Wakati Ua wa Ulinzi Unapoanguka: Ayubu 1 na Imani Inayoabudu Gizani
- Pr Enos Mwakalindile
- 6 hours ago
- 10 min read
Siku huanza kwa baraka zilizohesabiwa kama kondoo kondeni.
Inaishia kwa majivu kukusanyika juu ya vazi lililoraruliwa.
Kati ya dunia na mbingu, swali linapaa kama moshi:
Je, moyo wa mwanadamu utampenda Mungu wakati zawadi zimeondoka?
1.0 Utangulizi: Wakati Baraka Si Uthibitisho Tena
Kuna nyakati maisha huonekana kushikamana vizuri. Meza imejaa. Watoto wanacheka. Kazi ya mikono yetu inazaa matunda. Maombi huhisiwa kama paa juu ya nyumba, na shukrani hupita vyumbani kama mwanga wa asubuhi.
Kisha, wakati mwingine bila onyo, paa huchanika wazi.
Ayubu 1 huanza kwa utaratibu na kuishia katika uharibifu. Huanza na mtu anayeelezwa kuwa “mkamilifu na mwelekevu,” mtu anayemcha Mungu na kujiepusha na uovu. Huishia na mtu huyo huyo akiwa ameketi katika huzuni, akiwa amepoteza mali zake, watumishi wake, na watoto wake katika siku moja tu. Sura hii haituruhusu kusema haraka kile ambacho watu wa dini mara nyingi husema kwa pupa: “Hakika hili limetokea kwa sababu alitenda dhambi.” Kabla maelezo yoyote ya kibinadamu hayajasema neno, msimulizi tayari ametueleza ukweli—Ayubu ni mwenye haki.
Hilo ndilo linaloifanya sura hii itusumbue sana. Mateso ya Ayubu hayatambulishwi kama adhabu. Hasara yake haielezwi kama tunda la uasi uliofichwa. Jeraha hili ni la kina kuliko hesabu rahisi ya maadili. Swali si, “Ayubu alikosea nini?” Swali ni, “Imani ni nini wakati baraka hazionekani tena?”
Andiko hili linahusu ibada inayogeuka kuwa ushuhuda, kwa sababu Ayubu anatufundisha kwamba Mungu anastahili kuabudiwa si tu wakati mikono yake imejaa zawadi, bali pia wakati njia zake zimefichwa gizani.
Ayubu 1 haijibu kila swali linaloibuliwa na mateso. Inafungua mlango wa hoja ndefu na takatifu. Inatualika kusimama kati ya ua wa mbinguni na ardhi iliyovunjika ya duniani, mahali ambapo mshtaki huzungumza, mwenye haki huteseka, na imani hujaribiwa bila kuelezewa kikamilifu.
2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi: Dibaji Kabla ya Lundo la Majivu
Ayubu 1 ni sehemu ya dibaji ya nathari ya kitabu, inayoendelea hadi Ayubu 2. Sehemu kubwa inayofuata ya kitabu itahamia katika ushairi mzito wa Kiebrania: maombolezo, mijadala, mashtaka, tafakari za hekima, na hotuba za Mungu kutoka katika tufani. Lakini kabla ya ushairi kuanza, msimulizi anatupa fremu ya hadithi.
Ayubu anaishi katika nchi ya Usi, nje ya kitovu tunachokifahamu cha jiografia ya agano la Israeli. Hatambulishwi kama mfalme wa Israeli, kuhani, wala nabii. Anasimama pembeni mwa ramani ya Biblia, lakini maisha yake yanakuwa dirisha la swali la wanadamu wote: Je, mwenye haki anaweza kuteseka? Je, imani inaweza kubaki imani wakati haionekani kulipwa thawabu?
Kamera ya sura hii huinuka juu na kushuka kushuka chini. Duniani, Ayubu ni kichwa cha nyumba chenye haki, tajiri, mkarimu, mwenye uangalifu, na mwenye moyo wa kikuhani kwa watoto wake. Mbinguni, “wana wa Mungu” wanajitokeza mbele za Yahweh, na miongoni mwao anakuja “shetani”—mshtaki, mhusika mpinzani anayepinga maana ya uchaji wa Ayubu.
Hoja si kama Ayubu ana dini kwa nje. Kila mtu anakubali kwamba anayo. Hoja ni nia. “Je, Ayubu anamcha Mungu bure?” Swali hilo linapiga kama radi kwenye mzizi wa ibada. Je, kujitoa kwa Ayubu ni upendo wa kweli kwa Mungu, au ni uwekezaji wenye busara katika ulinzi wa Mungu? Je, yeye ni mtumishi—au mteja? Je, Mungu anaabudiwa kama Mungu—au anatumiwa kama uzio unaozunguka ustawi?
Hapa ndipo kitabu kinaanza kufunua udhaifu wa teolojia rahisi ya malipo na adhabu. Utaratibu wa kimaadili wa Maandiko haukataliwi: hekima ni muhimu, haki ni muhimu, uovu huharibu. Lakini Ayubu anakataa kuhafifisha utawala wa Mungu juu ya ulimwengu kuwa kama mashine ya kuuza bidhaa, ambapo utii hununua thawabu inayoonekana kila wakati. Mapokeo ya hekima ya Biblia yanajua kwamba haki ni njema, lakini Ayubu anasisitiza kuwa mwenye haki bado anaweza kuketi mavumbini.
Sura hii pia hutazama nyuma na mbele katika Biblia. Nyuma, inatoa mwangwi wa Edeni, mahali ambapo sauti ya mashaka ilihoji uadilifu wa utii wa mwanadamu na wema wa Mungu. Pembeni, inazungumza na Mithali, ambayo mara nyingi inaeleza mifumo iliyopangwa ya hekima, na Zaburi za maombolezo, ambako watu waaminifu hulia kutoka katika maumivu yasiyoelezeka. Mbele, inatuandaa kwa mwenye haki anayeteseka, Yesu Kristo, anayepoteza kila kitu, anashtakiwa kwa uongo, na bado anajikabidhi kwa Baba.
3.0 Kutembea Katika Andiko
3.1 Maisha ya Ayubu Chini ya Nuru: Uadilifu Kabla ya Hasara (Ayubu 1:1–5)
Kitabu kinafunguka kwa taswira ya kimaadili: Ayubu ni “mkamilifu na mwelekevu,” mtu anayemcha Mungu na kujiepusha na uovu. Maelezo haya manne ni muhimu. Yanaweka msingi wa drama yote. Ayubu si mtu asiye na dhambi kwa maana ya kinadharia, kana kwamba hahitaji rehema. Lakini moyo wake ni mzima. Maisha yake yana mwelekeo. Anamheshimu Mungu. Anaupinga uovu. Yeye ni mtu wa aina ambayo fasihi ya hekima kwa kawaida ingetazamia astawi.
Na kweli anastawi. Wana saba, binti watatu, maelfu ya wanyama, watumishi wengi—Ayubu anaonyeshwa kama mkuu kuliko watu wote wa mashariki. Namba hizi zinaonyesha hali ya ukamilifu na wingi. Nyumba yake haijiokoi tu; inafurika.
Lakini ukuu wa Ayubu si wa kiuchumi tu. Ni mtu mwenye kukesha kiroho. Watoto wake hufanya karamu, na Ayubu huamka mapema baada ya hapo ili kuwatoa sadaka za kuteketezwa kwa ajili yao. Husema, “Labda watoto wangu wametenda dhambi na kumkufuru Mungu mioyoni mwao.” Ayubu si mtu wa mashaka madogo madogo; yeye ni wa kikuhani kwa upendo. Anaibeba familia yake mbele za Mungu.
Tayari maneno “bariki” na “laani” yanaanza kutetemeka chini ya andiko. Ayubu anaogopa kwamba ustawi usio na tahadhari unaweza kuwaongoza watoto wake kwenye dharau ya ndani kwa Mungu. Anajua kwamba baraka inaweza kuwa hatari moyo unapomsahau Mpaji. Kabla mshtaki hajazungumza mbinguni, Ayubu tayari analinda ibada duniani.
3.2 Mahakama Inafunguliwa: Mshtaki Anahoji Ibada (Ayubu 1:6–12)
Tukio linahamishwa ghafla kutoka duniani kwenda mbinguni. Wana wa Mungu wanajitokeza mbele za Yahweh, na mshtaki anakuja kati yao. Msomaji anapelekwa nyuma ya pazia, si ili kuridhisha udadisi, bali kulinda uadilifu wa Ayubu. Tangu mwanzo tunajua kile marafiki wa Ayubu watakachojua baadaye: mateso yake si adhabu kwa ajili ya uovu wa siri.
Yahweh anazungumza juu ya Ayubu kwa furaha: “Je, umemwangalia mtumishi wangu Ayubu?” Mungu anarudia maelezo ya msimulizi. Ayubu ni mkamilifu, mwelekevu, mwenye kumcha Mungu, na mwenye kujiepusha na uovu. Mbingu zinathibitisha kile dunia tayari imeonyesha.
Lakini mshtaki anapinga maana ya haki ya Ayubu. “Je, Ayubu anamcha Mungu bure?” Mashtaka hayo ni ya hila na yenye sumu. Yanashuku kwamba ibada ya mwanadamu haiwezi kuwa upendo wa kweli; ni masilahi binafsi yaliyovaa mavazi ya dini. Mshtaki anasema Ayubu anamtumikia Mungu kwa sababu Mungu amemjengea uzio—kumzunguka yeye, nyumba yake, kazi yake, na mali zake.
Hili ndilo swali kuu la Ayubu 1: Je, ibada ni biashara?
Kama Mungu ananibariki, ninamsifu. Kama Mungu ananilinda, ninamtii. Kama Mungu ananipa watoto, afya, heshima, na usalama, ninamwita mwema. Lakini nini hutokea uzio unapoanguka? Nini hubaki zawadi zinapoondolewa na Mungu mwenyewe anaonekana kujificha?
Mungu anaruhusu jaribu, lakini kwa mipaka. Mshtaki anaweza kugusa kile alicho nacho Ayubu, lakini si Ayubu mwenyewe. Ruhusa hii inasumbua, na andiko haliifanyi iwe laini. Hata hivyo, ni muhimu kutambua kwamba uovu si mtawala mkuu. Mshtaki haitawali dunia. Anatenda tu ndani ya mipaka. Sura hii hutupatia fumbo, lakini si imani ya miungu miwili inayolingana. Kuna giza katika hadithi, lakini hakuna miungu wawili walio sawa.
3.3 Siku ya Kuanguka: Wajumbe Wanapoleta Tufani (Ayubu 1:13–19)
Msiba unampiga Ayubu kwa mdundo wa kutisha. Mjumbe mmoja bado anazungumza wakati mwingine anafika. Marudio yanakuwa kama ngoma ya maafa:
“Mafahali walikuwa wakilima…”
“Moto wa Mungu ukaanguka…”
“Wakaldayo wakafanya vikosi vitatu…”
“Upepo mkuu ukaja…”
Ukatili wa kibinadamu na maafa ya asili vinafika pamoja. Waporaji wanaiba. Moto unateketeza. Adui wanaua. Upepo unaipiga nyumba ambamo watoto wa Ayubu walikuwa wakifanya karamu. Ulimwengu ulioonekana kuwa na utaratibu katika mistari ya 1–5 sasa unaonekana kuvurugika kwa ukatili.
Uharibifu unaofuta ule utaratibu uliopo katika mistari ya 1–5, sasa unaonekana kuleta mvurugano mkubwa zaidi mwishoni. Watoto wa Ayubu wamefariki. Nyumba ya karamu inakuwa kaburi, nayo meza ya furaha inaanguka chini ya kishindo cha upepo.
Msimulizi hasimami kueleza saikolojia ya huzuni. Anaruhusu kasi ya wajumbe ifanye kazi hiyo. Hasara haiji kwa adabu. Huingilia. Hurundika huzuni juu ya huzuni kabla nafsi haijapata nafasi ya kupumua.
Kuna hekima ya kichungaji hapa. Baadhi ya majeraha hayawezi kuchakatwa kwa hatua nadhifu. Wakati mwingine huzuni huja kwa mawimbi yaliyokaribiana sana kiasi kwamba mtu anaweza tu kurarua vazi na kuanguka chini.
3.4 Vazi Lililoraruliwa na Mwili Unaomwabudu Mungu (Ayubu 1:20–22)
Ayubu anasimama. Anararua vazi lake. Ananyoa kichwa chake. Anaanguka chini.
Hizi ni ishara za maombolezo zinazohusisha mwili. Ayubu hajifanyi. Hauiti msiba “baraka.” Hafichi huzuni yake nyuma ya utulivu wa kidini. Mwili wake unasema ukweli: kitu kitakatifu kimeraruliwa.
Kisha inakuja sentensi ya kushangaza: “Akaabudu.”
Ibada ya Ayubu si kukataa ukweli kwa tabasamu. Si kufa ganzi kihisia. Ni huzuni iliyoinama kuelekea kwa Mungu. Maneno yake ni miongoni mwa yanayojulikana sana katika Maandiko: alitoka tumboni mwa mama yake akiwa uchi, na akiwa uchi atarudi; Yahweh alitoa, Yahweh ametwaa; jina la Yahweh na libarikiwe.
Yatupasa kuyatafakari maneno haya kwa tahadhari kubwa. Hii si kauli ya urahisi ya kutupwa kwenye mazishi ya mtu mwingine, wala si kanuni ya kuzimia vilio vya maombolezo. Ayubu mwenyewe, katika majira yajayo, atalalamika, atahoji, na kuilaani siku aliyozaliwa. Hata hivyo, katika mshtuko huu wa kwanza wa msiba, anadhihirisha ukweli mkuu: maisha ni amana, si mali yetu. Tunakuja ulimwenguni mikono mitupu, na tunaondoka mikono mitupu. Kila kilichopo kati ya alfajiri ya uzazi na machweo ya mauti ni azima tuliyopewa, si milki tuliyoimiliki.
Sura inafungwa kwa hukumu ya msimulizi: “Katika hayo yote Ayubu hakutenda dhambi wala kumhesabia Mungu upumbavu.” Ayubu bado haelewi. Bado hajapata amani. Lakini hajamlaani Mungu. Dai la mshtaki limeshindwa—angalau katika jaribu hili la kwanza.
Imani bado inapumua katikati ya mabaki yaliyoporomoka.
4.0 Tafakari ya Kitheolojia
4.1 Haki ya Ayubu Lazima Ilindwe Kabla ya Mateso Yake Kutafsiriwa
Msimulizi anatuambia Ayubu ni mwenye haki kabla hajatuambia Ayubu anateseka. Mpangilio huo ni muhimu. Tukiupindua, tunakuwa kama wale marafiki. Tunaona maumivu na kudhani hatia. Tunaona uharibifu na kubuni dhambi iliyofichwa.
Ayubu 1 inatufundisha kuwa wafasiri waangalifu wa mateso ya watu wengine. Si kila jeraha ni hukumu. Si kila hasara ni somo ambalo tumepewa mamlaka ya kulielezea. Wakati mwingine jambo takatifu zaidi tunaloweza kusema ni, “Sijui kwa nini hili limetokea, lakini nitakaa pamoja nawe.”
4.2 Swali la Mshtaki Linafunua Dini ya Biashara
“Je, Ayubu anamcha Mungu bure?” si swali kumhusu Ayubu pekee. Ni swali kuhusu ibada yote. Je, tunampenda Mungu, au tunapenda tu maisha ambayo Mungu anatupa? Je, tunautafuta uso wake, au tunatafuta tu uzio wake?
Tunasema baraka ni mbaya? Hapana. Ustawi wa Ayubu haulaaniwi. Familia, kazi, wanyama, ardhi, karamu—hizi ni zawadi. Lakini zawadi huwa hatari zinapochukua nafasi ya Mpaji. Mshtaki anaamini hakuna mwanadamu anayeweza kumpenda Mungu zaidi ya thawabu. Maisha ya Ayubu yanakuwa ushuhuda dhidi ya uongo huo.
4.3 Uovu Ni Halisi, Lakini Si Wa Mwisho
Mshtaki yuko kazini. Waporaji wanaua. Moto unaanguka. Upepo unaharibu. Ayubu 1 haitualiki kwenye matumaini mepesi yanayochukulia kwamba dunia ni salama na haina maumivu. Dunia ni nzuri, lakini pia ni hatari.
Hata hivyo, uovu umewekewa mipaka. Mshtaki lazima apate ruhusa. Hawezi kuvuka mstari ambao Mungu ameweka. Japokuwa maumivu ya hadithi yakasalia, lakini uelewa huo unatulinda dhidi ya kukata tamaa. Giza ni halisi, lakini halijaketi kwenye kiti cha enzi.
4.4 Ayubu Anatangulia Kumwonyesha Mwenye Haki Anayeteseka
Ayubu si Yesu. Lazima tumruhusu Ayubu asimame katika huzuni yake mwenyewe. Lakini hadithi ya Ayubu hutengeneza njia mpya ya kutafsiri mateso kibiblia: mwenye haki anaweza kuteseka bila kustahili. Asiye na hatia anaweza kushtakiwa. Mtumishi mwaminifu anaweza kupoteza kila kitu na bado akajikabidhi kwa Mungu.
Njia hiyo hatimaye humwongoza mtu kwa Kristo, aliyefanywa uchi, akadhihakiwa, akachomwa, na kuachwa afe, lakini hakujibu uovu kwa uovu. Msalabani, swali la Ayubu linazama zaidi: Je, Mungu anaweza kuaminiwa wakati mwenye haki anayeteseka anapondwa? Katika ufufuo, jibu linainuka—si kama maelezo nadhifu, bali kama uumbaji mpya unaolifungua kaburi.
5.0 Matumizi ya Maisha
Usipime haki ya mtu kwa ukubwa wa mateso yake. Maumivu si mara zote risiti ya dhambi zilizofanywa sirini. Katika Biblia, mateso ya mwenye haki yana siri kubwa kuliko mawazo mepesi ya wanadamu.
Acha huzuni iwe ya kweli kabla haijawa fasaha. Ruhusu majira ya maombolezo yapite katika ukweli wa hisia, si katika maneno ya kujilazimisha.
Chunguza kama imani yako inategemea kabisa baraka zinazoonekana. Jiulize kwa upole: Je, ninamwabudu Mungu tu wakati uzio bado umesimama?
Usitumie Ayubu 1:21 kama silaha dhidi ya waombolezaji. Ungamo lile la ushindi lilikuwa ni tunda la madhabahu ya ndani ya kinywa cha Ayubu mwenyewe; lisiwe kamwe fomula ya mkato inayotupwa na mfariji asiye na subira na asiyejua uzito wa dhoruba.
Shika zawadi zako kwa shukrani, si kwa umiliki. Watoto, kazi, afya, huduma, sifa, mali—hizi ni hazina ulizokabidhiwa.
Wakati maelezo yanapofichwa nyuma ya pazia la siri ya Mungu, jifunze ukimya wa uwepo mwaminifu. Wakati mwingine, ibada kuu inayobaki si maneno mazuri au nyimbo za sifa, bali ni mwili uleule uliojeruhiwa na kuchoka unaogeuka kwa unyenyekevu kuelekea mbele za Mungu.
Mtazame Kristo wakati njia ya Ayubu inapogubikwa na giza nene. Yeye ni Mwenye Haki aliyeteseka akatembea hadi katikati ya hasara kuu kabisa, akalifungua kaburi, na kuanzisha uumbaji mpya.
6.0 Maswali ya Kutafakari
Ni wapi nimejaribiwa kudhani kwamba mateso daima hufunua kushindwa kwa siri kwa mtu?
Ni baraka gani maishani mwangu zimekuwa kimya kimya msingi wa usalama wangu?
Je, ninaweza kutofautisha kati ya huzuni ya kweli na mashtaka yasiyo na imani?
Ninawezaje kukaa na mtu aliye katika maumivu bila kukimbilia kueleza jeraha lake?
Wiki hii ingemaanisha nini kumwabudu Mungu si kama biashara, bali kama tumaini?
7.0 Ombi la Kujibu
Bwana wa mahakama iliyofichwa na shamba lililovunjika,
Tunakuja na mikono isiyoweza kuyashikilia maisha kwa nguvu ya kutosha. Tunakiri kwamba mara nyingi tunaupenda uzio kuliko Mtakatifu anayetuuzungushia. Tunakusifu meza inapokuwa imejaa, lakini tunatetemeka upepo unapopiga nyumba.
Tufundishe imani ya Ayubu bila kutulazimisha kujifanya kwamba maumivu ni madogo. Tupe ujasiri wa kurarua vazi wakati huzuni ni ya kweli, unyenyekevu wa kuanguka mbele zako majibu yanapofichwa, na upole wa kuketi karibu na wanaoteseka bila kuigeuza teolojia kuwa jiwe.
Utulinde dhidi ya sauti ya mshtaki. Utulinde dhidi ya ibada ambayo ni makubaliano tu. Utulinde dhidi ya kuhukumu majeraha tusiyoyaelewa.
Na siku yetu ya hasara itakapokuja, tukutane huko. Si kwa kauli nyepesi, si kwa maelezo baridi, bali kwa uwepo wako. Tuongoze kwa Yesu, mwenye haki anayeteseka, aliyeingia katika mavumbi yetu, akabeba huzuni zetu, na kufufuka kama nuru ya kwanza ya ulimwengu unaofanywa upya.
Jina lako na libarikiwe asubuhi. Jina lako na libarikiwe usiku. Jina lako na libarikiwe mikono yetu inapokuwa imejaa. Jina lako na libarikiwe wakati tunachobakiwa nacho ni wewe tu.
Amina.
8.0 Dirisha la Kinachofuata: Jeraha Linapoufikia Mwili
Ayubu 1 hujaribu maana ya ibada kupitia kupoteza mali, watumishi, na watoto. Lakini mshtaki hajamaliza. Katika Ayubu 2, swali linakuwa la karibu zaidi: Nini hutokea mateso yanapougusa mwili wenyewe?
Uzio umeanguka kuzunguka nyumba ya Ayubu. Punde maumivu yataingia kwenye ngozi yake. Mke wake atazungumza kutoka ndani ya uharibifu huo huo. Marafiki zake watafika na, kwa siku saba, watatoa huduma bora kuliko zote watakazowahi kutoa: ukimya.
Hadithi inasogea kutoka ibada katikati ya mabaki yaliyoporomoka kwenda urafiki juu ya lundo la majivu.
Hotuba bado hazijaanza. Jeraha bado linakusanya sauti yake.
9.0 Bibliografia
Alter, Robert. The Wisdom Books: Job, Proverbs, and Ecclesiastes: A Translation with Commentary. New York: W. W. Norton, 2010.
BibleProject. “The Book of Job.” Old Testament Overview Guide.
Clines, David J. A. Job 1–20. Word Biblical Commentary 17. Dallas: Word Books, 1989.
Crenshaw, James L. Old Testament Wisdom: An Introduction. Louisville: Westminster John Knox, 2010.
Hartley, John E. The Book of Job. New International Commentary on the Old Testament. Grand Rapids: Eerdmans, 1988.
Walton, John H., and Tremper Longman III. How to Read Job. Downers Grove: IVP Academic, 2015.
Wright, N. T. The New Testament and the People of God. Minneapolis: Fortress, 1992.
Comments