Kitakachofuata Taa imeletwa hadharani, agano limefanywa upya, na mji umetulia. Lakini ahadi iliyohifadhiwa lazima iambatane na uaminifu unaodumu. Katika sura ya 24, Yoashi ataanza chini ya uongozi mzuri, na swali linalofuata litainuka kwa uwazi mchungu: je, mfalme aliyekulia karibu na nyumba ya Mungu anaweza kubaki mwaminifu wakati sauti zilizomfinyanga zinaponyamazishwa na kifo? 9.0 Marejeo kwa Ajili ya Utafiti Zaidi Dillard, Raymond B. 2 Chronicles. Word Biblical Commentary 15. Waco, TX: Word Books, 1987. Japhet, Sara. I & II Chronicles: A Commentary. Old Testament Library. Louisville: Westminster John Knox, 1993. McConville, J. Gordon. 1 and 2 Chronicles. Daily Study Bible. Louisville: Westminster John Knox, 1984. Sailhamer, John. First and Second Chronicles. Everyman’s Bible Commentary. Chicago: Moody Press, 1983. Selman, Martin J. 2 Chronicles. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press, 1994.

Sura hii ni fupi, lakini giza lake ni nene na zito. Mfalme anafinyangwa na nyumba ya uovu, hukumu inapita kupitia miungano ya kuazima, na uzao wa Daudi unaonekana kuwa pigo moja tu la upanga mbali na kutoweka kabisa duniani. Hata hivyo, agano halianguki pamoja na mahakama ya kifalme iliyofisidika. Jumba la mfalme linapogeuka kuwa mahali pa hatari, nyumba ya Mungu inakuwa kimbilio la pekee. Kiti cha enzi kinapoporwa kwa ukatili, rehema inatenda kazi mafichoni. Ahadi inapunguzwa na kusalia katika sura ya mtoto mmoja mchanga, mlezi mmoja, mwanamke mmoja mwaminifu, na chumba kidogo cha siri karibu na hekalu—lakini kupunguzwa si kufutwa. Taa inafifia hadi kufikia cheche ya mwisho, lakini haizimwi. Maangamizi ya nyumba ya kifalme hayaaanzi kwanza vitani au katika kuanguka kwa wazi mbele ya watu, bali katika sauti zinazomlea mrithi kwa njia isiyo ya Mungu; Ahazia alipoundwa na nyumba ya Ahabu, ilionekana kwamba mwana wa Daudi anaweza kubeba taji la agano huku moyo wake ukielekezwa na ushauri wa giza—na hapo ndipo msiba huanza kwa kimya. Nao wenyeji wa Yerusalemu walimfanya Ahazia mwanawe mdogo awe mfalme mahali pake; maana wakubwa wote wamekwisha kuuawa na kikosi cha watu waliokuja matuoni pamoja na Waarabu. Hivyo akatawala Ahazia mwana wa Yehoramu mfalme wa Yuda. 2 Ahazia alikuwa na umri wa miaka arobaini na miwili alipoanza kutawala; akatawala mwaka mmoja huko Yerusalemu; na jina la mamaye aliitwa Athalia binti Omri.... 1.0 Utangulizi Kuna maisha ambayo hayaanguki kwa mpigo wa ghafula; yanapotoka polepole kupitia mashauri yenye sumu. Moyo unapotulia kwa muda mrefu ukisikiliza sauti zisizofaa, huanza kuzoea mapenzi yasiyo sahihi, na taratibu huanza kuazima silika na tabia za nyumba nyingine ya uovu. Huo ndio uchungu na huzuni iliyomo ndani ya 2 Mambo ya Nyakati 22. Sura hii inauliza swali la kujichunguza ndani kabisa ya nafsi: Ni nani anayemfinyanga mfalme, na nini hutokea wakati mwana wa Daudi anapofundishwa na nyumba ya Ahabu badala ya kicho cha BWANA? Andiko hili linahusu uovu wa kuazima kugeuka kuwa kitisho cha kuangamiza ahadi ya Mungu. Hata hivyo, mwisho wake si maangamizi kamili. Ukoo wa Daudi unakaribia kumezwa na giza, lakini agano halimezwi. Bwana alikuwa amemwahidi Daudi taa (2 Nya 21:7; Zab 132:17), na katika sura hii taa hiyo inawaka kwa kudhoofika sana, ikiwa imefichwa mbali na macho ya umma, lakini bado ikiwa na uhai usioweza kuzimika. 2.0 Muktadha wa Kihistoria na wa Kifasihi 2 Mambo ya Nyakati 22 inasimama katika kivuli kizito cha kuanguka kwa Yehoramu (2 Nya 21). Yehoramu alikuwa ameoa katika nyumba ya Ahabu na kutembea katika njia zake (2 Nya 21:6). Sasa sumu hiyo ya kiroho inafika kwa kizazi kijacho. Ahazia harithi kiti cha enzi pekee, bali pia anarithi mazingira ya kiroho yaliyofinyangwa na Atalia na nyumba ya Omri (2 Nya 22:2–4). Mwandishi wa Mambo ya Nyakati anasimulia upya historia hii kwa ajili ya watu wanaoishi baada ya uharibifu wa Yerusalemu, baada ya kupoteza kiti cha enzi, na baada ya kurejea kutoka uhamishoni—wakati ambapo tumaini la Kidaudi lilionekana kufifia kabisa. Hivyo, sura hii si wasifu wa mfalme tu; ni historia ya kiteolojia. Inaonyesha jinsi ahadi ilivyokaribia kutoweka kabisa hadharani, na jinsi Mungu alivyoihifadhi kwa njia zisizotarajiwa. Pia kuna mabadiliko ya ajabu yanayojitokeza hapa. Katika sura zilizopita, wafalme waaminifu walilinda ibada na kuliimarisha hekalu. Hapa, mwelekeo unabadilika: hekalu linakuwa kimbilio la uzao wa kifalme. Nyumba ya Mungu inailinda nyumba ya Daudi. Mabadiliko hayo ni muhimu sana kiteolojia. Yanasema kuwa wakati mamlaka ya kifalme yanapofeli na kuwa adui wa haki, Mungu anaweza kuhifadhi kusudi lake kupitia uaminifu wa siri, ujasiri wa kikuhani, na mahali patakatifu (taz. Zab 27:4–5). Wakati nguvu za wazi zinaporomoka na uovu unaonekana kushinda mbele ya macho ya watu, Mungu bado hulinda ahadi yake kwa njia za kimya—kupitia ujasiri wa mwaminifu, kivuli cha mahali patakatifu, na uaminifu uliojificha; kwa maana siku zote agano la Mungu hudumu si kwa makelele ya mamlaka, bali kwa mkono wake wa siri unaohifadhi tumaini la kesho. 3.0 Uchambuzi wa Maandiko 3.1 Uharibifu Unapomchagua Mfalme (22:1–4) Sura inaanza na hali ya kuyumba kikuu. Wakaaji wa Yerusalemu wanamtawaza Ahazia, mwana mdogo kabisa, kuwa mfalme kwa sababu wavamizi Waarabu walikuwa wamewaua wana wote wakubwa (2 Nya 22:1; taz. 21:17). Anainuka kwenye madaraka, si kupitia ukomavu uliothibitishwa, bali kupitia janga na dharura. Yeye ndiye "mabaki" yaliyopatikana baada ya hukumu tayari kurarua nyumba ya kifalme. Mwandishi anafasiri utawala wake mara moja kwa kutumia vigezo vya agano. Ahazia anatembea katika njia za nyumba ya Ahabu, na Atalia—binti ya Ahabu na Yezebeli—anatajwa waziwazi kama mshauri wake katika uovu (2 Nya 22:3). Baada ya kifo cha baba yake, nyumba ya Ahabu inaendelea kumshauri "kwa uharibifu wake" (2 Nya 22:4). Mashauri si jambo dogo katika kitabu cha Mambo ya Nyakati; mioyo hufunuliwa kupitia kile inachokitafuta, nani inamsikiliza, na wapi inatembea (2 Nya 15:2; 16:9; 17:3–6). Msiba huu ni wa kina zaidi kuliko siasa. Mwana wa Daudi anafinyangwa na nyumba ya adui. Anabeba jina la Daudi, lakini anavuta hewa ya Ahabu. Suala hapa ni uaminifu uliopotoka. Muda mrefu kabla ya hukumu kuonekana hadharani, kuridhiana na dhambi tayari kumeshaota mizizi katika malezi ya siri ya mfalme (Mit 13:20; Zab 1:1). 3.2 Ushirika Unapoongoza Kwenye Hukumu (22:5–7) Ahazia anafuata mashauri hayo yenye sumu na kuungana na Yoramu mwana wa Ahabu katika vita dhidi ya Hazael mfalme wa Shamu kule Ramoth-Gileadi (2 Nya 22:5; taz. 1 Fal 22:29–37; 2 Fal 8:28–29). Yoramu anapojeruhiwa, Ahazia anakwenda Yezreeli kumtembelea (2 Nya 22:6). Mwandishi anatoa maana ya kiungu iliyofichika ya tukio hilo: kuja kwa Ahazia kwa Yoramu kulitoka "kwa Mungu" ili kuwa sababu ya anguko lake (2 Nya 22:7). Hiyo haiondoi uwajibikaji wa kibinafsi wa Ahazia, bali inaonyesha kuwa hukumu ya kimungu mara nyingi hupita katika barabara zilezile ambazo kuridhiana kwa mwanadamu kumezichagua kwa hiari. Mbingu inakutana naye katika njia aliyoichagua mwenyewe. Sababu ya hukumu hii ni dhahiri. Yehu alikuwa amepakwa mafuta ili kuikatilia mbali nyumba yote ya Ahabu (2 Fal 9:6–10). Ahazia alikuwa amejifunga kwa ukaribu sana na nyumba hiyo iliyohukumiwa kiasi kwamba anavutwa ndani ya mzunguko wa hukumu yake. Ushirika na uasi haujawahi kuwa salama. Kile ambacho Yuda ilikiunganisha kwa nia ya kisiasa, Yuda ilianza kukishiriki katika hatima ya kifo. 3.3 Shoka Linapoangukia Nyumba Iliyonaswa (22:8–9) Wakati Yehu akitekeleza hukumu juu ya nyumba ya Ahabu, anawaua wakuu wa Yuda na jamaa za Ahazia waliokuwa wakimtumikia (2 Nya 22:8). Kisha Ahazia mwenyewe anatafutwa, anakamatwa, na kuuawa (2 Nya 22:9). Kasi ya tukio hili ni ya kustaajabisha na ya kutisha. Mahakama iliyofisidika inaweza kusambaratika haraka kwa sababu uaminifu wake wa ndani tayari umeshapasuka. Hata hivyo, mwandishi wa Mambo ya Nyakati anaingiza ujumbe mdogo lakini muhimu wa kumbukumbu na rehema: Ahazia anazikwa kwa heshima kwa sababu alikuwa mjukuu wa Yehoshafati, aliyemtafuta BWANA kwa moyo wake wote (2 Nya 22:9; taz. 17:3–6; 19:3). Kuzikwa huko hakuhalalishi wala kufuta uovu wa Ahazia, lakini kunaonyesha kuwa kumbukumbu ya agano bado ina thamani mbele za Mungu. Uaminifu wa kizazi kimoja hauokoi uasi wa kizazi kingine, lakini wala hausahauliki katika mizani ya Mungu (Kut 20:6). Hata hivyo, matokeo ya kisiasa ni ya kukatisha tamaa: hakuna yeyote katika nyumba ya Ahazia aliyebaki na uwezo wa kuushika ufalme (22:9). Ukoo wa Daudi unaonekana kusimama ukingoni mwa kufutwa kabisa katika historia. 3.4 Taa Inapofichwa Katika Nyumba ya Mungu (22:10–12) Kisha giza linazidi kuwa nene na la kikatili. Atalia, akiona mwanawe amekufa, anainuka na kuharibu uzao wote wa kifalme wa Yuda (2 Nya 22:10). Tishio si la adui wa kigeni tena; ni la ndani, la kifamilia, na lenye ukatili unaopingana na kanuni za uumbaji na agano. Vita vya kale vya nyoka dhidi ya uzao wa ahadi vinatoa mwangwi mkali hapa (Mwa 3:15). Lakini neema inasonga mbele kimyakimya kupitia njia ambazo Atalia hawezi kuziona. Yehoshabeathi, binti ya mfalme Yehoramu, anamchukua Yoashi, anamwiba kutoka miongoni mwa wana wa mfalme waliokusudiwa kuuawa, na kumficha pamoja na mlezi wake katika chumba cha kulala cha siri (2 Nya 22:11). Kisha mtoto huyo anasalia amefichwa katika nyumba ya Mungu kwa miaka sita wakati Atalia akitawala nchi kwa mkono wa chuma (2 Nya 22:12). Huu ndio kipeo cha mvutano wa sura hii. Hakuna jeshi linaloonekana kumuokoa. Hakuna nabii anayenguruma kwa moto. Hakuna muujiza wa kutisha. Ushindi hapa ni wa siri, wa faragha ya kinyumbani, wa kikuhani, na wenye subira kuu. Mtoto anahifadhiwa. Ahadi inapewa hifadhi. Taa inatunzwa ikiwa hai chini ya uangalizi wa Yehoyada kuhani na mkewe. Picha hii ni ya kina sana. Agano la Mungu na Daudi linahifadhiwa, si kwa nguvu za kijeshi zinazoonekana, bali kwa maficho ya kiaminifu ndani ya mipaka ya hekalu. Hekalu, ambalo mara nyingi lililindwa na wafalme wenye nguvu, sasa linawalinda wafalme wa baadaye dhidi ya ukatili. Katika kitabu kinachojali sana ibada, jambo hili si dogo. Uwepo wa Mungu si pambo la kiibada tu; ni nguvu inayohifadhi uhai. Nyumba ambamo jina Lake linakaa inakuwa mahali ambapo tumaini linanusurika dhidi ya dhoruba ya uovu (2 Nya 6:20; Zab 46:5). Wakati giza linaonekana kumeza nyumba ya Daudi na ahadi ya Mungu kuonekana kana kwamba imebaki pumzi ya mwisho, Bwana bado huifadhi mbegu ya agano lake mahali pa siri; hukumu inaweza kuwa nzito, vurugu inaweza kufunika kiti cha enzi, lakini ahadi ya Mungu haifi—taa yake huendelea kuwaka kwa utulivu ndani ya nyumba yake mpaka wakati wa kuifunua tena ufike. 4.0 Tafakari ya Kiteolojia 4.1 Nyumba Inayokufinyanga Huuumba Maisha Unayoishi Ahazia anawasilishwa kama mtu ambaye amefinyangwa na mazingira yake. Anapewa mashauri, anafundishwa, na kuelekezwa kimaadili na Atalia pamoja na nyumba ya Ahabu (2 Nya 22:3–5). Kitabu cha Mambo ya Nyakati kinaonyesha mara kwa mara kuwa kumtafuta BWANA au kumwacha si hisia ya siri ya ndani tu; inadhihirika wazi katika mazoea, uaminifu, miungano, na mfumo wa ibada (2 Nya 12:14; 16:7–9). Maisha ambayo mtu anaishi kwa kawaida hukua kutoka katika "nyumba ya kiroho" anamoishi na kuisikiliza. 4.2 Hukumu Inasafiri Katika Mistari ya Miungano ya Uongo Anguko la Ahazia linakuja kupitia ushirikiano wake wa karibu na Yoramu na utawala wa familia ya Omri. Hii inafuata mfumo mkubwa wa Biblia: kile ambacho watu wanakishikilia badala ya Mungu mara nyingi kinakuwa ndiyo njia ya kuangamia kwao (Zab 115:4–8; Hos 8:4–7). Mwandishi hakandii mahusiano ya kibinadamu kama yalivyo, bali anaonyesha kuwa kuridhiana na dhambi ndani ya agano ni ugonjwa unaoambukiza na wenye matokeo mabaya ya kisheria. 4.3 Mungu Anahifadhi Ahadi Yake Kupitia Mabaki Ahadi inapungua na kusalia kwa Yoashi aliyefichwa hekaluni. Hii ni teolojia ya "mabaki" ikielezwa kwa njia ya usimulizi. Mungu mara nyingi huhifadhi mustakabali wa watu wake kwa kuupunguza hadi uonekane mdogo, dhaifu, na usio na nguvu—kama safina katika gharika, mtoto nchini Misri, shina katika ardhi iliyokatwa, au kikaa kilichofichwa chini ya majivu (Isa 6:13; 11:1). Kutoweka kwa dhahiri mbele ya macho ya umma si kutelekezwa na Mungu. 4.4 Mrithi Aliyefichwa Anaashiria Zaidi ya Yeye Mwenyewe Yoashi si mwana wa mwisho wala mkamilifu wa Daudi; sura inayofuata itaonyesha kuhifadhiwa kwake na udhaifu wake wa kibinadamu. Lakini mtoto huyu aliyefichwa anatuandaa kusoma Maandiko tukiwa na tumaini lililonolewa. Uzao wa kifalme uliotishwa na kuhifadhiwa mbali na mamlaka ya kikatili unatangulia mfumo mkuu uliotimizwa katika Masihi, Mwana wa kweli wa Daudi. Yesu Kristo naye alihifadhiwa dhidi ya ghadhabu ya watawala wadhalimu (kama Herode) na kuletwa kwa wakati wa Mungu uliokubaliwa ili kuleta ukombozi wa milele (Mt 2:13–18; Lk 1:32–33). 5.0 Maelekezo kwa Maisha ya Leo Linda sauti zinazofinyanga maisha yako ya ndani. Mawaidha yasiyo sahihi mara nyingi hugeuka kuwa mfumo usio sahihi wa ibada na maadili. Usichukulie kuridhiana na dhambi kama jambo la siri tu. Kile kinachokaribishwa ndani ya vyumba vya siri vya moyo mwishowe kitazaa matunda ya hadharani yanayoweza kuharibu kila kitu. Kataa miungano inayohitaji kufifisha utii wako kwa Mungu. Ikiwa urafiki unadai uache uaminifu wako kwa Kristo, huo ni ushirika wa mauti. Heshimu na uthamini uaminifu wa siri. Mara nyingi Mungu huhifadhi mustakabali mzima wa familia, kanisa, au taifa kupitia ujasiri wa kimyakimya wa watu wachache waliojificha. Linda maisha ya ibada ya jumuiya. Kile kinachoonekana kama utauwa wa kawaida wa kila siku kinaweza kuwa ndicho kinachohifadhi tumaini la kesho kwa vizazi vijavyo. Usidharau mabaki madogo au mwanzo mnyonge. Mtoto aliyefichwa katika nyumba iliyotishwa anaweza kubeba ndani yake mustakabali wa ufalme mzima wa Mungu. 6.0 Maswali ya Tafakari Ni sauti gani na mashauri gani yanayofundisha na kuongoza moyo wangu kwa sasa? Ni wapi mashauri ya kuazima kutoka ulimwenguni yamedhoofisha utii wangu wa wazi kwa kanuni za Mungu? Ni kuridhiana (compromise) gani kunakoonekana kuwa kudogo sasa, lakini kunaweza kukomaa na kuwa uharibifu wa hadharani baadaye? Ni uaminifu gani wa siri ambao Mungu ameniomba niulinde kwa uvumilivu badala ya kuuanika mbele za watu kwa ajili ya sifa? Ni wapi ambapo Bwana anaweza kuwa tayari anahifadhi tumaini la maisha yangu katika sura ambayo ni rahisi kuipuuza kwa macho ya kibinadamu? 7.0 Sala ya Uitikio Bwana wa taa ya agano, tulinde tusijifunze giza kwa kuwa na urafiki wa karibu nalo. Tuokoe na mashauri ya kurai, uaminifu uliogawanyika, na uovu wa kuazima unaoharibu tabia. Wakati nguvu zinazoonekana hadharani zinapofeli na kugeuka kuwa udhalimu, tufundishe kutumaini uaminifu Wako wa siri unaofanya kazi mafichoni. Fanya nyumba Yako tena kuwa hifadhi ya kumbukumbu takatifu, kwa ajili ya maisha yaliyo hatarini, na kwa ajili ya ahadi ambazo ulimwengu unadhani zimekwisha na kusahaulika. Hifadhi kile kisichopaswa kufa ndani yetu. Tufiche pale ambapo rehema Yako inakesha usiku na mchana. Na wakati kile tunachoweza kuona ni cheche tu inayotaka kuzimika, tusaidie kuamini kuwa mkono Wako bado unailinda mada ya maisha yetu. Kupitia Mwana wa kweli wa Daudi, Amina. 8.0 Dirisha la Kitakachofuata Atalia anatawala kwa kiburi, lakini utawala wake una mwisho. Taa imefichwa, haijazimwa. Nyumba ya Mungu inashikilia mustakabali kwa ukimya na subira ya miaka sita. Katika sura inayofuata, kile kilichohifadhiwa katika siri kitatokea kwa ghafula kwenye mwanga wa mchana, na swali kuu litakuwa kama Yuda itamtambua tena mfalme wake wa kweli ambaye Bwana amemnusuru kwa rehema. 9.0 Marejeo kwa Ajili ya Utafiti Zaidi Dillard, Raymond B. 2 Chronicles. Word Biblical Commentary 15. Waco, TX: Word, 1987. Hill, Andrew E. 1 & 2 Chronicles. NIV Application Commentary. Grand Rapids: Zondervan, 2003. Japhet, Sara. I & II Chronicles: A Commentary. Old Testament Library. Louisville: Westminster John Knox, 1993. Klein, Ralph W. 2 Chronicles: A Commentary. Hermeneia. Minneapolis: Fortress, 2012. Sailhamer, John. First and Second Chronicles. Everyman’s Bible Commentary. Chicago: Moody Press, 1983. Selman, Martin J. 2 Chronicles. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press, 1994.

Baadhi ya nyumba huanguka kutokana na mashambulizi ya adui kutoka nje. Nyingine huanguka kwa sababu ya uozo wa ndani. Katika 2 Mambo ya Nyakati 21, jumba la kifalme la Daudi linagubikwa na giza kutokea ndani: ndugu anainuka dhidi ya ndugu, ibada inanajisika, nchi inaanza kusambaratika, na mfalme anakufa katika mateso makuu. Hata hivyo, sura hii haiishii katika usiku wa milele. Taa bado inawaka. Hukumu inazungumza kwa sauti kuu, lakini rehema ya agano inazungumza kwa kina zaidi. Nyumba imetiwa giza, lakini haijaachwa kabisa. Ufalme hauanzi kufa pale adui anapovamia kutoka nje, bali pale dhambi inapoinuka ndani ya nyumba yenyewe; Jehoramu alipoimarisha kiti chake cha enzi kwa damu ya ndugu zake, ilidhihirika kwamba mamlaka yasiyoongozwa na hofu ya Mungu hugeuza urithi kuwa laana na ikulu kuwa mahali pa maangamizi. Yehoshafati akalala na babaze, akazikwa pamoja na babaze katika mji wa Daudi; akatawala Yehoramu mwanawe mahali pake. 2 Naye alikuwa na ndugu, wana wa Yehoshafati, Azaria, na Yehieli, na Zekaria, na Azaria, na Mikaeli, na Shefatia; hao wote walikuwa wana wa Yehoshafati mfalme wa Israeli. 3 Baba yao akawapa zawadi kubwa, za fedha, na za dhahabu, na za tunu, pamoja na miji yenye maboma katika Yuda; lakini ufalme akampa Yehoramu, kwa sababu alikuwa mzaliwa wa kwanza.... 1.0 Utangulizi Kuna aina ya uharibifu unaoanza muda mrefu kabla ya kuta za nje kuanguka. Huanza pale mamlaka yanapopendwa kuliko utakatifu, pale urithi unapopokelewa bila shukrani, na pale fadhili za agano zinapogeuzwa kuwa vazi la kujilinda binafsi na kisingizio cha kuhalalisha ukatili. Huo ndio uchungu uliomo ndani ya 2 Mambo ya Nyakati 21. Yehoramu harithi machafuko; anarithi ufalme ulioimarishwa na Yehoshafati, pamoja na ndugu, utajiri mwingi, miji yenye boma, na kumbukumbu hai ya uaminifu wa agano (2 Nya 21:1–3; taz. 17:3–10; 19:4–11; 20:29–30). Lakini, anageuza urithi huo kuwa uwanja wa ukatili. Anawaua ndugu zake, anaiga mwenendo wa nyumba ya Ahabu, anajenga vilinge vya sanamu, na kuiongoza Yuda katika uasi mkuu (21:4, 6, 11). Swali la msingi la moyoni ni hili: Nini hutokea wakati mfalme aliyeitwa kulinda maisha ya agano anapokuwa ndiye anayeyatia sumu? Andiko hili linahusu mchakato wa kusikitisha wa upendeleo wa agano kugeuka kuwa ufisadi wa agano. Hata hivyo, sura hii haihusu uharibifu pekee. Chini ya mkondo mzito wa hukumu, kuna mstari mwingine wenye nguvu zaidi: BWANA hakuwa radhi kuiangamiza nyumba ya Daudi kwa sababu alilikumbuka agano lake na ahadi yake ya kuendelea kuwasha taa kwa ajili ya Daudi na wanawe (2 Nya 21:7; taz. 2 Sam 7:12–16; Zab 132:11–12). Yehoramu anafeli vibaya, lakini ahadi ya Mungu haiyumbishwi na kufeli huko. 2.0 Muktadha wa Kihistoria na wa Kifasihi 2 Mambo ya Nyakati 21 inasimama kama kipindi cha mpito chenye maumivu makali katika kitabu hiki. Utawala wa Yehoshafati ulikuwa umeonyesha mambo mengi makuu yaliyomgusa mwandishi wa Mambo ya Nyakati: kufundishwa kwa sheria ya Mungu, hukumu ya haki, uaminifu uliolenga hekalu, na ukombozi wa miujiza pale Yuda walipomtafuta BWANA (2 Nya 17:7–9; 19:5–11; 20:3–22). Lakini, muungano na Ahabu ulikuwa tayari umefunua ufa katika ukuta wa ulinzi wa kiroho wa Yuda (18:1; 19:1–3). Yehoramu ndiye tunda chungu lililotokana na mbegu ya muungano huo. Mwandishi wa Mambo ya Nyakati hawapimi wafalme kwa kipimo cha ushindi wa kijeshi au ufanisi wa kiutawala pekee, bali kwa kigezo cha kama wanamtafuta BWANA, wanajinyenyekeza, na kulinda ibada ya kweli (taz. 12:6–7; 14:2–7; 15:1–15; 26:16–21; 30:6–9). Yehoramu anafeli hasa katika nyanja hiyo. Yeye ni mfalme wa ukoo wa Daudi anayetembea katika njia za watawala waasi na waasi-imani wa Israeli (21:6). Kwa jumuiya ya baada ya uhamisho, hii si historia kavu ya tarehe na majina tu; ni historia ya kiteolojia. Sura hii inafafanua jinsi jumuiya za agano zinavyosambaratika: ibada iliyofisidika, uongozi wa kikatili, kukataliwa kwa neno la unabii, na mpasuko wa kijamii huenda sambamba. Wakati huo huo, inasisitiza kuwa mustakabali wa watu wa Mungu hautegemei sifa za kimaadili za mfalme yeyote. BWANA anaihifadhi nyumba ya Daudi kwa sababu ya neno lake mwenyewe la agano (21:7). Hukumu ya Mungu inaweza kuifanya nyumba ya kifalme kuwa na giza na huzuni, lakini agano lake halizimiki kwa urahisi; hata katikati ya uharibifu, uasi, na kupoa kwa ibada, taa ya Daudi iliendelea kuwaka—ushuhuda kwamba Mungu huwaadhibu wake, lakini hawaachi kabisa wale aliowafunga kwa ahadi ya neema. 3.0 Uchambuzi wa Maandiko 3.1 Kiti cha Enzi Kilichoimarishwa kwa Mauaji (21:1–4) Yehoshafati anakufa na kuzikwa kwa heshima katika mji wa Daudi. Wanawe saba wanatajwa kwa majina, na tunaambiwa walipokea zawadi, utajiri mwingi, na miji yenye boma kutoka kwa baba yao (21:1–3). Mandhari huanza kwa utulivu, urithi wa maana, na maandalizi ya busara. Kisha, hali inabadilika ghafula na kuwa ya kutisha: pindi Yehoramu anapojiimarisha kwenye kiti, anawaua ndugu zake wote na baadhi ya wakuu wa Yuda (21:4). Tofauti hapa ni ya makusudi na yenye makali. Baba anaacha ufalme ulioimarishwa kwa baraka na mpangilio; mwana anajaribu kuulinda kwa umwagaji wa damu ya jamaa yake. Yehoramu hapokei ufalme kama uwakili (stewardship) chini ya Mungu; anaukamata kama milki ya kibinafsi ya kulindwa kwa gharama yoyote. Kasi ya usimulizi inalingana na kasi ya ukatili wake. Kiteolojia, huu ni mwenendo unaopingana na utu wa Kidaudi. Mfalme aliyepaswa kuwahifadhi watu anakuwa ndiye anayeila nyumba yake mwenyewe. Sura hii inatoa mwangwi wa onyo la Kumbukumbu la Torati 17: mfalme hakupaswa kamwe kujiinua juu ya ndugu zake (Kum 17:20). Yehoramu anafanya kinyume chake, akifunua tamaa yake kuu: usalama bila imani. 3.2 Mfalme wa Daudi katika Njia ya Ahabu (21:5–7) Mwandishi wa Mambo ya Nyakati sasa anafasiri maana ya kiroho ya utawala huu. Yehoramu alitembea “katika njia ya wafalme wa Israeli, kama ilivyofanya nyumba ya Ahabu,” kwa sababu binti ya Ahabu (Atalia) alikuwa mke wake; kwa hiyo “akafanya yaliyo maovu machoni pa BWANA” (21:6). Huu si ushawishi wa kisiasa tu; ni uasi wa kiroho na uigaji wa mwenendo wa kidunia (spiritual assimilation). Yuda imeanza kufanana na kaskazini mwa Israeli iliyojaa sanamu. Kisha, linakuja neno la ajabu linalopingana na giza hili: “Lakini BWANA hakuwa radhi kuiangamiza nyumba ya Daudi, kwa sababu ya agano alilofanya na Daudi, na kwa kuwa aliahidi kumpa taa yeye na wanawe milele” (21:7). Neno hilo "Lakini" (Yet) ndilo bawaba inayoshikilia tumaini la kitabu kizima. Picha ya taa inarejea kwenye ahadi ya Mungu kwa Daudi (2 Sam 7:12–16) na kusonga mbele kupitia historia ya uzao huo (1 Fal 11:36; Zab 132:17). Hoja hapa si kwamba Yehoramu anastahili kuhifadhiwa; hastahili kabisa. Hoja ni kwamba hukumu haina neno la mwisho dhidi ya kiapo cha Mungu. Ukoo unanusurika kwa nguvu ya ahadi, si kwa ustahili wa kifalme. 3.3 Ibada Inapoporomoka, Ufalme Unapasuka (21:8–11) Sehemu inayofuata inaonyesha ufalme ukisambaratika kidhahiri. Edomu wanaasi na kujiwekea mfalme wao; Libna pia anaasi (21:8–10). Mwandishi anaelezea sababu ya msingi: “kwa sababu alikuwa amemwacha BWANA, Mungu wa baba zake” (21:10). Maelezo hayo ni muhimu sana. Mambo ya Nyakati hairidhiki na sababu za kijuujuu za kisiasa au kijeshi. Uasi wa kisiasa unaunganishwa na uasi wa kiroho. Yehoramu amekwisha vunja agano kiwima (kuelekea kwa Mungu); sasa ufalme unapasuka kiulalo (kuelekea kwa mataifa jirani). Kisha, utambuzi unazama zaidi: alijenga vilinge katika milima ya Yuda na kuwaongoza watu wa Yerusalemu na Yuda katika uzinzi wa kiroho na uasi mkuu (21:11; taz. Kum 12:2–7; 2 Nya 17:6). Hii ni itikadi kuu ya kiteolojia: ibada si jambo la pembeni au la binafsi. Uhusiano wa mfalme na nyumba ya BWANA unaumba maadili, mahusiano ya kijamii, na maisha ya taifa zima. Ibada ya uongo haibaki ndani ya nyumba za sanamu; inaingia katika maisha ya hadhara na utambulisho wa jumuiya. 3.4 Barua ya Eliya: Neno Linapata Jumba la Kifalme (21:12–15) Barua kutoka kwa Eliya inawadia. Jambo hili linashangaza kwa sababu Eliya ni nabii anayehusishwa zaidi na kupambana na nyumba ya Ahabu kule kaskazini (1 Fal 17–21). Sasa neno lake linafika Yuda kwa sababu Yuda imejifunza ufisadi uleule wa kaskazini. Barua hiyo inataja hatia ya Yehoramu kwa usahihi wa kiupasuaji: hajatembea katika njia za Yehoshafati na Asa; ametembea katika njia za wafalme wa Israeli; amewapoteza watu wa Yuda; na amewaua ndugu zake, “waliokuwa bora kuliko wewe mwenyewe” (21:12–13). Kwa hiyo, hukumu itaanguka juu ya watu wake, mali zake, nyumba yake, na mwili wake mwenyewe (21:14–15). Kirai “bora kuliko wewe mwenyewe” ni pigo kuu la kimaadili. Yehoramu hakuondoa tu watu walioweza kuwa washindani wake; aliwaua watu wenye thamani kubwa kuliko yeye. Mfalme amepindua mizani ya haki. Tukio hili linafunua ukweli muhimu: jumba la kifalme haliko nje ya uwezo wa neno la Mungu. Hata pale mamlaka yanapojaribu kujitenga, neno la BWANA bado huingia na kutaja ukweli bila woga (taz. 2 Nya 16:7–10; 24:19–22). 3.5 Mapigo ya Nje, Maumivu ya Ndani, na Kifo kisicholiliwa (21:16–20) Hukumu iliyotangazwa sasa inachukua sura na nyama. BWANA anawaamsha Wafilisti na Waarabu dhidi ya Yehoramu (21:16). Wanavamia, wanateka nyara nyumba ya mfalme, na kuwachukua wake zake na wanawe, wakimwacha mdogo pekee, Yehoahazi (21:17). Yule aliyekula nyumba yake mwenyewe kupitia mauaji sasa anashuhudia nyumba yake ikiliwa na wageni. Kisha, hukumu ya ndani inafuata kama alivyotabiri Eliya. BWANA anampiga na ugonjwa wa matumbo usioponyeka (21:18–19). Baada ya mateso ya muda mrefu na ya kuumiza, anakufa. Mistari ya mwisho ni mikali na ya kushtua: aliondoka “bila kusikitikiwa na yeyote” (to no one's regret), hakufanyiwa moto wa heshima kama baba zake, na ingawa alizikwa katika mji wa Daudi, hakuwekwa katika makaburi matakatifu ya wafalme (21:19–20). Mwisho wake unalingana na utawala wake: asiye na heshima, aliyefilisika, na asiye na furaha. Lakini, hata hapa, taa haizimiki kabisa. Mwana mmoja anabaki. Hukumu ni nzito, lakini uaminifu wa agano unahakikisha kuwa ukoo unanusurika. Hukumu ya Mungu inaweza kuutikisa ufalme, kuadhibu nyumba ya kifalme, na kuifunua gharama ya uasi, lakini haiwezi kuvunja ahadi yake; hata chini ya mawingu mazito ya adhabu, mstari wa agano unaendelea, ukishuhudia kwamba Bwana ni mtakatifu katika hukumu zake na mwaminifu katika rehema zake 4.0 Tafakari ya Kiteolojia 4.1 Upendeleo wa Agano Huongeza Uwajibikaji Yehoramu ni wa nyumba ya Daudi, lakini hadhi hiyo ya kifalme haimlindi dhidi ya hukumu ya Mungu. Kuwa mwanachama wa agano si kibali cha kufanya makosa kwa kiburi au kudhani kuwa Mungu atakuvumilia daima (Amo 3:2; Lk 12:48). Katika Mambo ya Nyakati, kuwa karibu na mambo matakatifu kunaongeza uzito wa wajibu. Mfalme alipaswa kuwa kielelezo cha utii kwa taifa, si mlaji wa neema huku akimkaidi Mungu kwa vitendo vyake. 4.2 Ahadi ya Mungu Hudumu Zaidi ya Kufeli kwa Mwanadamu Tumaini kuu na la kina katika sura hii ni 2 Mambo ya Nyakati 21:7. BWANA analikumbuka agano lake hata wakati anawahukumu wafalme wanaovunja agano hilo kwa makusudi. Mvutano huu unapita katika kitabu chote cha Mambo ya Nyakati: Mungu ni mtakatifu kiasi cha kuwaadhibu watu wake wanapokengeuka, na ni mwaminifu kiasi cha kutoacha kabisa ahadi yake ya kale (Law 26:40–45; 2 Sam 7:15–16; Zab 89:30–37). Taa inaweza kufifia na kutoa moshi, lakini haizimwi. 4.3 Ibada ya Sanamu ni Jambo la Kisiasa, Kijamii, na Kibinafsi Ibada ya uongo ya Yehoramu haichukuliwi kama chaguo binafsi la kidini au mapendeleo ya siri. Inalibadilisha taifa zima. Katika fikra za kibiblia, ibada huongoza uaminifu wa moyo, mawazo ya jamii, na mfumo wa maisha ya hadhara (Kum 6:4–15; Zab 115:4–8). Mfalme anapoinamia miungu ya uongo, ufalme mzima unainama na kupotoka pamoja naye. 4.4 Sura Inasisitiza Uhitaji wa Mwana wa Kweli wa Daudi Yehoramu ni picha hasi (anti-image) ya kile ambacho mfalme mwaminifu anapaswa kuwa. Anawaua ndugu badala ya kuwalinda, ananajisi ibada badala ya kuitengeneza, na anaifilisi nyumba badala ya kuijenga. Kwa kulinganisha, Mwana wa kweli wa Daudi (Yesu Kristo) atatii kikamilifu, atakusanya badala ya kutawanya, na kuimarisha kiti chake cha enzi si kwa kuua ndugu zake, bali kwa kutoa maisha yake kwa ajili yao (Isa 9:6–7; Ezek 34:23–24; Yoh 2:19–21; Ebr 2:11–12). Katika Yehoramu, taa inakaribia kutoweka kwenye giza la moshi. Katika Kristo, taa inakuwa mwanga wa asubuhi ya milele. 5.0 Maelekezo kwa Maisha ya Leo Imani ya kurithi si sawa na imani hai ya sasa. Historia ya utauwa ya wazazi wako au taasisi yako haiwezi kuchukua nafasi ya moyo wako wa sasa unaomtafuta Bwana kwa bidii. Kujilinda binafsi kunaweza kuwa namna ya kutokuamini kiutendaji. Wakati wowote kuhifadhi nafasi au cheo chako kunapokuwa na uzito kuliko kuhifadhi uadilifu, anguko la ndani tayari limeanza. Kuridhiana na dhambi mara nyingi huingia kupitia miungano tunayoistahi. Si kila ushirikiano wenye nguvu au wa kimkakati ni wa kitakatifu. Ni lazima tupime washirika wetu kwa kipimo cha agano. Kile unachoabudu kwa siri mwishowe kitaunda maisha yako ya hadhara. Mioyo, nyumba, makanisa, na jumuiya zote huundwa na kufinyangwa kwenye madhabahu zao za ibada. Ukweli mchungu wa unabii ni rehema inayowasili kabla ya uharibifu kamili. Kusikiliza masahihisho, hata yanapouma, ni njia ya kuzuia mpasuko mkubwa zaidi. Uongozi wa kibinadamu unaweza kutia giza duniani, lakini uaminifu wa agano la Mungu haufeli kamwe. Taa bado inawaka kwa sababu Mungu ndiye anayeilinda. 6.0 Maswali ya Tafakari Ni wapi ninapojaribu kujilinda au kujihakikishia usalama kwa kutumia udhibiti wangu mwenewe badala ya kumtumaini Mungu kwa unyenyekevu? Ni miungano au ushawishi gani wa nje unaoifunza mioyo yangu kwa siri mbali na uaminifu wa agano la Mungu? Ibada yangu ya vitendo (jinsi ninavyotumia muda, fedha, na nguvu) inafunua nini kuhusu kile ninachoogopa, kukipenda, au kukitumaini zaidi? Ni wapi kuridhiana kwa siri (compromise) kumeanza kumwagika na kuonekana katika mienendo ya machafuko katika maisha yangu ya hadhara? Sura hii inazidishaje shauku na hitaji langu kwa mfalme aliye bora kabisa kuliko Yehoramu? 7.0 Sala ya Itikio Ee BWANA, mlinzi mkuu wa taa ya Daudi, nyumba zetu na nyakati zetu zinapogubikwa na giza, usituache sisi wenyewe. Chunguza vyumba vilivyofichika vya moyo. Fichua kila kuridhiana tunakokutolea udhuru na kukiita busara, mamlaka tunayoyashikilia kwa nguvu ya ukatili badala ya huduma, na madhabahu tulizoziruhusu ziinuke kwa siri ndani ya nafsi zetu. Tufundishe kukutafuta Wewe kabla ya kujiimarisha sisi wenyewe, tufundishe kutubu kabla ya nyufa za uasi hazijapanuka, na kulipenda neno Lako hata linapotujeruhi ili kutuponya. Endelea kuwasha kile ulichoahidi kukiwasha kwa utukufu Wako. Na uweke tumaini letu imara kwa Mwana wa kweli wa Daudi, ambaye mwanga wake hakuna giza, uozo, wala mauti inayoweza kuushinda. Amina. 8.0 Dirisha la Kitakachofuata Kifo cha Yehoramu hakiponyi jeraha baya alilolifungua katika taifa la Yuda. Maambukizi ya nyumba ya Ahabu bado yanang'ang'ania kiti cha enzi, na sura inayofuata itaonyesha jinsi giza linavyoweza kuongezeka kwa kasi zaidi wakati washauri waovu wanapobaki karibu na kiti cha enzi. Hata hivyo, hadithi haitaachwa mikononi mwa machafuko. Taa itafifia tena hadi kufikia cheche moja, lakini kwa rehema ya Mungu, haitazimika. 9.0 Marejeo kwa Ajili ya Utafiti Zaidi Dillard, Raymond B. 2 Chronicles. Word Biblical Commentary 15. Waco, TX: Word Books, 1987. (Ufafanuzi thabiti wa kiufundi na kiteolojia wa kitabu cha Mambo ya Nyakati). Hill, Andrew E. 1 and 2 Chronicles. NIV Application Commentary. Grand Rapids: Zondervan, 2003. (Inafaa kwa kuunganisha uchambuzi wa kihistoria na matumizi ya kichungaji). Japhet, Sara. I & II Chronicles: A Commentary. Old Testament Library. Louisville: Westminster John Knox, 1993. (Kitabu cha msingi kwa uchambuzi wa kifasihi na mtazamo wa baada ya uhamisho). McConville, J. Gordon. 1 and 2 Chronicles. Daily Study Bible. Louisville: Westminster John Knox, 1993. (Mwongozo mfupi wenye uwazi wa kichungaji na mtiririko wa kiteolojia). Sailhamer, John. First and Second Chronicles. Everyman’s Bible Commentary. Chicago: Moody Press, 1983. (Husaidia kuona harakati pana za kiteolojia za agano, hekalu, na ufalme). Selman, Martin J. 2 Chronicles. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press, 1994. (Ufafanuzi bora unaozingatia muktadha wa kikanoni).

Kuna asubuhi ambazo watu wa Mungu huamka na uvumi wa majeshi yakikaribia, wakihisi jinsi nguvu zao wenyewe zilivyo ndogo. Barabara hujaa hofu. Moyo huanza kuhesabu maadui badala ya kutafakari ahadi. Hata hivyo, katika sura hii, Yuda inafundishwa mageuzi ya kiungu: hatari inapoongezeka, hawaanzi na upanga bali kwa kuutafuta uso wa Mungu; si kwa majivuno, bali kwa kusujudu; si kwa hofu ya kishindo, bali kwa sifa. Vita vinabaki kuwa halisi, lakini havina neno la mwisho. Mbingu inazungumza ndani ya bonde, na wimbo unatembea pale ambapo hofu ilitarajia mapambano ya silaha. Wakati hofu ilipoenea na jeshi kubwa likakaribia, nguvu ya Yuda haikuanza kwenye silaha, bali katika watu wote kusimama pamoja mbele za Bwana; kwa maana mgeuko wa kweli wa vita huanza pale taifa linapoacha kujitegemea na kutafuta uso wa Mungu kwa moyo mmoja. Ikawa baadaye, wana wa Moabu, na wana wa Amoni, na pamoja nao baadhi ya Wameuni, wakaja juu ya Yehoshafati vitani. 2 Wakaja watu waliomwambia Yehoshafati, wakisema, Wanakuja jamii kubwa juu yako watokao Shamu toka ng'ambo ya bahari; na tazama, wako katika Hasason-tamari (ndio En-gedi). 3 Yehoshafati akaogopa, akauelekeza uso wake amtafute Bwana; akatangaza mbiu ya watu kufunga katika Yuda yote.... 1.0 Utangulizi Mojawapo ya majaribu makubwa wakati wa dhiki kuu ni kuruhusu shinikizo linaloonekana kuwa ndilo ukweli wa mwisho. Tunapoona ukubwa wa tishio, kasi ya habari, na udhaifu wa mikono yetu wenyewe, nafsi huanza kujikunyata na kukata tamaa, ikiamini kuwa rasilimali za duniani ndizo pekee zilizopo. Hapo ndipo 2 Mambo ya Nyakati 20 inapoanzia. Yehoshafati anapata habari kuwa “umati mkubwa” unakuja dhidi ya Yuda (2 Nya 20:2). Anaogopa (20:3). Maandiko hayafichi ubinadamu wake; yanaweka wazi mtikiso wa moyo wake. Lakini pia yanaonyesha kile ambacho hofu yenye kicho cha kimungu hukifanya: haitafuti mlango wa kutokea kwa hofu, bali inakitafuta kiti cha enzi cha Mungu. Swali la msingi la moyoni katika sura hii ni hili: Je, watu wa Mungu wanapaswa kufanya nini wakati hatari ni halisi na nguvu zao hazitoshi? Andiko hili linahusu mchakato wa hofu kugeuka kuwa utegemezi uliojaa ibada. Katika kitabu cha Mambo ya Nyakati, ujasiri si sifa ya asili ya kibiolojia; ni tunda la kumtafuta Bwana (2 Nya 14:11; 15:2; 16:9; 17:4; 19:3). Hatua ya mabadiliko katika sura hii haianzi uwanja wa vita kupitia mbinu za kijeshi. Inaanza patakatifu, wakati Yuda inapojifunza kusema ungamo hili la kihistoria: “Sisi hatujui la kufanya, lakini macho yetu yakutazama Wewe” (2 Nya 20:12). 2.0 Muktadha wa Kihistoria na wa Kifasihi Sura hii inahitimisha simulizi pana la Yehoshafati katika 2 Mambo ya Nyakati 17–20. Amekwisha imarisha Yuda, akatuma walimu nchi nzima wakiwa na Torati, na kuweka waamuzi wa kusimamia kicho cha Bwana (17:7–9; 19:5–11). Hata hivyo, utawala wake umeonyesha nyufa za kibinadamu: aliingia muungano usio na busara na Ahabu katika sura ya 18 na akakaripiwa vikali kwa kuwasaidia wasio haki katika sura ya 19 (19:2). Hivyo, sura ya 20 si tuzo kwa ajili ya ufalme uliokamilika, bali ni rehema inayotolewa kupitia utegemezi uliogunduliwa upya. Kwa wasikilizaji wa kwanza wa mwandishi wa Mambo ya Nyakati—mabaki ya watu waliorejea kutoka uhamishoni—hadithi hii ilikuwa na uzito wa kipekee. Walijua maana ya kuwa wachache, walio wazi kwa mashambulizi, na dhaifu kisiasa mbele ya milki kuu. Hivyo, sura hii si kumbukumbu ya kale tu; ni maelekezo ya kichungaji kwa watu waliojeruhiwa. Inafundisha kuwa njia ya kusonga mbele baada ya kuanguka si maonyesho ya nguvu, bali ni kumtafuta Mungu; si majonzi ya mambo yaliyopita, bali ni uaminifu wa agano. Hekalu liko kitovu cha simulizi hili kwa sababu ndilo moyo wa kitabu kizima cha Mambo ya Nyakati. Ni mahali ambapo jina la Mungu linakaa, kitovu cha sala, toba, na rehema (2 Nya 6:18–21, 28–30; 7:14–16). Mgogoro wa Yuda unapata jibu lake hapo, ikithibitisha kuwa suluhisho la kudumu lina mizizi katika uhusiano wa kiroho. Katikati ya hofu kubwa, Mungu hakutoa kwanza jeshi kubwa, bali Neno lake; na pale sauti ya Roho ilipotangaza kwamba vita si vyao bali ni vya Bwana, hofu ya watu ikaanza kubadilishwa kuwa imani, kwa maana ushindi wa kweli huanza mbinguni kabla haujaonekana duniani. 3.0 Uchambuzi wa Maandiko 3.1 Hofu Inapowakusanya Watu (20:1–4) Shambulio linatokea kwa ghafula kupitia muungano wa Moabu, Amoni, na wenyeji wa Mlima Seiri (20:1, 10, 22–23). Tishio ni kubwa kiasi cha kumtikisa mfalme. Lakini Yehoshafati hajifungii katika kuta za mikakati ya siri; “akaukaza uso wake kumtafuta BWANA” na akatangaza saumu nchi nzima (20:3). Kisha Yuda wakakusanyika kutoka miji yote—si kwa ajili ya vita kwanza, bali kwa ajili ya kumtafuta Bwana (20:4). Harakati hiyo ni muhimu sana kiteolojia. Hofu ingeweza kuwatawanya watu ili kila mmoja ajinusuru mwenyewe; badala yake, inawakusanya katika utegemezi wa pamoja kama taifa. Mfalme hawaongozi watu kwanza kwenye maandalizi ya kijeshi, bali kwenye kusanyiko la agano. Hivyo ndivyo mwana wa Daudi aliye mwaminifu anavyofanya: anawaelekeza watu kwa Mungu (taz. 17:4; 19:4). 3.2 Sala Inaposimama Juu ya Kumbukumbu ya Agano (20:5–13) Yehoshafati anasimama katika nyumba ya Bwana na kuomba mbele ya kusanyiko lote (20:5). Sala yake inaanza na kutangaza mamlaka ya Mungu juu ya “falme zote za mataifa” (20:6), ikitoa mwangwi wa maono mapana ya Biblia kuwa Bwana si mungu wa kabila moja tu, bali ni Mfalme Mwenyezi wa mbingu na nchi (Kum 10:17; Zab 47:2, 7–8; Dan 4:34–35). Kisha anatumia kumbukumbu kama silaha. Mungu aliwapa uzao wa Ibrahimu nchi hii (20:7; Mwa 12:7; 17:8). Jina la Mungu linakaa patakatifu hapa (20:8–9; 2 Nya 6:20). Yehoshafati anachukua maneno ya sala ya Sulemani na kuyageuza kuwa hoja ya kisheria mbele za Mungu: Sulemani alikuwa amekwisha omba kuwa maafa yakija, watu wapige yowe kuelekea nyumba hii na kusikiwa (6:28–30). Yehoshafati hagundui tumaini jipya; analiazima kutoka kwenye hazina ya kumbukumbu ya agano. Kisha inakuja ungamo kuu: “Sisi hatuna nguvu... wala hatujui la kufanya; lakini macho yetu yakutazama Wewe” (20:12). Huku si kutokuamini; ni imani iliyovuliwa majivuno yote. Inataja unyonge bila kusalimisha tumaini. Picha ya mwisho ni ya kugusa hisia: “Yuda wote” wamesimama mbele za Bwana, “pamoja na wadogo wao, na wake zao, na watoto wao” (20:13). Mustakabali mzima wa taifa unaletwa mbele za Mungu. 3.3 Roho Anapofasiri Upya Vita (20:14–19) Roho wa Bwana anashuka juu ya Yahazieli, Mlawi wa wana wa Asafu (20:14). Jambo hilo linaunganisha unabii na ibada. Mungu anajibu kupitia jumuiya iliyokusanyika na inayoelewa lugha ya sifa. Neno la Mungu halipunguzi uzito wa hatari: “Msiogope... kwa ajili ya umati huu mkubwa” (20:15). Lakini neno hilo linaweka mtazamo mpya: “Vita si vyenu, bali ni vya Mungu” (20:15). Yuda bado lazima washuke, wachukue nafasi zao, na kusimama imara (20:16–17), lakini ushindi wa mwisho ni milki ya Bwana pekee. Hii inakumbusha matukio ya "vita vitakatifu" ambapo Israeli inaokolewa si kwa nguvu zake, bali kwa mkono wa Mungu (Kut 14:13–14; Kum 20:4; 1 Sam 17:47). Yehoshafati anasujudu, watu wanaanguka katika ibada, na Walawi wanainuka kusifu kwa sauti kuu sana (20:18–19). Kabla ya adui kuanguka, ibada inapanda juu. Sifa haingoji muujiza uonekane; inasherehekea muujiza ukiwa bado njiani. 3.4 Waimbaji Wanapotangulia (20:20–23) Yehoshafati anawahimiza watu, “Maminini BWANA, Mungu wenu... waaminini manabii wake” (20:20). Katika Mambo ya Nyakati, kumwamini Mungu na kupokea neno la unabii ni mambo yasiyotenganika (24:19–20; 36:15–16). Kisha mfalme anafanya jambo lisilo la kawaida: anaweka waimbaji watangulie mbele ya jeshi, wakitangaza: “Mshukuruni BWANA, kwa maana fadhili zake ni za milele” (20:21). Hiyo ni lugha rasmi ya hekaluni (1 Nya 16:34, 41; 2 Nya 5:13; 7:3, 6). Yuda wanatembea kama kwamba rehema ya agano ni thabiti zaidi kuliko wingi wa askari wa adui. Na wanapoanza kuimba na kusifu, Bwana anaweka waviziao dhidi ya muungano wa adui (20:22). Moabu na Amoni wanageukana na kuangamizana (20:23). Kile ambacho Yuda wasingeweza kukidhibiti, Mungu anakisambaratisha. 3.5 Bonde Linapopokea Jina Jipya (20:24–30) Yuda wanakuta uwanja wa vita ukiwa tayari umeshindwa na maiti zimejaa (20:24). Wanachukua nyara kwa siku tatu kwa sababu zilikuwa nyingi kupita kiasi (20:25). Siku ya nne wanakusanyika katika Bonde la Beraka—Bonde la Baraka—kwa sababu hapo walimbariki Bwana (20:26). Mwandishi wa Mambo ya Nyakati anapenda aina hii ya uwekaji majina; kumbukumbu inatiwa nanga mahali maalum. Bonde ambalo lilikuwa tishio linakuwa bonde la baraka kwa sababu Mungu ameiandika upya maana ya mahali hapo. Watu wanarudi Yerusalemu kwa furaha, wakitumia vinanda na matari kuelekea nyumba ya Bwana (20:27–28). Hadithi ilianza na tahadhari na inaishia kwa sifa za ushindi. Pia inaishia na neno pendwa la Mambo ya Nyakati: raha (rest). “Mungu akampa raha pande zote” (20:30; taz. 1 Nya 22:9; 2 Nya 14:6–7). Raha si usalama wa kujitengenezea; ni zawadi ya agano. 3.6 Mwisho Unapokataa Sifa Rahisi za Kishujaa (20:31–37) Mwisho wa simulizi unamsifu Yehoshafati kama mfalme mwema, lakini unaonyesha mapungufu yake: "mahali pa juu" (vilinge vya sanamu) vinabaki, na watu hawajaiweka mioyo yao kikamilifu kwa Mungu wa baba zao (20:32–33). Kisha, muungano mwingine wa hatari unatokea na Ahazia mfalme mwovu wa Israeli (20:35–37). Neno la unabii linatangaza hukumu, na meli zinavunjika. Mwisho huu ni mwaminifu kwa teolojia ya Mambo ya Nyakati: mageuzi ya kiroho na hali ya kutokukamilika mara nyingi huenda sambamba. Mfalme anaweza kumtafuta Bwana kwa dhati na bado akabaki kuwa na udhaifu wa kuridhiana na dhambi. Sura hii haituruhusu kubaki tukimshangaa Yehoshafati pekee; inatufundisha kupumzika ndani ya Bwana aliyemwokoa. Sifa mbele ya vita ni ishara kwamba tumaini la watu wa Mungu halikai kwanza katika upanga, bali katika upendo wake wa agano usiokoma; kile kinachoonekana kama udhaifu mbele ya macho ya dunia huwa nguvu ya kweli pale watu wanapotanguliza ibada, wakiamini kwamba Bwana mwenyewe ndiye anayepigana kwa ajili yao. 4.0 Tafakari ya Kiteolojia 4.1 Kumtafuta Bwana Ndiyo Mstari Mkuu wa Mgawanyo Katika Mambo ya Nyakati, wafalme wanapimwa kwa kigezo kimoja: kama wanamtafuta Bwana au wanamwacha (12:14; 15:2; 16:9; 26:5). Hapa, "kumtafuta" si dhana tu; inajumuisha kufunga, kukusanyika, kuomba, kusujudu, kusikiliza, na kutii. Hiyo ni msimamo rasmi wa agano. 4.2 Hekalu: Mahali Ambapo Unyonge Unajifunza Kuomba Sala ya Yehoshafati inaendeleza sala ya Sulemani hekaluni (2 Nya 6:28–30). Hekalu ni mahali ambapo jina la kimungu, hitaji la jumuiya, na rehema iliyoahidiwa hukutana. Maandiko ya baadaye yanapeleka tumaini hili mbele: makao ya kweli ya Mungu yanafikia utimilifu katika Masihi, anayezungumzia mwili wake kama hekalu (Yoh 2:19–21), na ambaye ndani yake utukufu wa Mungu unakaa (Kol 1:19). 4.3 Wimbo wa Sifa kama Imani Takatifu Waimbaji walioko mstari wa mbele hawafanyi mbinu za kisaikolojia za kurekebisha hisia. Wanatangaza ukweli wa mwisho: fadhili za Bwana ni za milele (20:21; Zab 136). Sifa inakuwa silaha ya vita kwa sababu inatangaza mahali ambapo mamlaka ya kweli yapo. 4.4 Raha Inatokana na Ushindi wa Mungu, si Jitihada za Mwanadamu Sura inaishia na raha kwa sababu Bwana aliwapigania Yuda (20:29–30). Hii inatangulia raha ya ndani zaidi inayotolewa kupitia Mwana wa kweli wa Daudi, anayewashinda maadui wa kweli—dhambi, mauti, na nguvu za giza (Mt 11:28–30; Kol 2:15; Ebr 4:8–10). 5.0 Matumizi kwa Maisha ya Leo Peleka hofu yako kwenye sala haraka badala ya kuiacha itawale moyo wako; hofu isiyowekwa wakfu inageuka kuwa sumu. Kusanyika na watu wa Mungu wakati wa dhiki; hofu ya peke yako inaikunyata nafsi, lakini ibada ya pamoja inapanua imani. Omba ukitumia Maandiko unayoyakumbuka; ahadi za Mungu ni thabiti kuliko hisia zako za muda. Sema ukweli wako mbele za Mungu: “Sisi hatujui la kufanya,” na kisha elekeza macho Yako Kwake. Weka sifa mbele ya hofu; ruhusu ibada iongoze pale ambapo wasiwasi unataka kutawala. Kataa miungano inayohitaji usaliti wa kiroho, hata baada ya majira ya baraka na ushindi. Jenga mazoea ya maisha ya kiroho—sala, ungamo, sifa, na utii—kabla ya siku ya taabu kuwadia. 6.0 Maswali ya Tafakari Ni tishio gani limekuwa kubwa mno katika fikra zangu kwa sababu Mungu amekuwa mdogo mno katika umakini wangu? Inamaanisha nini kwa kaya yangu au kanisa langu kumtafuta Bwana kwa pamoja badala ya kila mtu kupambana kivyake? Ni ahadi gani maalum za Mungu zinazohitaji kukumbukwa na kutajwa tena katika sala yangu leo? Ni wapi sifa imesitishwa hadi ukombozi uonekane, badala ya kutolewa kwa imani kabla ya ushindi? Ni kuridhiana (compromise) gani kunakoendelea kurudi mlangoni pako hata baada ya kuonja neema ya Mungu? 7.0 Sala ya Itikio Ee Bwana, Mungu wa baba zetu, hofu inapokuja na sauti kuu inayotisha, tufundishe kuitibu kwa kukutafuta Wewe pekee. Wakati hatujui la kufanya na nguvu zetu zinapoyeyuka, zuia macho yetu yasiangalie chini kwenye mavumbi; yainue macho hayo yakutazame Wewe. Wafanye watu Wako wawe watu wa sala tena. Wimbo na uinuke kabla ya hofu haijafanya mioyo kuwa migumu. Geuza mabonde yetu ya hofu kuwa mabonde ya baraka na sifa. Vunja kila muungano na dhambi au kuridhiana na ulimwengu. Tupe mioyo minyenyekevu, masikio yanayosikiliza, na ibada thabiti. Na katika Mwana mkuu wa Daudi, Mwokozi wetu, tuongoze kwenye raha ya kweli ambayo hakuna adui anayeweza kuiiba. Amina. 8.0 Dirisha la Kitakachofuata Ushindi huu ni mng'ao mkubwa, lakini si mwisho wa majaribu ya taifa. Karibuni simulizi litageuka kutoka kwenye sala ya pamoja ya Yehoshafati kuelekea kwenye utawala wenye giza wa Yehoramu. Taa ya Daudi bado inawaka kwa uaminifu wa Mungu, lakini upepo unaoizunguka unakuwa mkali zaidi. 9.0 Marejeo kwa Ajili ya Utafiti Zaidi Dillard, Raymond B. 2 Chronicles. Word Biblical Commentary 15. (Ufafanuzi wa kina wa muundo wa kiteolojia). Japhet, Sara. I & II Chronicles: A Commentary. Old Testament Library. (Muhimu kwa kuelewa itikadi na msamiati wa mwandishi). Pratt, Richard L., Jr. 1 & 2 Chronicles. Focus on the Bible. (Inasaidia kuelewa mantiki ya kichungaji ya kitabu hiki). Sailhamer, John. First and Second Chronicles. Everyman’s Bible Commentary. (Inasisitiza matumaini ya Kidaudi na uaminifu wa Mungu). Selman, Martin J. 2 Chronicles. Tyndale Old Testament Commentaries. (Mwongozo wenye utambuzi wa kina wa malengo ya kichungaji).

Alinusurika katika uwanja wa vita, lakini hakuweza kulikwepa neno la Bwana. Rehema ilimrejesha Yehoshafati nyumbani; ukweli ukamsubiri mlangoni. Mfalme aliyesimama karibu mno na kiti cha enzi kilichonajisika, sasa lazima ajifunze upya kuwa hukumu ni milki ya Mungu. Hivyo, sura hii inasonga kutoka kwenye muungano uliotiwa doa kuelekea kwenye haki iliyofanyiwa matengenezo; kutoka kwenye karipio kuelekea kwenye mageuzi ya kiroho; kutoka kwenye kunusurika kuelekea kwenye utii kamili. Hapa, kicho cha Bwana kinashuka kutoka mbinguni hadi ndani ya kumbi za mahakama, na nchi inafundishwa kuwa hakuna uamuzi wa kisheria ambao ni zao la kibinadamu pekee. True judgment is not mere governance of the land, but a sacred duty under the eyes of God; those who sit in the seat of justice are called to act not by human favor, but in the fear of the Lord who judges over all. Yehoshafati mfalme wa Yuda akarudi Yerusalemu nyumbani kwake kwa amani. 2 Yehu mwana wa Hanani mwonaji akatoka kwenda kumlaki, akamwambia mfalme Yehoshafati, Je! Imekupasa kuwasaidia waovu, na kuwapenda wamchukiao Bwana? Kwa ajili ya hayo ghadhabu i juu yako itokayo kwa Bwana. 3 Walakini yameonekana mema ndani yako, kwa kuwa umeyaondoa maashera katika nchi, na moyo wako umeukaza kumtafuta Mungu. 4 Na Yehoshafati akakaa Yerusalemu; akatoka tena kwenda kati ya watu toka Beer-sheba mpaka milima ya Efraimu, akawarudisha kwa Bwana, Mungu wa baba zao... 1.0 Utangulizi Nyakati nyingine, mwanadamu husalimika kidhahiri ili kuanza mchakato wa hukumu ya ndani. Hatari ya nje inapopita, hesabu ya ndani yenye uzito mkubwa huanza. Hiyo ndiyo hali ya hewa inayotawala 2 Mambo ya Nyakati 19. Yehoshafati anarejea akiwa hai kutoka Ramoth-Gileadi (2 Nya 18:31), lakini harejei kama mshindi asiye na hatia. Amesaidiwa na Bwana, lakini kwa upande mwingine, "amewasaidia wasio haki" (19:2). Alipiga yowe wakati wa hatari; sasa ni lazima atege sikio kwa unyenyekevu. Swali la msingi la moyoni katika sura hii ni hili: Je, toba ya kweli inaonekanaje pale uongozi unapoinuka kutoka kwenye lindi la mapatano ya dhambi? Andiko hili linahusu kugeuza kuridhiana (compromise) kuwa mageuzi ya kijasiri. Mwandishi wa Mambo ya Nyakati haruhusu neema kugeuzwa kuwa jambo la kihisia tu. Rehema inamhifadhi Yehoshafati, lakini rehema hiyo hiyo inamnyoosha. Sura hii inafundisha kuwa viongozi wanapopotoka, kurejea kwao lazima kuache alama zinazoonekana. Lazima kufike barabarani, mijini, kwa waamuzi, na katika maisha ya hadhara ya taifa. Ibada haiwezi kubaki madhabahuni pekee; ni lazima ichukue sura ya haki, kwani Mungu anayetafutwa hekaluni ndiye huyo huyo anayepima kila uamuzi wa kisheria (2 Nya 6:20–23; 19:6–7). 2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kiusanifu Sura hii inasimama katika upinzani wa makusudi na 2 Mambo ya Nyakati 18. Katika sura iliyotangulia, Yehoshafati anaungana na Ahabu, ingawa Mikaya alikuwa amekwisha weka wazi uamuzi wa mbinguni: “Nilimwona BWANA ameketi katika kiti chake cha enzi, na jeshi lote la mbinguni limesimama mkono wake wa kuume na mkono wake wa kushoto” (18:18). Sura ya 18 inafungua pazia la mahakama ya mbinguni; sura ya 19 inashusha ukweli huo hadi kwenye mahakama za udongo za Yuda. Waamuzi wa kibinadamu sasa wanapokea amri ya kuhukumu “si kwa ajili ya mwanadamu, bali kwa ajili ya BWANA” (19:6). Dunia lazima ijifunze kutoa mwangwi wa mbingu. Ndani ya muktadha wa kitabu hiki, picha ya Yehoshafati inakamilika hapa. Katika sura ya 17, anawatuma maafisa na Walawi wakiwa na Kitabu cha Sheria (17:7–9). Katika sura ya 18, anateleza kwa kuingia muungano usio na hekima. Katika sura ya 19, anapokea karipio la kinabii na kulijibu kwa vitendo vya mageuzi. Na katika sura ya 20, atakabiliana na uvamizi na kujifunza kuwa “vita si vyenu, bali ni vya Mungu” (20:15). Hivyo, sura ya 19 ni bawaba: masahihisho yanakuwa mwanzo wa mpangilio mpya wa kimungu. Kwa jumuiya ya baada ya uhamisho iliyokuwa imejeruhiwa, ujumbe huu ulikuwa muhimu: uamsho wa kiroho si wa kiibada tu. Unajumuisha mahakama, viongozi, ukweli, na uadilifu wa kijamii. Nyumba ya Mungu na maisha ya raia ni pande mbili za sarafu moja. 3.0 Uchambuzi wa Maandiko 3.1 Nabii Anapokabiliana na Mfalme Lango la Jiji (19:1–3) Yehoshafati anarejea Yerusalemu "kwa amani" (19:1), lakini neno linalomsubiri halina miondoko ya amani. Yehu mwana wa Hanani anakabiliana naye kwa swali lenye makali: “Je! imekupasa kuwasaidia wasio haki, na kuwapenda wale wanaomchukia BWANA? Kwa sababu hiyo ghadhabu imetoka kwa BWANA juu yako” (19:2). Hapa, diplomasia ya Yehoshafati inafichuliwa kama uaminifu uliovurugika. Hata hivyo, karipio hili si hukumu ya kuangamizwa kabisa. “Walakini yameonekana mema ndani yako” (19:3). Nabii anatoa fursa ya matumaini kwa kukumbuka kuwa mfalme "ameuelekeza moyo wake kumtafuta Mungu." Mambo ya Nyakati mara nyingi hukataa kukata tamaa kwa upande mmoja, na hukataa sifa za uongo kwa upande mwingine. Kufeli kwa mfalme ni ukweli mchungu, lakini uaminifu wake wa kwanza pia ni ukweli wa thamani. Hukumu na rehema zimesimama pamoja kama vyombo vya masahihisho ya kimungu (ikitoa mwangwi wa 2 Sam 12 na 2 Nya 16:7–9). 3.2 Kurudi Kunapokuwa Safari ya Kiutendaji (19:4) Aya ya 4 inasawiri toba inayotenda kazi: Yehoshafati “akatoka tena miongoni mwa watu... akawarudisha kwa BWANA” (19:4). Hajifungii ndani kwa aibu au unyogovu; badala yake, anageuza toba yake kuwa kazi ya kichungaji. Anapita katika nchi nzima ili kurekebisha mwelekeo wa watu. Hii inatoa mwangwi wa sala ya Sulemani (2 Nya 6:24-25) na kuthibitisha kuwa uongozi una uzito: kupotoka kwa mfalme kunaweza kujeruhi taifa, lakini kurejea kwake kunaweza kuliponya. 3.3 Mamlaka ya Duniani na Unyenyekevu mbele ya Mahakama ya Juu (19:5–7) Yehoshafati anaweka waamuzi katika miji yenye boma na kuwapa amri nzito: “Angalieni mnavyofanya, kwa maana ninyi hamhukumu kwa ajili ya mwanadamu, bali kwa ajili ya BWANA” (19:6). Hiki ndicho kiini cha kiteolojia cha sura hii: Mungu yu pamoja na waamuzi wanapotoa hukumu. Agizo hili limerithi misingi ya Torati (Kum 1:16-17). Maovu matatu yanaharamishwa kabisa: kutokuwa na ukosefu wa haki, kutopendelea watu, na kutopokea rushwa (19:7). Haya si makosa ya kiufundi tu, bali ni usaliti wa agano la Mungu "asiyependelea watu wala kupokea rushwa" (Kum 10:17). Kirai "kicho cha BWANA" kinamaanisha umakini mkubwa wa kimaadili, ufahamu kuwa kila uamuzi unatolewa chini ya uangalizi wa macho ya Mungu (Zab 82:1-4). True justice is not merely a human task, but a sacred trust before the face of God; every righteous judgment on earth must be rendered in the fear of the Lord, for the eye of heaven stands above every earthly throne. 3.4 Yerusalemu: Kitovu cha Hukumu na Utambuzi (19:8–11) Yehoshafati anaanzisha mahakama kuu Yerusalemu, akihusisha Walawi, makuhani, na wakuu wa jamaa. Hapa, mji wa hekalu unakuwa kitovu cha dhabihu na pia kitovu cha haki. Tofauti kati ya “hukumu ya BWANA” (mambo ya kidini) na “mambo ya mfalme” (mambo ya kiraia) haigawanyi maisha katika sehemu mbili zisizokutana; badala yake, inaonyesha kuwa kila nyanja ya maisha ya mwanadamu inawajibika kwa Mungu. Amri ya mwisho ya mfalme ni wito wa ujasiri: “Tendeni kwa ushujaa, na BWANA atakuwa pamoja na wanyoofu” (19:11). True repentance is not inward sorrow alone, but the visible reordering of a people under the rule of God. 4.0 Tafakari ya Kiteolojia 4.1 Karipio kama Chombo cha Rehema Yehoshafati anahifadhiwa katika sura ya 18 na anachunguzwa katika sura ya 19. Hii inathibitisha kuwa wokovu wa Mungu haufuti utakatifu wake. Masahihisho ni namna ya upendo wa agano: “Yeye ambaye BWANA ampenda, humrudi” (Mit 3:12). Kiongozi asiyeweza kuvumilia masahihisho tayari ameanza safari ya kuanguka. 4.2 Umoja wa Ibada na Haki ya Kijamii Sura hii inakataa kutenganisha utauwa wa siri na uadilifu wa hadhara. Mungu anakataa ibada iliyotengwa na haki (Isa 1:11–17; Mik 6:8). Hekalu halikusudiwi kuwa maficho ya kutorokea uharibifu wa dunia, bali ni tanuru la kuunda watu watakaooakisi tabia ya Mungu katikati ya ulimwengu huo. 4.3 Toba Inayojidhihirisha katika Muundo Toba si hisia ya muda mfupi ya majuto; ni urejesho wa mpangilio. Katika Mambo ya Nyakati, kurudi kwa Mungu kunajidhihirisha kupitia madhabahu yanayotengenezwa, makuhani wanaowekwa wakfu, na mahakama zinazoagizwa kutenda haki. Neema inaunda mfumo wa maisha ya kiaminifu. 4.4 Shauku ya Mwamuzi wa Kweli (Masihi) Yehoshafati, pamoja na mageuzi yake, bado alikuwa binadamu aliyefanya makosa. Hivyo, sura hii inaamsha kiu ya kumtamani Mwana wa Daudi ambaye atahukumu bila upendeleo wala rushwa—Yule ambaye “Roho wa BWANA atakaa juu yake,” ambaye “hatahukumu kwa kufuata kile macho yake yanachoona,” bali “kwa haki atawahukumu maskini” (Isa 11:2–4). Kile ambacho Yehoshafati alikielekea, Masihi anakikamilisha kwa utimilifu. 5.0 Matumizi kwa Maisha ya Leo Pokea masahihisho kama zawadi ya rehema. Ukweli unaoumiza kiburi chako ndio unaookoa maisha yako. Kiri miungano isiyo na afya kwa uaminifu. Si kila ushirikiano wa kimkakati una baraka za kimungu. Toba lazima irekebishe ilichoharibu. Usiishie kukiri dhambi; anza mchakato wa kurejesha kilichopotea. Leta kicho cha Bwana katika kumbi za maamuzi. Iwe ni katika biashara, familia, au uongozi, hukumu yako ni mali ya Mungu. Kataa kila namna ya rushwa na upendeleo. Hata "rushwa" ndogo ya kupata sifa au kulinda hadhi ni usaliti kwa haki. 6.0 Maswali ya Kujitathmini Ni wapi ukaribu wako na watu wasio sahihi umefuta mipaka ya uaminifu wako kwa Mungu? Je, toba yako imeishia kwenye "majuto" au imevuka na kuwa "mageuzi"? Ni maeneo gani ya maisha yako ambapo "upendeleo" au "urahisi" unakuzuia kutoa hukumu ya haki? Ungebadili nini leo ili kuifanya toba yako ionekane kwa vitendo katika jamii yako? 7.0 Sala ya Kuhitimisha Bwana wa haki, tukutane pale ambapo kuridhiana kumesababisha tusiwe na ulinzi wa kiroho. Asante kwa rehema inayookoa na ukweli unaonyoosha. Usituruhusu tujifiche mbali na karipio Lako la upendo. Weka kicho Chako ndani ya mioyo yetu kama nanga. Nyoosha kila kilichopindishwa na takasa kila kilichonunuliwa na tamaa. Tufundishe kupenda haki kwa sababu tunakupenda Wewe. Ibada yetu isishishie kwenye nyimbo za madhabahuni; iingie kwenye lugha zetu, uongozi wetu, na miamala yetu ya kila siku. Na kupitia Mwana mkuu wa Daudi, tufanye kuwa watu wanyoofu mbele ya macho Yako. Amina. 8.0 Mwonekano wa Sura Inayofuata Ingawa mahakama zimerekebishwa na nchi imeelekezwa upya, jaribio kuu la Yehoshafati halitakuja kupitia neno la nabii, bali kupitia vumbi la majeshi mipakani. Katika sura ya 20, Yuda itagundua ikiwa haki iliyorejeshwa inaweza kugeuka kuwa imani thabiti wakati wa tishio la kuangamia. 9.0 Marejeo kwa Ajili ya Utafiti Zaidi Dillard, Raymond B. 2 Chronicles. (Uchambuzi wa kina wa mantiki ya mageuzi). Hill, Andrew E. 1 and 2 Chronicles. (Inaunganisha uongozi wa zamani na changamoto za leo). Japhet, Sara. I & II Chronicles: A Commentary. (Msingi wa kitaaluma kuhusu lugha ya mwandishi). Pratt, Richard L., Jr. 1 & 2 Chronicles. (Inafafanua teolojia ya agano). Selman, Martin J. 2 Chronicles. (Inagusia uhusiano wa hekalu na ufalme).

Baadhi ya magofu huanza kubomoka muda mrefu kabla ya mawe kuanza kuanguka. Huanza pale moyo mwaminifu unapoketi karibu sana na kiti cha enzi kisicho na imani, wakati sifa za uongo zinapokaribishwa kama unabii, na wakati neno la Mungu linapochukuliwa kama kero badala ya nuru. Katika sura hii, Yehoshafati hamuachi BWANA moja kwa moja; anafanya maelewano kupitia urafiki na ushirika usiofaa. Ahabu hazimi sauti ya mbinguni; anakusanya tu sauti kubwa za duniani ili kuifunika sauti hiyo. Hata hivyo, Mungu aliye hai bado anatawala juu ya kelele hizo. Bado anazungumza. Bado anahukumu. Na, kwa rehema, bado anasikia kilio cha mfalme ambaye hakupaswa kuwepo kwenye uwanja huo wa vita kabisa. Hii ni sura inayohusu gharama ya utii uliotiwa ukungu na rehema ya Mungu inayokutana na mtu aliyetubu katikati ya ushirika wake mbaya. God’s truth is not measured by the number of voices that applaud it, the splendor of its stage, or the power of those who support it; often it stands alone in the middle of noise, authority, and religious performance. At the gate of Samaria it became clear that spiritual danger does not always arrive in the form of obvious evil, but often dressed in honor, confidence, and public applause—yet the true word of God remains firm, even when it is carried by a single voice. Basi, Yehoshafati alikuwa na mali na heshima tele, tena akafanya ujamaa na Ahabu. 2 Hata baada ya miaka kadha wa kadha akamshukia Ahabu huko Samaria. Ahabu akamchinjia kondoo na ng'ombe tele, yeye na watu waliokuwa pamoja naye, akamshawishi ili apande pamoja naye waende Ramoth-gileadi. 3 Ahabu, mfalme wa Israeli, akamwambia Yehoshafati, mfalme wa Yuda, Je! Utakwenda nami mpaka Ramoth-gileadi? Akamjibu, Mimi ni kama wewe, na watu wangu kama watu wako; nasi tutakuwa pamoja nawe vitani.... 1.0 Utangulizi Si kila hatari ya kiroho hufika kama uasi wa wazi au uasi mkuu. Baadhi ya hatari huja zikiwa zimepambwa kwa heshima, diplomasia, uhusiano wa kifamilia, na mikakati ya pamoja ya kijeshi. Hazituombi kumkana Mungu hadharani; zinatuomba tu kusimama karibu vya kutosha na kile kilichopotoka kiasi kwamba roho inaanza kuuita mkengeuko kuwa ni "hekima ya kimkakati." Hivyo ndivyo jeraha lililopo ndani ya 2 Mambo ya Nyakati 18. Yehoshafati amepambwa kama mfalme mwema—mmoja aliyemtafuta BWANA, akaondoa kuta za ibada ya uongo, na kutuma walimu wakiwa na Kitabu cha Torati kupitia Yuda yote (2 Nya 17:3–9). Lakini hata mfalme mwema anaweza kufanya uamuzi wa maafa. Nguvu za kiroho katika sura moja haziondoi hitaji la utambuzi (discernment) makini katika sura inayofuata. Swali la msingi la moyoni katika sura hii ni hili: Je, nini hutokea wakati mtu anayemtafuta BWANA anapotembea kwa ukaribu sana na mtu anayelipinga neno Lake kwa makusudi? Andiko hili linahusu utambuzi unaogeuka kuwa utii wenye gharama kubwa. 2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi Sura ya 18 inasimama kama mgeuko mkubwa kati ya mwanzo mzuri wa Yehoshafati katika sura ya 17 na mwitikio wake wa kurekebisha makosa katika sura za 19 na 20. Mpangilio huu si wa bahati mbaya; mwandishi wa Mambo ya Nyakati anatunga historia ya kiteolojia kwa ajili ya watu wa agano waliojeruhiwa. Anataka wasomaji waone kwamba hata mfalme anayefanya matengenezo makubwa anaweza kuteleza katika maelewano ya dhambi, na kwamba suala la msingi si werevu wa kidiplomasia bali ni kama mfalme anabaki chini ya mamlaka ya neno la BWANA. Ingawa sura hii inafanana sana na 1 Wafalme 22:1–40, kuwekwa kwake katika kitabu cha Mambo ya Nyakati kunasisitiza jambo la kipekee: mfalme wa ukoo wa Daudi hapaswi kuazima usalama wake kutoka kwa nyumba yenye uovu. Hili ni somo muhimu katika kitabu ambacho wafalme wanapimwa kwa kipimo kimoja kikuu: je, “wanamtafuta BWANA”? (2 Nya 14:4; 15:12; 17:4; 19:3). Ushirika wa Yehoshafati na Ahabu unakuwa zaidi ya kosa la kidiplomasia; unakuwa ufa wa kiteolojia unaotishia msingi wa kiroho wa taifa. Kwa wasomaji wa baada ya uhamisho (post-exilic audience), somo hili lilikuwa kali. Jamii ndogo iliyokuwa inajaribiwa kuishi kwa kukubaliana na mataifa jirani ili kunusurika ilihitaji kusikia kuwa maisha ya agano hayahifadhiwi kwa kutegemea mamlaka yaliyopotoka. Wakati ujao wa watu wa Mungu hautegemei ushirika wenye manufaa wa kisiasa, bali unategemea utii wa unyenyekevu na kusikiliza sauti ya kweli ya kinabii. 3.0 Kupita Katika Maandiko 3.1 Utajiri, Ushirika, na Ufa wa Kwanza wa Utambuzi (18:1–4) Sura inaanza kwa kubainisha kuwa Yehoshafati alikuwa na “utajiri na heshima tele” (2 Nya 18:1). Kisha inafuata hatua ya mgeuko: “akaungana na Ahabu kwa kuoana” (18:1). Mwandishi anaweka ufanisi kando ya mtego wa kiroho. Baraka inafuatiwa na jaribu la utambuzi. Ahabu anampokea Yehoshafati kwa ukarimu wa kifahari, anachinja wanyama wengi kwa ajili ya karamu, na kumshawishi ajiunge naye katika kampeni ya Ramoth-Gileadi (18:2–3). Mlo ule ni mbinu ya ushawishi wa kisiasa; urafiki unatumika kama shinikizo. Sura inaanza kwa kuonyesha kuwa uovu mara nyingi hufanya kazi kupitia ukaribishaji na urafiki kabla ya kutumia shinikizo la wazi la kijeshi. Jibu la Yehoshafati linaonyesha kuwa hajapoteza silika yake yote ya kiroho: “Uulize kwanza, nakuomba, kwa neno la BWANA” (18:4). Bado anajua kwamba wafalme lazima waishi chini ya sauti ya Mungu, si chini ya matamanio ya kifalme pekee. Hilo linaakisi hitaji la mfalme kubaki chini ya Torati ya Mungu (Kum 17:18–20). Lakini msiba wa Yehoshafati hapa ni kwamba anauliza swali sahihi huku akiwa tayari ameshaingia katika mpangilio usio sahihi wa kimazingira. 3.2 Manabii Mia Nne na Mvuto wa Ushawishi wa Kidini (18:5–11) Ahabu anakusanya manabii mia nne ambao wanazungumza kwa sauti moja ya ushindi: “Kwea; kwani Mungu ataitia mkononi mwa mfalme” (18:5). Ujumbe wao una uhakika, umoja, na ni wenye manufaa ya kisiasa. Unasikika kama wa kidini, kizalendo, na wenye kutia moyo, lakini haubebi uzito wa ukweli wa mbinguni. Ni sauti zinazotoa baraka kwa matamanio ya wenye mamlaka. Yehoshafati anahisi utupu wa kiroho katika kelele hizo: “Je! Hayupo hapa mwingine, nabii wa BWANA...?” (18:6). Anasikia tofauti kati ya lugha ya kidini na neno lililo hai. Si kila utendaji wa kiroho ni unabii wa uaminifu; baadhi ya sauti zipo ili tu kuhalalisha siasa na matamanio ya wenye nguvu. Sedekia anatengeneza pembe za chuma kuonyesha ushindi (18:10). Igizo hili ni la kuvutia na lenye mvuto, lakini sura inatuonya: usichanganye uhakika wa kidrama au nguvu ya ishara na ufunuo wa kweli kutoka kwa Mungu. 3.3 Mikaya na Gharama ya Kunena Chini ya Mamlaka ya Mungu (18:12–27) Kabla ya Mikaya kusema neno, mjumbe anamshawishi akubaliane na wengi ili mambo yaende vizuri (18:12). Ikulu ya Ahabu tayari inajaribu kudhibiti sauti ya kinabii kabla neno halijasemwa. Mikaya anajibu kwa kauli thabiti ya uaminifu wa kinabii: “Kama BWANA aishivyo, nitakachosema Mungu wangu, hicho nitakinena” (18:13). Maono yake ya “kondoo waliotawanyika milimani” (18:16) ni pigo la ukweli kwa Ahabu. Inamaanisha mfalme anayekataa neno la kweli anawaacha watu wake bila ulinzi na bila uongozi sahihi (Hes 27:17; Eze 34:5). Kisha, anafunua mahakama ya mbinguni ambapo BWANA ametawazwa juu ya majeshi yote (18:18). Ahabu anaweza kutawala manabii na majeshi ya Samaria, lakini hamiliki ukweli wa ulimwengu. Dhana ya “roho ya udanganyifu” (18:20–22) lazima isomwe kama tendo la hukumu (judicial handing over), si uongo wa kimungu. Kwa sababu Ahabu alikataa ukweli kwa muda mrefu (1 Waf 21:20), Mungu anamwachia katika udanganyifu anaoutamani kama njia ya hukumu (2 Nya 18:21; Rum 1:24–28). Ukweli hapa unapigwa makofi na kufungwa gerezani (18:23–26), lakini neno la mwisho la Mikaya linabaki kuwa kipimo cha historia: “Wewe ukirudi mradi usalama, BWANA hakunena kwa mimi” (18:27). Mchanganyiko na hekima ya kibinadamu vinaweza kumpeleka mtu wa Mungu katikati ya hatari, lakini rehema ya Bwana bado husikia kilio cha anayemgeukia; kwa maana mipango ya mwanadamu hushindwa, mavazi ya kujificha hayawezi kuzuia hukumu ya Mungu, lakini sauti ya toba na utegemezi bado hupata msaada kutoka kwake. 3.4 Uwanja wa Vita na Rehema Inayoingilia Kati (18:28–34) Ahabu anajigeuza sura ili kukwepa unabii kwa mbinu za kijeshi, huku Yehoshafati akiingia vitani akiwa na mavazi yake ya kifalme (18:29). Ahabu anaamini anaweza kumzidi werevu Mungu. Lakini huwezi kukwepa neno lililonenwa kutoka kwenye kiti cha enzi cha Mungu. Wakati Washami wanapomzunguka Yehoshafati, mwandishi anasisitiza kitovu cha kiteolojia cha wakati ule: “Yehoshafati akalia, BWANA akamsaidia; Mungu akawageuza watoke kwake” (18:31). Yehoshafati anaokolewa si kwa sababu ushirika wake ulikuwa wa hekima, bali kwa sababu BWANA ni mwenye rehema kwa wale wanaolia Kwake hata katikati ya makosa yao. Ahabu anapigwa na mshale unaoonekana kuwa wa bahati (18:33). Lakini simulizi za Biblia zinapenda kejeli hii: kile kinachoonekana kama bahati kwa wanadamu, kinaongozwa na Mungu. Mfalme aliyejificha anapatikana; mfalme aliyevaa silaha anachomwa. Kufikia jioni, mfalme aliyekataa neno anakufa, na neno la Mikaya linathibitishwa (18:34). Unabii, si propaganda, ndio unaoongoza historia. Maelewano mabaya yanaweza kumleta mwenye haki karibu na upanga, lakini sauti ya kumlilia Bwana haipotei bure; katikati ya vurugu za vita ilionekana wazi kwamba hila za wanadamu haziwezi kugeuza hukumu ya Mungu, lakini rehema yake bado humwokoa anayemgeukia kwa moyo uliotetemeka. 4.0 Tafakari ya Kiteolojia 4.1 Kumtafuta BWANA Kunahitaji Zaidi ya Kuuliza Maswali Yehoshafati anauliza neno la BWANA, na hilo ni jambo jema. Lakini utambuzi haujakamilika wakati mtu anauliza swali sahihi huku akibaki katika ushirika mbaya. Katika Mambo ya Nyakati, kumtafuta Mungu kunajumuisha kupanga upya uaminifu na maisha yako, si tu kutumia misamiati ya kidini (2 Nya 15:2; 19:3). 4.2 Ufalme Chini ya Neno la Kinabii Mfalme wa Israeli hakuwa mamlaka ya mwisho; alipaswa kuwajibika kwa agano, sheria, na manabii. Ahabu alitaka unabii uwe chombo cha kuhalalisha mipango yake, si nuru ya kurekebisha njia zake. Hii inaakisi muundo wa msingi wa Biblia: hakuna kiti cha enzi cha duniani kilicho juu ya neno la Mungu. 4.3 Baraza la Mbinguni na Mamlaka ya Duniani Maono ya Mikaya yanatukumbusha kuwa siasa za wanadamu zinafanyika chini ya utawala wa juu zaidi usioonekana. BWANA ametawazwa; majeshi ya mbinguni yanasimama mbele Yake (2 Nya 18:18). Historia haiongozwi na majeshi au ushawishi wa ikulu, bali na Mungu anayehukumu kwa haki. 4.4 Rehema na Toba Katika Maelewano Yehoshafati alistahili matokeo ya ushirika ule, lakini kilio chake kilikutana na rehema. Sura hii inatufundisha kuwa unyenyekevu hufungua mlango wa ukombozi hata tunapojikuta katika matatizo tuliyoyasababisha wenyewe (2 Nya 7:14). Inatuelekeza kwa Mwana mkuu wa Daudi (Yesu) ambaye ufalme wake umejengwa juu ya ukweli na ambaye hakuwahi kuwapotosha kondoo Wake. 5.0 Matumizi katika Maisha Chagua Washirika kwa Umakini: Kataa ushirika unaodhoofisha utii wako wa kiroho ili tu uendelee kuwa na manufaa kwa wengine au ukubalike. Tofautisha Kati ya Propaganda na Unabii: Usichanganye makofi ya watu wengi na uwepo wa ukweli. Pima kila sauti kwa neno la Mungu. Usiulize Neno la Mungu kwa Maamuzi Ambayo Umeshalazimisha: Zingatia pale unapotafuta baraka kwa mipango ambayo tayari unaijua ni kinyume na neno la Mungu. Ujasiri wa Kuwa Peke Yako: Jenga ujasiri wa kusimama na ukweli hata kama utabaki pweke mbele ya manabii mia nne wanaopiga kelele kinyume chake. Kimbilia Rehema Katika Shida: Mlilie Mungu haraka wakati makosa yako yanapoanza kukuzonga na kukupa huzuni. 6.0 Maswali ya Tafakari Ni urafiki gani katika maisha yangu umeanza kutia ukungu uwezo wangu wa kuona ukweli wa Mungu kwa uwazi? Je, ninasikiliza sauti zinazoniambia kile ninachotaka kusikia, au zile zinazoniambia kile Mungu anachosema kweli? Ni wapi nimejaribu kusema “uulize neno la BWANA” huku nikiwa tayari nimeshafanya uamuzi wangu moyoni? Je, nina ujasiri wa kusimama na ukweli hata kama nitabaki pweke gerezani kama Mikaya? 7.0 Sala ya Itikio Bwana wa kweli, tuepushe na kuketi katika mabaraza yanayopindisha ukweli kwa ajili ya heshima na urafiki wa duniani. Pasua ukungu wa maelewano mioyoni mwetu. Tufanye tupende neno Lako la marekebisho kuliko makofi ya walimwengu. Tufundishe kuitambua sauti Yako katikati ya kelele nyingi. Na tunapojikwaa na kuingia katika ushirika usiofaa, tusikie tunapolilia rehema Zako kwa haraka. Tuimarishe kusimama na ukweli, kupitia Mwana mkuu wa Daudi, aliye Ukweli na Mchungaji wetu. Amina. 8.0 Dirisha la Yanayofuata Yehoshafati anapona uwanja wa vita, lakini safari yake ya kujifunza bado haijaisha. Anaporudi nyumbani, anakutana na nabii Yehu. Swali la Yehu litakata ndani: “Je! Imekupasa kuwasaidia waovu, na kuwapenda wale wanaomchukia BWANA?” (2 Nya 19:2). Lakini karipio hili litazaa matunda ya matengenezo makubwa zaidi ya haki na ibada katika Yuda. 9.0 Orodha ya Vitabu Dillard, Raymond B. 2 Chronicles. (WBC 15). Mchango mkubwa katika kuelewa muundo wa fasihi na kiteolojia wa Mambo ya Nyakati. Japhet, Sara. I & II Chronicles: A Commentary. (OTL). Inajikita katika sauti ya kipekee ya mwandishi katika muktadha wa baada ya uhamisho. Klein, Ralph W. 2 Chronicles: A Commentary. (Hermeneia). Muhimu kwa uchambuzi wa kulinganisha na vitabu vya Wafalme na maana ya asili ya maandiko. Sailhamer, John. First and Second Chronicles. (Everyman’s). Inafaa kwa kufuatilia teolojia ya Kidaudi, agano, na mambo ya hekalu. Selman, Martin J. 2 Chronicles. (Tyndale). Ni wazi na cha kichungaji, kikisisitiza toba, ibada, na urejesho wa kiroho.

Baadhi ya falme hutumainia kuta, nyingine farasi, na nyingine uvumi wa umuhimu wao wenyewe. Lakini hapa, Yuda inafundishwa kuishi kwa namna nyingine. Kabla ya jeshi kuhesabiwa, moyo lazima ufundishwe. Kabla ya mipaka kulindwa, agano lazima likumbukwe. Katika miaka ya kwanza ya utawala wa Yehoshafati, mwandishi wa Mambo ya Nyakati anaonyesha taifa dhaifu kuwa usalama wa kweli hauzaliwi kwanza kutokana na shinikizo la kijeshi, bali kutokana na ufalme uliopangwa upya chini ya kicho cha BWANA. Taa za ufalme huendelea kuwaka pale tu Kitabu kinapofunguliwa tena. Usalama wa kweli wa taifa haujengwi kwanza kwa kuta zilizo imara, askari waliopangwa vizuri, au mipaka iliyolindwa kwa uangalifu, bali kwa moyo wa kiongozi anayemtafuta Bwana kwa uaminifu na kuweka ufalme wake chini ya mamlaka ya Mungu; pale sanamu zinapokataliwa na agano linapoheshimiwa, ndipo nguvu ya kweli huanza kukaa juu ya nchi. Na Yehoshafati mwanawe akatawala mahali pake, akajitia nguvu juu ya Israeli. 2 Akaweka jeshi katika miji yote yenye maboma ya Yuda, akatia na askari walinzi katika nchi ya Yuda, na katika miji ya Efraimu, aliyoitwaa Asa babaye. 3 Naye Bwana alikuwa pamoja na Yehoshafati, kwa kuwa alikwenda katika njia za kwanza za Daudi babaye, asiyatafute mabaali; 4 lakini alimtafuta Mungu wa baba yake, akaenda katika amri zake, wala si katika matendo ya Israeli.... 1.0 Utangulizi Mara nyingi binadamu hukimbilia nguvu zinazoonekana kwanza. Tunajenga ngome, tunajipanga, tunajiandaa, na kufanya makadirio ya kimkakati. Hakuna jambo lolote kati ya hayo ambalo ni kosa lenyewe; Yehoshafati anafanya baadhi ya mambo hayo katika sura hii. Lakini 2 Mambo ya Nyakati 17 linauliza swali la msingi na la ndani zaidi: Ni nini hasa kinachofanya watu wawe salama? Je, amani hatimaye hujengwa na idadi ya askari, njia za usambazaji rasilimali, na miji iliyolindwa? Au amani hushuka pale ambapo watu wanafundishwa tena kumtafuta Mungu aliye hai? Andiko hili linahusu uongofu wa mamlaka kuwa uaminifu wa agano. Yehoshafati anarithi ufalme uliogawanyika ambao bado unateswa na maelewano ya dhambi ya vizazi vilivyopita. Hata hivyo, sura hii haimshangilii kwanza kama jemedari stadi wa kijeshi. Inamsifu kwa sababu “BWANA alikuwa pamoja na Yehoshafati” alipotafuta “Mungu wa baba yake” na si Mabaali (2 Nya 17:3-4). Anaondoa ibada pinzani, anatuma walimu nchi nzima wakiwa na “Kitabu cha Torati ya BWANA” (17:9), na anaona kicho cha BWANA kikiangukia falme zinazozunguka (17:10). Lengo la sura hii liko wazi: ufalme huwa na nguvu zaidi unapotakaswa, unapotayarishwa, na unapoongozwa chini ya utawala wa Mungu. Hii ni historia ya kiteolojia kwa ajili ya watu waliojeruhiwa baada ya maafa makubwa; inawaambia kuwa urejesho wa kweli hauanzi na maonyesho ya nje, bali unaanza na kumtafuta Mungu. 2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi Sura ya 17 inaanza simulizi pana la Yehoshafati (2 Nya 17-20). Mpangilio huu ni muhimu sana. Rehoboamu alionyesha hali ya kutokuwa thabiti, Abiya alipigania uaminifu uliolenga hekalu, na Asa alianza vyema lakini akaanguka katika ugonjwa wa kutokumtegemea Mungu (2 Nya 12; 13; 16). Yehoshafati anakuja kama mfalme anayerejesha nuru, ingawa sura za baadaye zitaonyesha kuwa hata wafalme wema wanaweza kuwa na udhaifu wa kimaadili. Mwandishi wa Mambo ya Nyakati harudii tu historia ya vitabu vya Wafalme. Anasimulia upya yaliyopita ya Yuda kwa ajili ya jamii ya baada ya uhamisho inayouliza jinsi utambulisho wa agano unavyoweza kufanywa upya baada ya kuporomoka kwa kila kitu. Hivyo, anasisitiza mambo yanayowaimarisha watu wa Mungu: kumtafuta BWANA, kuondoa ibada ya uongo, kuheshimu kumbukumbu ya Kidaudi, na kurejesha mafundisho ya sheria ya Mungu. Sura hii pia inaakisi maono ya Kumbukumbu la Torati kuhusu ufalme: mfalme hapaswi kuwa juu ya sheria, bali anapaswa kuishi chini ya Torati ya Mungu (Kum 17:18-20). Kwa hiyo, ukuu wa Yehoshafati hautokani na kujitegemea kwake, bali unatokana na jinsi anavyoiunganisha Yuda na hadithi ya agano. Katika Mambo ya Nyakati, ibada na maisha ya umma ni kitu kimoja na haviwezi kutenganishwa. 3.0 Kupita Katika Maandiko 3.1 Nguvu Inayoanza na Kumtafuta Mungu (2 Nya 17:1-6) Yehoshafati “akajitia nguvu juu ya Israeli” (17:1). Huo ni uhalisia wa kisiasa; ufalme wa kaskazini ni ndugu lakini pia ni tishio. Hivyo, anaweka majeshi katika miji yenye ngome na kuanzisha doria katika maeneo ya kimkakati (17:2). Lakini mwandishi anatoa maelezo ya ndani zaidi mara moja: “BWANA alikuwa pamoja na Yehoshafati” (17:3). Kwa nini? Kwa sababu alitembea katika njia za kwanza za Daudi, hakutafuta Mabaali, bali alimtafuta BWANA na kutembea katika amri Zake badala ya kufuata “matendo ya Israeli” ($17:3-4$). Tofauti hapa si kati ya kusini na kaskazini kijiografia pekee; ni kati ya ibada ya kweli na ya bandia, kati ya utii wa agano na kuiga utamaduni usiofaa. Neno kutafuta (seek) ni moja ya maneno makuu ya tathmini katika kitabu hiki (2 Nya 15:2; 16:12; 20:4). Wafalme wanapimwa kwa kile wanachokifuata. Moyo wa Yehoshafati “ulijitapa (lifted up) katika njia za BWANA” (17:6). Hii ni kauli ya kushangaza, kwani moyo ulioinuka mara nyingi huashiria kiburi. Hapa, inamaanisha ujasiri mtakatifu—uhakika usiojikita katika nafsi, bali katika utii. Hivyo, anabomoa mahali pa juu na Maashera, akitekeleza hitaji la Kumbukumbu la Torati la kuharibu ibada pinzani. 3.2 Wakati Kitabu Kinaposafiri Katika Nchi (2 Nya 17:7-9) Hiki ndicho kitovu cha kiteolojia cha sura hii. Katika mwaka wa tatu wa utawala wake, Yehoshafati anatuma maofisa, Walawi, na makuhani katika Yuda yote “wakiwa na Kitabu cha Torati ya BWANA” ili kuwafundisha watu (17:7-9). Maelezo haya ni muhimu sana; matengenezo hayawezi kudumu kwa hisia pekee. Sanamu zinaweza kuondolewa, lakini ikiwa watu hawatafundishwa upya, utupu uliopo utakaribisha sanamu mpya hivi karibuni. Kwa hiyo, Kitabu lazima kitembee. Agano lazima likaririwe tena. Vijiji lazima visikie BWANA ni nani na maisha yanayostahili watu Wake ni yapi (Kum 6:4-9; 31:9-13). Zingatia ushirikiano huu: wakuu, Walawi, na makuhani. Serikali, ibada, na ufundishaji si vitu vilivyotengwa. Katika Yuda, afya ya jamii inategemea kumbukumbu ya agano. Mfalme hachukulii mafundisho ya Maandiko kama jambo la ziada; ni sehemu ya uongozi na uendeshaji wa nchi. Hili ni kielelezo cha kile kinachokuja baadaye ambapo sheria inasomwa na kufafanuliwa kwa jamii iliyorejeshwa (Neh 8:1-8). Uponyaji wa kweli wa taifa hauanzi kwa upanga, hofu, au nguvu za utawala, bali kwa Neno la Bwana kusafirishwa kutoka mji hadi mji, likiingia mioyoni mwa watu na kuwarejesha kwenye agano; pale ukweli wa Mungu unapofundishwa kwa uaminifu, ndipo watu hujengwa upya kutoka ndani. 3.3 Uzito wa Uwepo wa Mungu mbele ya Mataifa (2 Nya 17:10-11) Matokeo ya utii huu ni ya haraka na ya kushangaza: “kicho cha BWANA kikaangukia falme zote za nchi” zilizozunguka Yuda, na hawakumfanyia Yehoshafati vita (17:10). Baadhi ya Wafilisti wanaleta zawadi; Waarabu wanaleta makundi ya wanyama (17:11). Hapa, mwandishi anafungua dirisha pana zaidi. Amani ya Yuda haifafanuliwi kwa mikataba ya werevu bali kwa tendo la kimungu. BWANA anaweka hofu juu ya mataifa. Hii inaakisi ahadi za awali za agano kwamba utii ungeleta usalama (Law 26:6; Kum 28:1-10). Pia inadokeza tumaini kubwa la kibiblia: siku moja mataifa yatatambua utukufu wa Mungu na kuleta kodi Sayuni (Zab 72:10-11; Isa 2:2-4). 3.4 Utaratibu wa Utawala Unavyoakisi Utaratibu wa Mungu (2 Nya 17:12-19) Sura inaishia na orodha ndefu: ngome, miji ya bohari, vifaa, majemadari, na majeshi. Maelezo haya si mzigo wa maneno tu; katika Mambo ya Nyakati, utaratibu (order) ni suala la kiteolojia. Yehoshafati anazidi kuwa “mkuu sana” (17:12), lakini ukuu wake si fahari ya bahati mbaya; ni uwajibikaji uliopangwa. Kumtafuta Mungu hakuzalishi uzembe. Yehoshafati si mwanamaombi anayeelea juu ya ulimwengu; anafundisha sheria, anaimarisha miji, na kuuandaa ufalme. Kumtumaini Mungu na kuchukua hatua za busara huenda pamoja. Zaburi 20:7 hailaumu maandalizi yote, inalaumu utegemezi uliopotea: “Hawa wanataja magari na hawa farasi, bali sisi tutalitaja jina la BWANA.” Wakati ibada ikiwa kitovu, maisha ya umma yanapata mpangilio sahihi. Amani ya kweli si mali ya taifa kujitwalia kwa nguvu zake, bali ni zawadi ya Mungu inayokaa juu ya watu wanaomcha, wanaopanga maisha yao kwa hekima, na wanaoweka ibada katikati; pale utaratibu, utakatifu, na neema ya Mungu vinapokutana, ufalme husimama salama chini ya kivuli cha fadhili zake. 4.0 Tafakari ya Kiteolojia Kumtafuta BWANA ndio Mstari wa Utengano: Mambo ya Nyakati linaona historia kupitia lenzi ya ibada. Mgawanyiko wa kweli si utajiri au uwezo wa kijeshi, bali ni kama watu wanamtafuta BWANA au wanatafuta mbadala (Baali na Ashera). Mageuzi ya Yehoshafati si pambo la kidini tu; ni vita vya agano. Ufundishaji kama Tendo la Ukarabati wa Taifa: Yehoshafati anajua kuwa ujinga si jambo la kawaida. Watu wasio na Kitabu wanakuwa rahisi kushambuliwa na ibada za kigeni na upendo usio na mpangilio. Kufundisha sheria ni ukarabati; kunarejesha kumbukumbu na kuwakumbusha watu wito wao. Amani Hutolewa, Haibuniwi: Hofu inayowaangukia mataifa ni zawadi. Yuda inajiandaa kwa busara, lakini amani hatimaye inapokelewa kutoka kwa BWANA. Usalama ni neema kabla ya kuwa mafanikio ya kibinadamu. Yehoshafati Anadokeza Mfalme Mkuu Zaidi: Mfalme huyu anastahili sifa, lakini yeye si wa mwisho. 2 Mambo ya Nyakati 17 linachochea tumaini kwa ajili ya Mwana mkuu wa Daudi ambaye atamtafuta Baba kikamilifu, atafundisha Neno la Mungu kikamilifu, na kuleta mataifa si katika kicho tu, bali katika uaminifu (allegiance) wa furaha (Mt 12:42). 5.0 Matumizi katika Maisha (Application) Jenga upya kitovu kwanza: Maisha yanaweza kuwa na mpangilio mzuri lakini yakawa tupu kiroho. Rejesha ibada katika kitovu cha ratiba yako. Rudisha Maandiko katika mzunguko: Weka Biblia katika mazungumzo ya nyumbani, kanisani, na katika jamii. Neno lazima "litembee." Ondoa mambo yanayoshindana na Mungu: Usiondoe tu mabaya ya wazi; ondoa pia mazuri yanayochukua nafasi ya BWANA. Kataa uchaguzi wa uongo kati ya maombi na maandalizi: Omba kana kwamba kila kitu kinategemea Mungu; fanya kazi kana kwamba unaandaa njia kwa ajili Yake. Pima nguvu kwa utii: Usipime ufanisi wako kwa makofi ya hadhara, bali kwa kiwango ambacho moyo wako unatii Neno Lake. 6.0 Maswali ya Tafakari Je, nitafuta nini hasa kwa ajili ya usalama wangu hivi sasa? Ni sehemu gani ya maisha yangu ambapo Neno la Mungu limekuwa "jembamba" au limesahaulika? Je, ninachanganya mpangilio wa nje (organization) na afya ya kweli ya kiroho? Ni "miungu" ipi ya utamaduni ambayo nimeiruhusu ichafue utii wangu? 7.0 Sala ya Itikio Ee BWANA, Mungu wa baba zetu, fundisha mioyo yetu kukutafuta Wewe kabla hatujatafuta salama, uso Wako kabla ya ulinzi wetu, na Neno Lako kabla ya mbinu zetu. Tuma Kitabu Chako tena kupitia miji ya maisha yetu. Acha vyumba vilivyotelekezwa visikie sauti Yako. Acha tabia zilizosahaulika zije chini ya mwanga Wako. Tupe ujasiri katika njia Zako—si kiburi kinachojiamini, bali moyo ulioinuliwa unaofurahia utii. Lipe taifa Lako amani inayotokana na uwepo Wako, kupitia Mwana mkuu wa Daudi, hekima yetu, amani yetu, na Mfalme wetu. Amina. 8.0 Dirisha la Yanayofuata Hata mwanzo mzuri unaweza kukutana na urafiki wa hatari. Katika sura inayofuata, Yehoshafati anaingia katika ushirika na Ahabu, na swali linakuwa gumu: Je, mfalme anayefundisha ukweli bado anaweza kupoteza upeo wake anapotembea karibu sana na kiti cha enzi kilichochafuka na maelewano ya dhambi? 9.0 Orodha ya Vitabu Dillard, Raymond B. 2 Chronicles. (WBC 15). Uchambuzi makini wa kimaandiko wenye msisitizo mkubwa kwenye muundo na mandhari ya Mambo ya Nyakati. Japhet, Sara. I & II Chronicles: A Commentary. (OTL). Inasaidia sana katika teolojia ya mwandishi na mtazamo wa baada ya uhamisho. Klein, Ralph W. 2 Chronicles: A Commentary. (Fortress Press). Inajikita katika muktadha wa kihistoria na malengo ya kiteolojia ya kitabu. Selman, Martin J. 2 Chronicles. (Tyndale). Ni kifupi na cha kichungaji, kikiwa na unyeti mzuri kwa miunganisho ya Biblia nzima. Williamson, H. G. M. 1 and 2 Chronicles. (Eerdmans). Ni cha thamani kwa uchambuzi wa kifasihi na mbinu za uhariri za mwandishi. Sailhamer, John. First and Second Chronicles. (Moody Press). Usomaji wa kiteolojia ulio wazi unaosisitiza agano, hekalu, na tumaini la Kidaudi.

Kuna kuta zinazobolewa na majeshi. Lakini nyingine hupasuka kutokea ndani. Mfalme Asa aliwahi kulia, "Tunakutegemea Wewe" ($2\text{ Nya }14:11$). Sasa, anategemea fedha, mikataba, na nguvu zinazoonekana. Sura hii haihusu tu diplomasia, bali inahusu mkengeuko: kugeuka kwa moyo taratibu kutoka kwenye maombi hadi kwenye shinikizo, kutoka kwenye imani hadi kwenye usimamizi wa kibinadamu. Ufalme unaweza kuonekana kuwa thabiti kwa nje, wakati kitovu chake kimeanza kupasuka. Hii ni 2 Mambo ya Nyakati 16. Mgogoro hauanzi tu adui anapojenga ngome karibu, bali pale moyo wa kiongozi unapoanza kuhamisha tumaini lake kutoka kwa Bwana kwenda kwenye hesabu za kisiasa; Asa alipotuma hazina ya nyumba ya Mungu kununua msaada wa wanadamu, ilifunuliwa kwamba kushindwa kwa ndani huanza muda mrefu kabla ya kushindwa kuonekana nje. Katika mwaka wa thelathini na sita wa kutawala kwake Asa, Baasha mfalme wa Israeli akapanda juu ya Yuda, akaujenga Rama, ili asimwache mtu ye yote kutoka wala kuingia kwa Asa mfalme wa Yuda. 2 Ndipo Asa akatoa fedha na dhahabu katika hazina za nyumba ya Bwana, na nyumba ya mfalme, akampelekea Ben-hadadi mfalme wa Shamu, aliyekaa Dameski, akasema,... 1.0 Utangulizi Kuna hatari inayokuja si tu katika siku za kwanza za hofu, bali baada ya miaka mingi ya baraka. Mtu anaweza kukumbuka rehema za kale na bado akaacha kumtegemea Mungu aliyetoa rehema hizo. Ushuhuda wa jana unaweza kuwa mbadala wa utegemezi wa leo. Hiyo ndiyo huzuni ya $2\text{ Mambo ya Nyakati }16$. Asa alikuwa amejua matengenezo, pumziko, ushauri wa kinabii, na ukombozi wa miujiza ($2\text{ Nya }14:2-15; 15:1-19$). Lakini shinikizo linaporudi, haombi kama alivyofanya hapo awali. Hasemi, "Tunakutegemea Wewe" ($2\text{ Nya }14:11$). Badala yake, ananunua msaada. Swali la moyoni ni hili: Je, tunakimbilia nini wakati hofu ya zamani inaporudi? Andiko hili linahusu nguvu kugeuka kuwa hali ya kujitegemea nafsi badala ya Mungu. 2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi Kitabu cha pili cha Mambo ya Nyakati sura ya 16 kinahitimisha utawala wa Asa. Hapo awali, mwandishi alimwasilisha Asa kama mfalme mleta matengenezo: aliondoa sanamu, aliamuru Yuda kumtafuta Bwana, na akawaongoza watu katika kufanya upya agano ($2\text{ Nya }14:3-5; 15:8-15$). Hadithi yake wakati fulani ilisikika kama majira ya kuchipua baada ya ukame. Lakini kitabu cha Mambo ya Nyakati kiliandikwa kwa ajili ya jamii iliyoishi baada ya kuporomoka kwa ufalme, watu wanaojifunza kwamba matengenezo na kurudi nyuma (relapse) mara nyingi hukaa karibu sana. Hivyo, sura ya mwisho ya Asa ni muhimu. Inatoa onyo kwamba mfalme anaweza kuanza kwa utegemezi na kuishia katika upinzani. Suala si tu ikiwa mtawala anashinda vita, bali ni kama "anamtafuta Bwana"—moja ya vigezo vikuu vya mwandishi wa kitabu hiki ($2\text{ Nya }15:2, 4, 12, 15; 16:12$). Sura hii pia inaakisi mvutano mkubwa wa kibiblia. Mfalme wa Israeli hakupaswa kuzidisha ulinzi kwa masharti ya mataifa ya kipagani, bali kuishi chini ya neno la Mungu ($\text{Kum }17:16-20$). Maisha ya Yuda yalipaswa kutiririka kutoka kwenye imani ya agano, si kutoka kwenye kuiga mataifa mengine. Hivyo, kushindwa kwa Asa si tu kwa mbinu za kivita. Ni kushindwa kwa kiteolojia. Anaanza kushughulikia maisha ya agano kana kwamba kupona kunategemea hesabu za kibinadamu badala ya Bwana ambaye "anajionyesha kuwa mwenye nguvu" kwa wale walio na moyo mwelekevu ($2\text{ Nya }16:9$). 3.0 Kutupia Jicho 2 Mambo ya Nyakati 16 3.1 Wakati Hofu Inapoazima Upanga wa Aramu — 16:1–6 Baasha mfalme wa Israeli anajenga ngome huko Rama ili kuzuia mienendo ya Yuda ($2\text{ Nya }16:1$). Tishio ni halisi. Biashara, usafiri, na uhuru wa kisiasa unadhoofika. Asa anajibu kwa kutoa "fedha na dhahabu katika hazina za nyumba ya Bwana na nyumba ya mfalme" na kumpelekea Ben-hadadi mfalme wa Aramu ($2\text{ Nya }16:2$). Mpango huo unafanikiwa kwa nje. Ben-hadadi anashambulia miji ya kaskazini; Baasha anaacha kujenga; Asa anatumia vifaa kutoka Rama kujenga Geba na Mispa ($2\text{ Nya }16:4-6$). Mafanikio hayo yanayoonekana ni sehemu ya uchungu wa sura hii. Mwandishi anataka tukumbuke maombi ya awali ya Asa: "Ee BWANA, hakuna mwingine isipokuwa Wewe wa kusaidia kati ya mwenye nguvu na yeye asiye na nguvu. Utusaidie, Ee BWANA, Mungu wetu; kwani tunakutegemea Wewe" ($2\text{ Nya }14:11$). Wakati huo Asa alikabiliwa na jeshi kubwa zaidi na akalia kuelekea juu. Hapa anakabiliwa na mgogoro mdogo na anatafuta msaada kando. Tofauti hii ni ya makusudi. Dhambi hapa si diplomasia kwa ujumla wake, bali ni utegemezi uliopotea. Hanani ataitaja waziwazi: "Kwa sababu umemtegemea mfalme wa Shamu, wala hukumtegemea BWANA, Mungu wako" ($2\text{ Nya }16:7$). Asa sasa anachukulia kile kinachoonekana kuwa salama zaidi kuliko Mungu ambaye alikuwa amekwisha mwokoa. Maelezo kuhusu hazina ya hekalu yanazidisha jeraha; kile kilichopaswa kuwa kituo cha maombi kinakuwa chanzo cha kufadhili kutokuamini. 3.2 Wakati Nabii Anapofafanua Ushindi — 16:7–9 Hanani mwonaji anakuja na kumwambia Asa ukweli uliofichika nyuma ya tukio hilo. Asa ametatua tatizo la muda mfupi, lakini amekosa ukombozi mkubwa zaidi: "jeshi la mfalme wa Shamu limeokoka mkononi mwako" ($2\text{ Nya }16:7$). Alipata unafuu mdogo na kupoteza upeo mkubwa. Kisha Hanani anakumbusha kumbukumbu za zamani: "Je! Wale Wakushi na Walubimu hawakuwa jeshi kubwa sana... Lakini, kwa sababu ulimtegemea BWANA, aliwatoa mikononi mwako" ($2\text{ Nya }16:8$). Hii ni teolojia ya msingi ya Mambo ya Nyakati: Kumbukumbu ni suala la kimaadili. Neema ya zamani si pambo; ni wito wa kuamini wakati wa sasa. Kisha inakuja kitovu cha sura hii: "Kwa maana macho ya BWANA hukimbia-kimbia duniani mwote, ili ajionyeshe mwenye nguvu kwa ajili ya wale ambao mioyo yao ni mikamilifu kuelekea kwake" ($2\text{ Nya }16:9$). Bwana hayuko mbali au hachelewi kuona. Yuko makini kikamilifu, akitafuta si nguvu za kuvutia bali mioyo isiyogawanyika. Hitimisho la Hanani ni kali: "Umefanya upumbavu katika jambo hili; kwa maana tangu sasa utakuwa na vita" ($2\text{ Nya }16:9$). Asa alitafuta amani kupitia muungano na badala yake akajihakikishia machafuko. Mwanadamu anaweza kubaki na taji, heshima, na sura ya utulivu mbele ya watu, lakini moyo unapoacha kumtafuta Bwana, ufa wa ndani huanza kula nguvu za maisha polepole; mwisho wa Asa ukawa ushuhuda wa huzuni kwamba kujiamini badala ya kumtegemea Mungu huweza kuacha ufalme ukisimama kwa nje, huku roho yake ikianza kudhoofika kwa ndani. 3.3 Wakati Karipio Linapokuwa Adui — 16:10 Asa hatubu; anakazwa na hasira. Anamweka Hanani katika kifungo na kuwatesa baadhi ya watu wakati huo huo ($2\text{ Nya }16:10$). Mwenendo huu ni wa kusikitisha: moyo unaopinga neno la Mungu hivi karibuni hugeuka kuwa mgumu kwa jirani. Mfalme ambaye wakati fulani aliwakusanya watu katika ufufuo wa agano sasa anazima sauti ya kinabii na kuumiza jamii. Asa anashindwa hapa hasa; hanyenyekei, bali anachukulia marekebisho kama jeraha. 3.4 Wakati Miguu Inapofeli — 16:11–14 Tukio la mwisho linageuka kutoka kwenye siasa hadi kwenye mwili. Asa anapata ugonjwa mbaya wa miguu ($2\text{ Nya }16:12$). Katika Maandiko, miguu mara nyingi huashiria mwenendo na msimamo ($\text{Zab }1:1$). Mfalme ambaye hangesimama katika imani sasa hawezi kusimama kwa nguvu za kimwili. Lakini neno kali zaidi si kuhusu ugonjwa wenyewe: "Hata katika ugonjwa wake hakumtafuta BWANA, bali waganga" ($2\text{ Nya }16:12$). Hoja hapa si kwamba dawa ni haramu, bali ni kwamba hata mateso hayamrudishi Asa katika kumtafuta Mungu. Hivyo Asa anakufa. Anazikwa kwa heshima kubwa, lakini mwandishi hataruhusu sherehe hiyo ifiche ufa uliopo wa kiroho. A kingdom may still wear the appearance of stability, honor, and strength before human eyes, but when the heart no longer seeks the Lord, an inward fracture begins to undo what outwardly still seems secure; the end of Asa’s reign becomes a sorrowful warning that self-reliance can leave the body of a kingdom standing while its soul quietly begins to die. 4.0 Tafakari ya Kiteolojia Kumtafuta Bwana ndio Kipimo Halisi: Mambo ya Nyakati linauliza: je, mfalme huyu anamtafuta Bwana? Swali hilo linafichua moyo ulio chini ya sera na ibada. Macho ya Mungu Yanatafuta Mioyo: $2\text{ Mambo ya Nyakati }16:9$ inatufundisha kuwa msaada wa kimungu si adimu; tatizo ni kugawanyika kwa moyo wa mwanadamu. Ibada na Imani Huenda Pamoja: Matumizi mabaya ya hazina ya hekalu yanafunua kuwa ibada haiwezi kubaki kuwa takatifu ikiwa utegemezi umekwisha hama. Asa Anajenga Shauku kwa Mfalme Bora: Asa anashindwa kubeba ahadi kikamilifu, akitufundisha kumtamani Mwana wa kweli wa Daudi (Yesu) ambaye hatawahi kubadilisha utii kwa ajili ya ulinzi wa muda. 5.0 Matumizi katika Maisha Kumbuka rehema za zamani kama hoja ya kuamini leo. Hoji ni wapi suluhisho zinazoonekana zimechukua nafasi ya utegemezi wa maombi. Kataa kupima uaminifu kwa matokeo ya nje pekee. Karibisha karipio linalosema ukweli; neno gumu ni rehema ya kuzuia anguko kubwa. Acha maumivu yalainishe moyo badala ya kuufanya kuwa mgumu. 6.0 Maswali ya Tafakari Ni wapi ninategemea kile kinachoweza kudhibitiwa na binadamu badala ya kumtegemea Bwana? Ninajibu vipi wakati ukweli unapofichua maelewano (compromise) yangu na dhambi? Je, mateso yamenifanya nimtafute Mungu zaidi, au yamefanya tu nijaribu kukaza udhibiti wangu? 7.0 Sala ya Itikio Bwana ambaye macho yako yanatafuta dunia nzima, utupate kabla hatujajificha nyuma ya kuta zetu wenyewe. Pale ambapo hofu imekuwa mbinu, na shinikizo limechukua nafasi ya maombi, tuite turudi. Tupe moyo mkamilifu unaopenda kuuthibitisha. Tufundishe kukumbuka rehema zako za zamani kwa usahihi. Wakati miguu yetu inapofeli, acha udhaifu uwe mlango wa kurudi Kwako. Amina. 8.0 Mtazamo wa Yanayofuata Utawala wa Asa unaisha kwa maumivu, lakini hadithi inaendelea. Yehoshafati atainuka katika sura inayofuata. Je, Yuda inaweza kujifunza tena kusimama pale ambapo Asa aliacha kusimama—chini ya neno la Bwana? 9.0 Orodha ya Vitabu Dillard, Raymond B. 2 Chronicles. (WBC 15). Ufafanuzi makini wa kimaandiko juu ya utawala wa Asa na nguvu ya kiteolojia ya mstari wa $16:9$. Japhet, Sara. I & II Chronicles: A Commentary. (OTL). Inachambua kwa kina malengo ya kiteolojia ya baada ya uhamisho. Knoppers, Gary N. I & II Chronicles. (Anchor Yale). Inatoa muktadha mpana wa kihistoria na jinsi Mambo ya Nyakati inavyosimulia upya vitabu vya Wafalme. McConville, J. Gordon. 1 and 2 Chronicles. (Daily Study Bible). Ni mfupi na unazingatia masuala ya kichungaji na uaminifu wa agano. Sailhamer, John. First and Second Chronicles. (Everyman’s Bible Commentary). Muhimu kwa kuelewa harakati za kiteolojia—matumaini ya Kidaudi na umuhimu wa hekalu. Selman, Martin J. 2 Chronicles. (Tyndale). Unatoa ufahamu kuhusu historia ya kiteolojia kwa jamii iliyorejeshwa lakini dhaifu.