Uchambuzi wa Ruthu 3 — Usiku wa Sakafuni: Mapumziko ya Hatari Chini ya Usalama wa Mkombozi
- Pr Enos Mwakalindile
- Dec 4, 2025
- 19 min read
Katikati ya eneo hatari kati ya udhaifu na kutokueleweka, hesedi inatembea gizani na kujikuta imefunikwa salama salmini na wema wa ukombozi.
1.0 Utangulizi — Wakati Kusubiri Kunageuka Mpango wa Ujasiri
Ruthu 3 ni sura ya usiku.
Msimu wa mavuno ya shayiri na ngano umeshapita. Ruthu amekuwa akivuna masazo katika mashamba ya Boazi msimu wote (Ruthu 2:23). Kila siku amerudi nyumbani na nafaka mkononi, na Naomi ameona mkondo wa neema ukiingia nyumbani kwake. Swali la mkate wa leo halisumbui tena. Lakini kuna maswali mengine makubwa bado: Ruthu bado ni mjane Mmoabi. Jina la Elimeleki na mustakabali wa nyumba ya Naomi bado haujatafutiwa majibu. Neema ya sura ya 2 inafungua mlango wa swali jipya: Na kesho je?
Naomi ndiye anayevunja ukimya kwa pendekezo la ujasiri:
“Binti yangu, je, nisikutafutie raha, ili upate mema?” (3:1)
Anampa Ruthu mpango wa ajabu kidogo kwa masikio yetu: aoge, apake mafuta, avae vazi lake, kisha ashuke kwenye sakafu ya kupuria ambako Boazi atakuwa anapurutisha nafaka. Amwangalie mahali atakapolala baada ya kula na kunywa, kisha amfunue miguuni, alale pale, na asubiri mpaka Boazi amwambie cha kufanya (3:3–4).
Mpango huu umejaa hatari nyingi: hatari ya kimila, kijamii, kimwili, na hata macho ya watu. Sakafu ya kupuria usiku si mahali salama kwa mwanamke. Lugha ya “kufunua” na “kulala” inaweza kushukiwa vibaya.
Lakini hadithi hii si hadithi ya ushawishi wa kingono. Ni hadithi ya hesed yenye uangalifu, ya ujasiri ulio na mipaka ya heshima.
Ruthu anatii maagizo ya Naomi, lakini katika wakati muhimu, anavuka hatua moja mbele ya alichoambiwa. Boazi anapoamka kwa hofu na kuuliza, “Wewe ni nani?”, Ruthu anajibu kwa kujitambulisha na ombi linalotafsiri upya tukio lote: “Mimi ni Ruthu, mjakazi wako. Nyosha vazi lako juu ya mjakazi wako, kwa maana wewe u mkombozi” (3:9). Hamuombi mchezo wa siri wa usiku. Anatafuta ulinzi wa agano—ndoa na ukombozi wa hadharani.
Asubuhi inapoifika, heshima imelindwa. Ahadi imetolewa. Njia ya ukombozi wa wazi mbele za watu imefunguliwa. Naomi anafunga sura hii kwa utulivu wenye imani: “Mtu huyu hatapumzika, mpaka amemaliza jambo hili leo” (3:18).
Ruthu 3 inatualika kujiuliza maswali kama:
Ni namna gani watu wa Mungu wanaweza kutenda kwa ujasiri na usafi katika maeneo yenye utata wa kimaadili?
Tunawezaje kuonyesha uaminifu kwa Mungu katika hali ambazo torati haina mstari wa moja kwa moja wa kutuongoza?
Picha ya “mbawa” na “kufunikwa” inatusaidiaje kuelewa maana ya ukombozi kwa kina zaidi?
Katika sakafu ya kupuria, katikati ya usiku, tumaini linaanza kutoka usiku wa uwezekano wa mbali na kuwa ahadi halisi ya kesho.
2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi — Sakafu za Kupuria, Wakombozi, na Usiku wa Hatari
2.1 Sakafu za Kupuria Kama Maeneo ya Hadharani na Hatarishi
Sakafu ya kupuria katika Israeli ya kale ilikuwa sehemu ya wazi, mara nyingi juu ya kilima, ambako nafaka ilitenganishwa na makapi na kupeperushwa na upepo. Mwishoni mwa msimu wa mavuno, wenye mashamba na wafanyakazi wao wangekula, kusherehekea, na mara nyingi kulala pale pale karibu na lundo la nafaka ili kulilinda (3:2–7).
Maeneo haya yalijulikana pia kama maeneo yenye kivuli cha majaribu. Katika sehemu nyingine za Maandiko, sakafu za kupuria au mikusanyiko ya usiku zinahusishwa na uasherati au uovu wa kingono (kwa mfano, Hos 9:1; linganisha na Mwa 38). Kauli kwamba Boazi “alikuwa amekula na kunywa, na moyo wake ulikuwa na furaha” (3:7) inaweza kumfanya msomaji ajiulize kama huo sio utelezi wa kuangusha mtu.
Ndiyo maana simulizi ya Ruthu 3 inakuwa kama picha ya tofauti yenye nguvu. Katika mazingira ambayo yanaweza kuwa sehemu ya kashfa, Ruthu na Boazi wanatembea kwa uaminifu wa ajabu. Kama anavyosema Katharine Sakenfeld, lugha ya simulizi inakiri hatari na hisia za mvutano, lakini mwisho inawachora Ruthu na Boazi kama watu wa heshima na usafi (Sakenfeld 1999).
2.2 Mpango wa Naomi na Lugha ya “Raha”
Lengo la Naomi ni moja, rahisi, na la moyoni: “raha” kwa Ruthu (menuhah) (3:1). Anarudia wazo alilolitamka awali alipowaombea wakwe zake “raha… katika nyumba ya mume” (1:9). Katika ulimwengu wa Ruthu, usalama wa muda mrefu wa mjane ulikuwa mara nyingi unapatikana kwa ndoa nyingine ndani ya ukoo mpana.
Mpango wa Naomi si ujanja wa kupotosha bali ni njia shupavu ya kutumia nafasi ndogo iliyo ndani ya mila na sheria za agano: sheria za ukombozi, na kawaida ya ndoa ya kumuinulia ndugu jina. Yeye anafanya kile anachoweza, pale ambapo wanaume wa jamaa bado hawajachukua hatua (Block 1999; Nielsen 1997). Ni aina ya hekima ya mama mzazi anayejua mfumo wa jamii na anataka kumpa binti yake mkwe usalama ndani yake.
2.3 Go’el na Ndoa ya Kumuinulia Ndugu Jina — Taasisi Mbili Zinazoingiliana
Boazi alishatajwa katika sura ya 2 kama “mkombozi” (go’el), jamaa wa karibu aliye na wajibu wa kuikomboa ardhi na kusaidia kusimamisha tena familia (2:20; linganisha na Law 25:25). Kumbukumbu la Torati 25:5–10 linataja sheria tofauti lakini inahusiana—ndoa ya kumuinulia ndugu marehemu jina (levirate)—ambako ndugu wa marehemu anamuoa mjane ili jina la ndugu lisikatike.
Ruthu 3–4 zinaunganisha kwa ubunifu dhana hizi mbili. Boazi si ndugu wa moja kwa moja wa Maloni, lakini ni jamaa wa karibu wa Elimeleki. Mpango wa Naomi na ombi la Ruthu usiku wa sakafuni vinataka kumvuta Boazi ndani ya nafasi ambayo ataunganisha ukombozi wa ardhi na ndoa, ili nyumba ya Elimeleki ipate kuendelea (Lau 2010). Hili si zoezi la sheria kwa nukta na koma, bali ni kuishi kanuni za agano kwa ubunifu.
2.4 Muundo wa Ruthu 3
Wachambuzi wengi wanaiona Ruthu 3 kama safari ya hatua nne, kama vile fremu nne za filamu zinazofuatana moja baada ya nyingine (Block 1999; Sakenfeld 1999; Webb 2015):
Mpango wa Naomi wa “Raha” kwa Ruthu (3:1–5) — Naomi anapanga, Ruthu anakubali.
Utekelezaji wa Mpango na Ombi la Ujasiri la Ruthu (3:6–9) — Ruthu anatenda kama alivyoelekezwa, kisha anaongezea ombi la wazi la agano.
Jibu la Boazi: Baraka, Ahadi, na Ulinzi (3:10–15) — Boazi anampongeza, anatamka ukweli wa kuwepo kwa mkombozi wa karibu zaidi, na anaahidi kuchukua hatua kwa uadilifu.
Ufafanuzi wa Naomi na Wito wa Kusubiri (3:16–18) — Ruthu anaripoti, Naomi anasoma ishara, kisha anamwambia asubiri.
Sura inaanza na hamu ya Naomi ya “raha” kwa Ruthu (3:1), na inamalizia na tamko la Naomi kwamba Boazi “hatapumzika” hadi alimalize hili jambo (3:18). Kati ya mistari hii miwili, tunatembea kwenye mvutano wa kupumzika kwa kumwamini mkombozi na kutokupumzika kwa mkombozi mpaka kazi ifanyike.
3.0 Kutembea Ndani ya Maandiko — Usiku wa Hatari, Maneno, na Kufunikwa
3.1 Ruthu 3:1–5 — Mpango wa Mama Mkwe Mwenye Hekima
“Binti yangu, je, nisikutafutie raha, ili upate mema?” (3:1)
Naomi ndiye anaanza kusonga. Yule aliyefika Bethlehemu akiwa na uchungu na akisema, “Bwana amenirudisha tupu” (1:21), sasa anaamka ndani kwa tumaini linalotafuta njia. Anamuita Ruthu “binti yangu,” sauti ya upendo na ukaribu, na anasema wazi nia yake: kutafuta mahali pa kupumzika kwa ajili ya Ruthu.
Magizo yake ni ya moja kwa moja lakini yenye uzito wa alama:
Aoge na apake mafuta – ishara ya kuacha mavazi ya maombolezo na kuingia msimu mpya (linganisha na 2 Samweli 12:20).
Avae vazi lake – labda lile vazi la nje analoweza kujifunika nalo usiku na kusafiria.
Ashuke sakafuni, lakini asijitambulishe mapema – asubiri hadi Boazi amalize kula na kunywa (3:3).
Amwangalie mahali analala, amfunue miguuni, alale hapo (3:4).
Ruthu anajibu kwa uaminifu wa kifupi: “Yote uliyoniambia nitayatenda” (3:5). Kama ilivyokuwa katika sura ya 1, anajiweka chini ya hekima ya Naomi. Kama anavyoonyesha Peter Lau, Naomi si mwathirika tu wa mateso; ni mwanamke mwenye akili, anayetumia nafasi ndogo alizo nazo kutafuta mema ya familia yake (Lau 2010).
3.2 Ruthu 3:6–9 — Usiku wa Maneno na Ombi la Ajabu
“Basi, akashuka mpaka sakafuni, akafanya yote kama alivyoamriwa na mama mkwe wake.” (3:6)
Simulizi linatembea polepole. Boazi anakula na kunywa; moyo wake unakuwa “na furaha” – ameshiba, ameridhika (3:7). Analala kando ya lundo la nafaka. Ruthu anakuja taratibu, anamfunua miguuni, analala hapo.
Hadi sasa, simulizi linatumia maneno machache lakini linaacha moyo wa msomaji ukidunda. “Miguu” katika Kiebrania wakati mwingine hutumika kwa lugha ya kificho (ikimaanisha sehemu ya chini ya kiuno au sehemu za siri za uzazi; taz. Isa 7:20; Kut 4:25; Waam 3:24; 1 Sam 24:3); mchanganyiko wa usiku, faragha, kulala — yote yanavuta hisia. Lakini mwandishi hatufichi kuonyesha kwamba lengo hapa si mchezo, bali mazungumzo ya agano.
Usiku wa manane, Boazi anastuka, anageuka, “na tazama, mwanamke amelala miguuni pake!” (3:8). Swali lake la kwanza ni la utambulisho: “Wewe ni nani?” (3:9). Gizani, ni lazima utambulisho usikike kwa maneno.
Ruthu anajibu kwa sauti tulivu lakini yenye ujasiri:
“Mimi ni Ruthu, mjakazi wako. Nyosha vazi lako juu ya mjakazi wako, kwa kuwa wewe u mkombozi.” (3:9)
Anaongeza kidogo kuliko alichoambiwa. Naomi alikuwa amesema, “Yeye atakuambia utakayoyafanya” (3:4). Ruthu badala yake anachukua hatua ya kueleza kile anachotafuta. Neno “nyosha vazi lako” linatumia neno lile lile (kanaph) linaloweza kumaanisha pia “bawa”. Linatukumbusha baraka ya Boazi katika 2:12: Ruthu alikuwa ametafuta kimbilio chini ya mbawa za YHWH; sasa anamwomba Boazi ainue vazi lake kama ishara ya mbawa za kimbilio hilo katika uhalisia wa maisha yake.
Katika Biblia, picha ya mwanamume “kukunjua vazi” juu ya mwanamke inaonekana pia kama lugha ya ndoa ya agano (linganisha na Eze 16:8). Kwa hiyo Ruthu anaomba mambo mawili kwa sentensi moja: ulinzi na umuhimu wa ndoa, na hatua ya ukombozi kwa ajili ya jina la marehemu (Nielsen 1997; Sakenfeld 1999).
Kijamii, hatua yake ni ya ujasiri sana. Mwanamke kijana, mgeni, anamwomba mwanamume mzee zaidi, mwenye nafasi, amchukue kwa namna ambayo itatanguliza jina la marehemu kuliko jina la Boazi mwenyewe.
3.3 Ruthu 3:10–13 — Baraka, Sifa, na Ahadi ya Boazi
“Akasema, Ubarikiwe na Bwana, binti yangu; wema wako wa mwisho umepita wema wa kwanza, kwa kuwa hukuenda kuwafuata vijana masikini au matajiri wakuoe.” (3:10)
Badala ya hasira, Boazi anajibu kwa baraka. Anamwita tena “binti yangu,” akidumisha umbali wa heshima na moyo wa ulinzi. Anatamka wazi kwamba tendo la Ruthu ni hesed — wema wa agano. Wema wake wa kwanza ulikuwa kushikamana na Naomi (1:16–17). Wema huu wa pili ni zaidi: anamtafuta Boazi kama mkombozi, si kwa sababu ni kijana au tajiri, bali kwa sababu hiyo ndiyo njia ya kuokoa nyumba ya Naomi.
Boazi pia anatamka hadhi ya hadharani ya Ruthu: “Maana mji wote wa watu wangu wajua ya kuwa wewe u mwanamke mwema” (eshet chayil, 3:11). Neno hilo hilo linatumiwa katika Mithali 31, na linamweka Ruthu pamoja na Boazi aliyeitwa “mtu shujaa mwenye mali / mwenye heshima” (gibbor chayil) katika 2:1. Ni kana kwamba Maandiko yanasema: hawa wawili wanaendana katika tabia.
Kisha Boazi anaweka wazi moyo na uadilifu wake:
Anakiri: “Kweli mimi ni mkombozi.”
Lakini anaongeza: “lakini yuko mkombozi mwingine wa karibu kuliko mimi” (3:12).
Hata katika usiku wa shauku na uwezekano wa lolote, hataki kuruka juu ya taratibu za uadilifu.
Anaweka mpango wa wazi:
Kama yule mkombozi wa karibu atakubali jukumu, “na akomboe.”
Akikataa, “hakika, kama Bwana aishivyo, nitakukomboa mimi” (3:13).
Anaapa kwa jina la Bwana, akiweka ahadi yake mbele ya macho ya Mungu. Kisha anamwambia Ruthu alale mpaka asubuhi, lakini aendelee kubaki miguuni pake, si kifuani mwake. Ni usiku wa maamuzi, si wa mchezo.
3.4 Ruthu 3:14–15 — Kulinda Heshima na Kutuma Ishara ya Neema
Ruthu anakaa miguuni pake mpaka kabla ya kupambazuka. Kabla watu hawajaanza kutambua sura za wenzao, Boazi anasema, “Isijulikane ya kwamba mwanamke alikuja sakafuni” (3:14). Anajua jinsi vinywa vya watu wachache vinaweza kuharibu heshima ya mwanamke. Anamlinda Ruthu dhidi ya uvumi.
Kisha anamwambia, “Tandika nguo yako chini” (3:15). Anapoitandika, Boazi anaweka vipimo sita vya shayiri moyoni mwa vazi hilo na kumtwika. Ni mzigo mzito wa neema. Ni:
Chakula cha sasa kwa Naomi na Ruthu.
Alama ya ahadi yake ya kesho.
Ujumbe kwa Naomi kwamba Ruthu harudi mikono mitupu.
Kama tulivyokumbuka, Naomi aliwahi kulalamika, “Bwana amenirudisha tupu” (1:21). Sasa kupitia mikono ya Boazi, Mungu anamrudisha Ruthu nyumbani “si mtupu tena.”
3.5 Ruthu 3:16–18 — Taarifa, Ufafanuzi, na Wito wa Kusubiri
Ruthu anaporudi nyumbani, Naomi anamwuliza kwa kauli ambayo inaweza kumaanisha: “U hali gani, binti yangu?” (3:16). Kwa Kiebrania ni kama kusema, “Binti yangu, je, wewe ni nani sasa?” — kama vile anauliza, Je, hadhi yako imebadilika?
Ruthu anamweleza kila alichofanya Boazi na kila alichosema. Anamwonyesha pia vile vipimo sita vya shayiri na ujumbe wa Boazi: “Usiende kwa mama mkwe wako mikono mitupu” (3:17).
Naomi, aliyewahi kusema, “Mwenyezi amenitenda mambo machungu sana,” sasa anatafsiri tukio hili kwa jicho la imani. Anasema:
“Ngoja, binti yangu, hata utakapojua jambo hili litakatendekaje; maana mtu huyu hatapumzika, hata atakapokwisha kulimaliza jambo hili leo.” (3:18)
Naomi sasa anamfahamu Boazi. Anajua tabia yake, na kwa kupitia tabia ya Boazi anamwamini tena Mungu wake. Sasa jukumu lao si kupanga tena, bali kusubiri. Wametenda walichoweza; sasa mkombozi lazima atende.
Sura inafungwa tukiwa bado tunasubiri. Kuna mkombozi wa karibu zaidi. Kuna kikao kitafanyika mlangoni. Kuna siku nzima iliyoko mbele yao ambayo itageuza usiku huu wa siri ubadilike kuwa msimamo wa hadharani.
3.0 Kutembea Ndani ya Maandiko — Usiku wa Hatari, Maneno, na Kufunikwa
3.1 Ruthu 3:1–5 — Mpango wa Mama Mkwe Mwenye Hekima
“Binti yangu, je, nisikutafutie raha, ili upate mema?” (3:1)
Naomi ndiye anaanza kusonga. Yule aliyefika Bethlehemu akiwa na uchungu na akisema, “Bwana amenirudisha tupu” (1:21), sasa anaamka ndani kwa tumaini linalotafuta njia. Anamuita Ruthu “binti yangu,” sauti ya upendo na ukaribu, na anasema wazi nia yake: kutafuta mahali pa kupumzika kwa ajili ya Ruthu.
Magizo yake ni ya moja kwa moja lakini yenye uzito wa alama:
Aoge na apake mafuta – ishara ya kuacha mavazi ya maombolezo na kuingia msimu mpya (linganisha na 2 Samweli 12:20).
Avae vazi lake – labda lile vazi la nje analoweza kujifunika nalo usiku na kusafiria.
Ashuke sakafuni, lakini asijitambulishe mapema – asubiri hadi Boazi amalize kula na kunywa (3:3).
Amwangalie mahali analala, amfunue miguuni, alale hapo (3:4).
Ruthu anajibu kwa uaminifu wa kifupi: “Yote uliyoniambia nitayatenda” (3:5). Kama ilivyokuwa katika sura ya 1, anajiweka chini ya hekima ya Naomi. Kama anavyoonyesha Peter Lau, Naomi si mwathirika tu wa mateso; ni mwanamke mwenye akili, anayetumia nafasi ndogo alizo nazo kutafuta mema ya familia yake (Lau 2010).
3.2 Ruthu 3:6–9 — Usiku wa Maneno na Ombi la Ajabu
“Basi, akashuka mpaka sakafuni, akafanya yote kama alivyoamriwa na mama mkwe wake.” (3:6)
Simulizi linatembea polepole. Boazi anakula na kunywa; moyo wake unakuwa “na furaha” – ameshiba, ameridhika (3:7). Analala kando ya lundo la nafaka. Ruthu anakuja taratibu, anamfunua miguuni, analala hapo.
Hadi sasa, simulizi linatumia maneno machache lakini linaacha moyo wa msomaji ukidunda. “Miguu” katika Kiebrania wakati mwingine hutumika kwa lugha ya kificho (ikimaanisha sehemu ya chini ya kiuno au sehemu za siri za uzazi; taz. Isa 7:20; Kut 4:25; Waam 3:24; 1 Sam 24:3); mchanganyiko wa usiku, faragha, kulala — yote yanavuta hisia. Lakini mwandishi hatufichi kuonyesha kwamba lengo hapa si mchezo, bali mazungumzo ya agano.
Usiku wa manane, Boazi anastuka, anageuka, “na tazama, mwanamke amelala miguuni pake!” (3:8). Swali lake la kwanza ni la utambulisho: “Wewe ni nani?” (3:9). Gizani, ni lazima utambulisho usikike kwa maneno.
Ruthu anajibu kwa sauti tulivu lakini yenye ujasiri:
“Mimi ni Ruthu, mjakazi wako. Nyosha vazi lako juu ya mjakazi wako, kwa kuwa wewe u mkombozi.” (3:9)
Anaongeza kidogo kuliko alichoambiwa. Naomi alikuwa amesema, “Yeye atakuambia utakayoyafanya” (3:4). Ruthu badala yake anachukua hatua ya kueleza kile anachotafuta. Neno “nyosha vazi lako” linatumia neno lile lile (kanaph) linaloweza kumaanisha pia “bawa”. Linatukumbusha baraka ya Boazi katika 2:12: Ruthu alikuwa ametafuta kimbilio chini ya mbawa za YHWH; sasa anamwomba Boazi ainue vazi lake kama ishara ya mbawa za kimbilio hilo katika uhalisia wa maisha yake.
Katika Biblia, picha ya mwanamume “kukunjua vazi” juu ya mwanamke inaonekana pia kama lugha ya ndoa ya agano (linganisha na Eze 16:8). Kwa hiyo Ruthu anaomba mambo mawili kwa sentensi moja: ulinzi na umuhimu wa ndoa, na hatua ya ukombozi kwa ajili ya jina la marehemu (Nielsen 1997; Sakenfeld 1999).
Kijamii, hatua yake ni ya ujasiri sana. Mwanamke kijana, mgeni, anamwomba mwanamume mzee zaidi, mwenye nafasi, amchukue kwa namna ambayo itatanguliza jina la marehemu kuliko jina la Boazi mwenyewe.
3.3 Ruthu 3:10–13 — Baraka, Sifa, na Ahadi ya Boazi
“Akasema, Ubarikiwe na Bwana, binti yangu; wema wako wa mwisho umepita wema wa kwanza, kwa kuwa hukuenda kuwafuata vijana masikini au matajiri wakuoe.” (3:10)
Badala ya hasira, Boazi anajibu kwa baraka. Anamwita tena “binti yangu,” akidumisha umbali wa heshima na moyo wa ulinzi. Anatamka wazi kwamba tendo la Ruthu ni hesed — wema wa agano. Wema wake wa kwanza ulikuwa kushikamana na Naomi (1:16–17). Wema huu wa pili ni zaidi: anamtafuta Boazi kama mkombozi, si kwa sababu ni kijana au tajiri, bali kwa sababu hiyo ndiyo njia ya kuokoa nyumba ya Naomi.
Boazi pia anatamka hadhi ya hadharani ya Ruthu: “Maana mji wote wa watu wangu wajua ya kuwa wewe u mwanamke mwema” (eshet chayil, 3:11). Neno hilo hilo linatumiwa katika Mithali 31, na linamweka Ruthu pamoja na Boazi aliyeitwa “mtu shujaa mwenye mali / mwenye heshima” (gibbor chayil) katika 2:1. Ni kana kwamba Maandiko yanasema: hawa wawili wanaendana katika tabia.
Kisha Boazi anaweka wazi moyo na uadilifu wake:
Anakiri: “Kweli mimi ni mkombozi.”
Lakini anaongeza: “lakini yuko mkombozi mwingine wa karibu kuliko mimi” (3:12).
Hata katika usiku wa shauku na uwezekano wa lolote, hataki kuruka juu ya taratibu za uadilifu.
Anaweka mpango wa wazi:
Kama yule mkombozi wa karibu atakubali jukumu, “na akomboe.”
Akikataa, “hakika, kama Bwana aishivyo, nitakukomboa mimi” (3:13).
Anaapa kwa jina la Bwana, akiweka ahadi yake mbele ya macho ya Mungu. Kisha anamwambia Ruthu alale mpaka asubuhi, lakini aendelee kubaki miguuni pake, si kifuani mwake. Ni usiku wa maamuzi, si wa mchezo.
3.4 Ruthu 3:14–15 — Kulinda Heshima na Kutuma Ishara ya Neema
Ruthu anakaa miguuni pake mpaka kabla ya kupambazuka. Kabla watu hawajaanza kutambua sura za wenzao, Boazi anasema, “Isijulikane ya kwamba mwanamke alikuja sakafuni” (3:14). Anajua jinsi vinywa vya watu wachache vinaweza kuharibu heshima ya mwanamke. Anamlinda Ruthu dhidi ya uvumi.
Kisha anamwambia, “Tandika nguo yako chini” (3:15). Anapoitandika, Boazi anaweka vipimo sita vya shayiri moyoni mwa vazi hilo na kumtwika. Ni mzigo mzito wa neema. Ni:
Chakula cha sasa kwa Naomi na Ruthu.
Alama ya ahadi yake ya kesho.
Ujumbe kwa Naomi kwamba Ruthu harudi mikono mitupu.
Kama tulivyokumbuka, Naomi aliwahi kulalamika, “Bwana amenirudisha tupu” (1:21). Sasa kupitia mikono ya Boazi, Mungu anamrudisha Ruthu nyumbani “si mtupu tena.”
3.5 Ruthu 3:16–18 — Taarifa, Ufafanuzi, na Wito wa Kusubiri
Ruthu anaporudi nyumbani, Naomi anamwuliza kwa kauli ambayo inaweza kumaanisha: “U hali gani, binti yangu?” (3:16). Kwa Kiebrania ni kama kusema, “Binti yangu, je, wewe ni nani sasa?” — kama vile anauliza, Je, hadhi yako imebadilika?
Ruthu anamweleza kila alichofanya Boazi na kila alichosema. Anamwonyesha pia vile vipimo sita vya shayiri na ujumbe wa Boazi: “Usiende kwa mama mkwe wako mikono mitupu” (3:17).
Naomi, aliyewahi kusema, “Mwenyezi amenitenda mambo machungu sana,” sasa anatafsiri tukio hili kwa jicho la imani. Anasema:
“Ngoja, binti yangu, hata utakapojua jambo hili litakatendekaje; maana mtu huyu hatapumzika, hata atakapokwisha kulimaliza jambo hili leo.” (3:18)
Naomi sasa anamfahamu Boazi. Anajua tabia yake, na kwa kupitia tabia ya Boazi anamwamini tena Mungu wake. Sasa jukumu lao si kupanga tena, bali kusubiri. Wametenda walichoweza; sasa mkombozi lazima atende.
Sura inafungwa tukiwa bado tunasubiri. Kuna mkombozi wa karibu zaidi. Kuna kikao kitafanyika mlangoni. Kuna siku nzima iliyoko mbele yao ambayo itageuza usiku huu wa siri ubadilike kuwa msimamo wa hadharani.
4.0 Tafakari ya Kitheolojia — Hesed Gizani, Uadilifu Katika Shinikizo, na Mbawa za Mkombozi
4.1 Kuigiza Imani Kwa Uaminifu Katika Maeneo ya Kijivu
Ruthu 3 inatuweka katika mazingira ambayo si meusi wala meupe. Hakuna mstari mmoja wa sheria unaosema, “Ukikumbana na hali kama hii, fanya hivi.” Naomi, Ruthu, na Boazi wote wanafanya maamuzi katika eneo la kati ya nyeupe na nyeusi.
Kama N. T. Wright anavyopenda kusema, wanacheza sehemu zao katika tamthilia ya agano la Mungu. Naomi anatazama hali, anamtambua Boazi kama mkombozi, kisha anabuni mpango ndani ya mipaka ya agano. Ruthu anatii, lakini pia anathamini sauti yake na kuomba kwa uwazi. Boazi anasukumwa na upendo, lakini anakaa ndani ya uadilifu wa sheria na hofu ya Mungu.
Katika hili tunaona namna imani inavyoweza kuonekana katika maisha yetu: si kufuata tu orodha ya kanuni, bali kuwa watu wanaojua moyo wa Mungu na wanaothubutu kuufurahisha na kuuakisi katikati ya magumu ya maisha ya kila siku.
4.2 Usafi wa Kimaadili na Hofu ya Bwana
Sakafu ya kupuria usiku ni mahali ambapo chochote kingeweza kutokea. Simulizi linatuchochea tuone hatari. Lakini kinachotokea ni ushindi wa kujizuia, heshima, na hofu ya Bwana.
Ruthu hatumii mwili wake kama mtego wa kumpatia haja yake; anatumia sauti yake kama chombo cha ombi.
Boazi hamtumii Ruthu kama njia ya kupoza tamaa za mwili wake; anamwona kama mtu wa kuheshimiwa na kulindwa.
Wote wawili wanabaki katika nafasi zao: Ruthu miguuni, Boazi juu ya kichwa chake, akiwa kama mlinzi, si mla nyama.
Katika Biblia kuna simulizi nyingi za kuanguka kwa maadili ya ngono na matumizi mabaya ya nguvu (Waam 19; Mwa 19; 2 Sam 11). Kwenye usiku huo, Ruthu 3 ni kama taa inayowaka usiku. Inatuonyesha kwamba udhaifu na ukaribu vinaweza kuwa mahali pa ukombozi, si uharibifu, iwapo hofu ya Bwana inatawala mioyo.
4.3 Chini ya Mbawa Zake: Boazi Kama Jibu la Maombi Yake Mwenyewe
Sura ya 2, Boazi alimbariki Ruthu na kusema:
“Mwenyezi-Mungu akujaze kwa yote uliyoyafanya. Mwenyezi-Mungu wa Israeli uliyemkimbilia akulinde chini ya mbawa zake, akupe thawabu kamilifu.” (2:12)
Sasa, katika sura ya 3, Ruthu anamwomba Boazi “anyoshe vazi lake” juu yake kama ishara ya ukombozi (3:9). Picha ya “mbawa” na “vazi” zinaungana. Boazi anakuwa kama mkono unaoonekana wa mbawa za Mungu.
Hivi ndivyo Mungu hufanya mara nyingi: anawafunika watu wake chini ya mbawa zake kwa kutumia mikono ya watu. Wazazi, wachungaji, viongozi, marafiki, wanandoa, majirani—wanakuwa kama pembe za vazi la Mungu, wakitengeneza kivuli cha usalama kwa wanyonge.
Kiteolojia, Boazi ni kivuli kinachoelekeza kwa Mwana wa Daudi atakayekuja baadaye. Yesu atalia juu ya Yerusalemu, akisema anatamani kuwakusanya watoto wake “kama vile kuku avikusanyavyo vifaranga vyake chini ya mbawa zake” (Math 23:37). Ombi la Ruthu usiku linatuelekeza kwenye kimbilio la kweli tunalolipata ndani ya Kristo.
4.4 Nafasi ya Wanawake Katika Mpango wa Mungu
Katika sura hii, wanawake hawajifichi nyuma; wapo mstari wa mbele. Naomi anapanga. Ruthu anatenda. Katika jamii ya kifalme inayopendelea wanaume, hawa wanawake wawili nd’o wanachochea mwendo wa hadithi isonge mbele.
Naomi anatumia uzoefu wake na uelewa wake wa mila kutafuta mema ya nyumba yake. Ruthu anatumia ujasiri wake na utayari wake kuingia hatarini kwa ajili ya mwingine. Kama anavyoonyesha Lau, ujasiri wa Ruthu unavuka mipaka ya utakaso wa kitaifa na kijamii: Mmoabi anakuwa mhusika mkuu katika kuhifadhi ukoo wa Daudi (Lau 2010).
Katika hilo, Mungu anatufundisha kwamba sauti na hatua za wanawake si za pembeni ya hadithi ya ukombozi—ni katikati yake.
4.5 Raha, Kuto Pumzika, na Kuamini Mkombozi
Sura inaanza na swali la Naomi: “Je, nisikutafutie raha?” (3:1). Inaisha na tamko lake: “Mtu huyu hatapumzika, hata atakapokwisha kulimaliza jambo hili” (3:18). Raha ya Ruthu na Naomi inategemea kuto pumzika kwa mkombozi.
Hii inatoa kivuli cha Injili. Raha yetu ya mwisho kwa Mungu haitegemei juhudi zetu zisizolala, bali kazi ya Mkombozi ambaye hatapumzika mpaka aseme, “Imekwisha.” Boazi anapopanga kwenda langoni kesho, tunamuona kwa mbali Mwana wa Daudi atakayepanda njia ya kuelekea msalabani bila kurudi nyuma.
Kwa sasa, Ruthu 3 inatufundisha jinsi ya kuishi katikati: kufanya yale tunayoweza kwa uaminifu, kisha kujifunza kusubiri kwa amani, tukimwachia Mkombozi sehemu ambayo ni yake peke yake.
5.0 Matumizi Katika Maisha — Kuchukua Hatua Kwa Hekima, Kutumia Nguvu Kwa Haki, na Kusubiri Kwa Tumaini
5.1 Wakati Imani Inahitaji Hatua Katika Maeneo ya Hatari
Ruthu anatoka nyumbani usiku. Anaenda mahali ambako maneno ya watu yangeweza kumharibu, na miili ingeweza kujeruhiwa. Haendi kutimiza tamaa yake, bali kutafuta ukombozi kwa ajili ya Naomi na yeye mwenyewe.
Kwa waamini leo, imani mara nyingine inamaanisha kuingia katika maeneo ya hatari: mazungumzo magumu ya kweli, mahali pa kazi yenye upinzani, kusimama kwa ajili ya mnyonge mahakamani au kwenye ofisi.
Ruthu 3 inatualika kujiuliza:
Je, kuna hatua za ujasiri ambazo Bwana anakusukuma uzichukue kwa ajili ya “raha” ya mtu mwingine—usalama wake, haki yake, hadhi yake?
Unawezaje, kama Naomi na Ruthu, kujiandaa kwa hekima: kutafuta ushauri mzuri, kupima hatari, lakini bado kutotawaliwa na hofu?
Je, woga wa kile watu watasema unakuzuia kuchukua hatua ambazo zinaweza kufungua milango ya ukombozi kwa wengine?
5.2 Kutumia Nguvu na Mamlaka Kama Boazi
Tabia ya Boazi sakafuni ni somo kwa kila aliyeko kwenye nafasi ya mamlaka: wachungaji, waajiri, viongozi wa shule, viongozi wa vikundi.
Boazi:
Hamtumii Ruthu kwa siri ya usiku; anamthamini kama mtu wa heshima.
Analinda jina lake kwa kuzuia uvumi kabla haujaanza.
Anaongea kwa uwazi kuhusu hatua atakazochukua.
Anaweka mipaka ya kimaadili, hata pale ambapo hakuna mtu mwingine anayeona.
Katika dunia iliyojaa simulizi za matumizi mabaya ya nguvu na manyanyaso, Ruthu 3 ni wito kwa watu wa Mungu kutumia mamlaka kama huduma ya ulinzi, si kama nafasi ya kujinufaisha.
5.3 Kuheshimu Hekima na Hatua za Wanawake
Kwa baadhi yetu, mpango wa Naomi unaweza kusikika kuwa wa kutisha. Lakini Maandiko hayamcheki. Yanamwonyesha kama mwanamke mzee mwenye hekima, anayejua mfumo wake wa jamii na anayetumia ujasiri huo kwa ajili ya mema.
Vivyo hivyo, sauti ya Ruthu usiku ni sauti ya ujasiri wa kiroho. Hathamini tu usalama wake binafsi; anatafuta ukombozi wa jina la Elimeleki na kesho ya Naomi.
Makanisa na jumuiya zinazoishi hadithi hii zitajifunza:
Kusikiliza kwa makini sauti za wanawake, hasa wale waliobeba maumivu na uzoefu wa muda mrefu.
Kuwapa nafasi wanawake kushiriki mipango, maamuzi, na uongozi ndani ya mipaka ya Neno la Mungu.
Kutambua kwamba mara nyingi, Mungu anasukuma mbele historia ya ukombozi kupitia hatua za wale ambao jamii imezoea kuwanyamazisha.
5.4 Kujifunza Kusubiri Baada ya Kutenda
Maneno ya mwisho ya Naomi katika sura hii ni rahisi lakini mazito: “Ngoja, binti yangu…” (3:18). Kuna wakati wa kutafakari na kupanga, kuna wakati wa kutenda kwa ujasiri, na kuna wakati wa kuacha mambo mikononi mwa mkombozi.
Wengi wetu tunapenda upande mmoja na tunasahau mwingine. Baadhi wanapanga na kutenda sana lakini hawawezi kuacha. Wengine wanasubiri sana lakini hawachukui hatua.
Ruthu 3 inatuletea uwiano:
Naomi na Ruthu wamefanya wanayoweza. Sasa wanaacha siku ifanye kazi yake.
Katika maisha yetu, inaweza kumaanisha: baada ya mazungumzo magumu, kuacha kuzunguka tukijitetea, na badala yake kumkabidhi Mungu mtu huyo na mazungumzo hayo.
Baada ya kuomba kazi, kuandika barua, au kufanya uamuzi mgumu, kuacha kuishi kwa mawazo ya “ingekuwa vipi,” na badala yake kuishi kwa shukrani na tumaini.
5.5 Kuutafuta Kimbilio Chini ya Vazi la Mkombozi wa Kweli
Mwishoni, Ruthu 3 hutuelekeza kwa Yesu kuliko kwa Boazi. Kila mmoja wetu, kwa namna tofauti, anakuja kwa Mungu katika “usiku wa manane” wa maisha yetu: tukiwa wanyonge, hatuna kinga, tukibeba historia ya makosa yetu na majeraha yetu.
Kama Ruthu, tunaweza kusema kwa moyo, “Nyosha vazi lako juu ya mjakazi wako, kwa maana wewe u mkombozi.”
Sura hii inatualika:
Kuleta hofu zetu, aibu zetu, na mashaka yetu kwa Yesu bila kujificha.
Kumuamini kwamba hatatumia udhaifu wetu kutuumiza, bali atautumia kutufunika kwa haki yake.
Kuishi kama watu walioko chini ya vazi la neema: tukiwafunika wengine kwa neema, si kwa hukumu; kwa ulinzi, si kwa fedheha.
Maswali ya Kutafakari
Unajisikia karibu zaidi na yupi katika sura hii—Naomi anayepanga, Ruthu anayechukua hatua ya ujasiri, au Boazi anayejibu kwa uadilifu? Kwa nini?
Wapi katika maisha yako sasa unahisi Bwana akikualika kuchukua hatua ya hatari yenye hekima kwa ajili ya “raha” ya mtu mwingine?
Umewahi kuona mamlaka yakitumika kama Boazi anavyotumia—ya kulinda wanyonge, kuheshimu utu wao, na kusema ukweli kwa uwazi? Tukio hilo linakufundisha nini?
Ujasiri wa Naomi na Ruthu unakutiaje changamoto kuhusu nafasi ya wanawake katika kazi ya Mungu leo?
Kuna eneo gani katika maisha yako ambalo tayari umefanya kila uliloweza kwa uaminifu, na sasa wito wa Bwana kwako ni “Ngoja, binti yangu / mwanangu”? Ungewezaje kulileta eneo hilo mbele za Mungu katika maombi?
Sala ya Muitikio
Bwana, Mungu wa Naomi, Ruthu na Boazi,
Wewe uyaonaye masakafu ya kupuria za maisha yetu— mahali pale pa siri pa majaribu na maamuzi, ambapo hofu na tumaini vinakutana, na kesho bado haijaandikwa kwa macho yetu.
Tunashukuru kwa Naomi, aliyepitia uchungu wa kurejea akiwa mtupu, lakini akainuka tena kutafuta raha kwa ajili ya mwingine. Tujalie hekima yake na upendo wake, tunapotafuta mema ya wale uliowaweka chini ya uangalizi wetu.
Tunashukuru kwa Ruthu, aliyetembelea sakafu ya kupuria usiku akiwa na ujasiri na unyenyekevu, aliyelala miguuni pa mkombozi na kusema ukweli wa haja yake kwa upole. Uwatieni nguvu wote wanaoingia leo katika mazungumzo magumu, mahali pa kazi penye hofu, ao safari ngumu kwa ajili ya haki na usalama wa wengine.
Tunashukuru kwa Boazi, aliyestuka usiku na hakukimbilia tamaa, bali alichagua uadilifu. Aliyelinda heshima ya mwanamke, aliyekataa njia za mkato za dhambi, na aliyebeba juu yake mzigo wa ukombozi. Bwana, inua katika Kanisa lako wanaume na wanawake wa aina hiyo— wanaotumia nguvu kwa kulinda, si kuumiza.
Yesu Bwana, Mkombozi wa kweli na Boazi mkuu, tunakujia katika usiku wetu wenyewe. Nyosha vazi lako juu yetu. Tufunike aibu yetu kwa haki yako, hofu yetu kwa uaminifu wako, upweke wetu kwa uwepo wako.
Roho Mtakatifu, tufundishe wakati wa kutenda na wakati wa kusubiri, wakati wa kusema na wakati wa kunyamaza, wakati wa kusogea mbele na wakati wa kubaki tuli miguuni pa Yesu.
Ifanye jumuiya zetu ziwe mahali pa usalama kwa wale wanaokuja wakiwa wanyonge, mahali ambapo mipango yenye hekima inakaribishwa, na ambapo nguvu zinatumika kama kimbilio, si tishio.
Tunakungojea wewe, tukiamini kwamba hutapumzika mpaka utakapokamilisha kazi njema ulioianza ndani yetu.
Kwa jina la Yesu, kimbilio letu na wimbo wetu, Amina.
Dirisha Kuelekea Sura Inayofuata
Usiku wa sakafuni umeisha. Ruthu amerudi nyumbani akiwa na nafaka nyingi na ahadi moyoni. Naomi anaona wazi kwamba Boazi atachukua hatua, lakini bado yuko mkombozi wa karibu anayesimama katikati. Uamuzi wa mwisho wa hadithi hii hautafanyika tena gizani, bali katika mwanga wa mchana, mlangoni pa mji.
Ruthu 4 — Lango, Kiatu, na Mwana wa Ahadi: Ukombozi Unapogeuka Hadithi ya Mataifa. Tutamwona Boazi akikaa langoni na kujadiliana na mkombozi wa karibu, akihakikisha ukombozi wa Naomi na Ruthu mbele za mashahidi, na kupokea mtoto ambaye jina lake litaingia katika historia ya Israeli. Uaminifu wa kimya kimya wa sura zilizopita utakusanywa katika ukoo unaomtazama mbali zaidi ya mashamba ya Bethlehemu hadi kwa kuja kwa Mfalme.
Bibliografia
BibleProject. “Book of Ruth.” In BibleProject Study Notes. BibleProject, 2023.
Block, Daniel I. Judges, Ruth. New American Commentary 6. Nashville: Broadman & Holman, 1999.
Lau, Peter H. W. Identity and Ethics in the Book of Ruth: A Social Identity Approach. Beihefte zur Zeitschrift für die Alttestamentliche Wissenschaft 416. Berlin: de Gruyter, 2010.
Nielsen, Kirsten. Ruth: A Commentary. Old Testament Library. Louisville: Westminster John Knox, 1997.
Sakenfeld, Katharine Doob. Ruth. Interpretation: A Bible Commentary for Teaching and Preaching. Louisville: John Knox, 1999.
Webb, Barry G. Judges and Ruth: God in Chaos. Preaching the Word. Wheaton, IL: Crossway, 2015.
Wright, N. T. How God Became King: The Forgotten Story of the Gospels. New York: HarperOne, 2012.
Comments